Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 104, art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa) w związku z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.), uchylił własną decyzję ostateczną z dnia [...], nr [...], przyznającą H.R. zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego na syna R.R. W uzasadnieniu wskazano, iż na wniosek złożony przez H.R, organ wydał decyzję ostateczną w dniu [...] przyznającą ww. świadczenia rodzinne na synów R. i D. Z kolei, w dniu 18 października 2004 r. organ powziął informację z Ośrodka Pomocy Społecznej, że syn strony- R.R. przebywa od dnia 16 maja 2004 r. w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym przy ul. Mariackiej, a okoliczność ta nie była znana organowi w trakcie wydawania decyzji.
W związku z powyższym, organ uznał, że stronie nie należy się zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna R.R., gdyż w myśl art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Powyższa decyzja została doręczona H.R. w dniu 9 grudnia 2004 r. (karta 57 akt administracyjnych).
W dniu 27 grudnia 2004 r. (data stempla pocztowego), H.R. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od ww. decyzji. W w/w piśmie wskazała, iż faktem jest, że syn przebywa w ośrodku, ale jest zabierany w każdy weekend do domu, a taki przejazd kosztuje. Dodatkowo, syn jest zabierany przez nią w tygodniu do specjalistów, zaś ośrodek, w którym syn przebywa w tygodniu nie zapewnia mu wszystkich koniecznych dóbr (lekarstwa, ubrania, książki) i są one kupowane przez odwołującą się, która zgadza się jedynie na częściowe potrącenie zasiłku w wysokości 1/3.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz na podstawie art. 123 i 124 w związku z art. 129 § 2 i art. 134 kpa, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż decyzja z dnia [...], którą organ I instancji uchylił H.R. własną decyzję ostateczną z dnia [...] w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na syna R.R., zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie zaskarżenia i pomimo tego, iż odbiór powyższej decyzji H.R. potwierdziła w dniu 9 grudnia 2004 r., to odwołanie od przedmiotowej decyzji odwołująca się złożyła dopiero w dniu 27 grudnia 2004 r. Zgodnie zaś z art. 129 § 2 kpa, 14-dniowy termin do złożenia odwołania w niniejszej sprawie minął w dniu 22 grudnia 2004 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca, podtrzymując argumenty uprzednio prezentowane w odwołaniu, wskazała także, iż złożyła odwołanie po terminie, gdyż chorowała, a w okresie przedświątecznym musiała udać się do synów do ośrodków. Skarżąca dodała, iż przebywała w szpitalu do dnia 1 grudnia 2004 r. i po wyjściu ze szpitala bardzo słabo się czuła, była załamana psychicznie i dopiero, gdy "pozbierała się" i wyszła z depresji, wysłała odwołanie. Skarżąca wskazała też, iż spóźnione wysłanie odwołania nie zmienia tragicznego obrazu jej sytuacji rodzinnej, wskazanego już uprzednio w przedmiotowym odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że po przeprowadzonej analizie zaskarżonego postanowienia oraz treści skargi nie znaleziono podstaw do zmiany przedmiotowego postanowienia, gdyż co prawda, w złożonej skardze, H.R. poinformowała o swojej trudnej sytuacji życiowej, lecz w sposób należyty nie udokumentowała przyczyn zwłoki we wniesieniu odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
Zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Konstrukcja art. 58 § 1 i 2 kpa, na której wzorowany jest art. 169 § 1- 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.) pozwala powołać się na bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (dalej jako: SN) i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu musi odpowiadać warunkom formalnym pisma procesowego, a nadto winno zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek i równoczesne dokonanie czynności procesowej, która nie została dokonana w terminie, przy czym nie wyklucza się, by jednym pismem procesowym objąć wniosek o przywrócenie terminu, jak i spóźniony środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie terminu, gdy nie uwzględnia szczególnych warunków, może być uzupełniony w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych (por.: M. Jędrzejewska [w:] Komentarz do kpc, Warszawa 2001 r., t. I, s.335- 336, uw. 3, 7 i 9 do art. 169).
W niniejszej sprawie, Samorządowe Kolegium potraktowało pismo z dnia 27 grudnia 2004 r., zawierające prośbę "o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby", jako niezawierające uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawczyni, jak również nie zawierające wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa. Przy takim założeniu, obowiązkiem organu odwoławczego było rozważenie, czy -mając na uwadze racjonalność autorki pisma- ów wniosek nie zawiera immanentnie zawartego w nim wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (art. 58 § 1 i 2 kpa) do złożenia odwołania (art. 127 § 1 kpa; odpowiednio- uzasadnienie uchwały SN z dnia 11 września 1997 r., III CZP 39 / 97, OSNC z 1997 r., nr 12, poz. 191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS z 1998 r., nr 6, poz. 100 i powołane przez SN i glosatora poglądy orzecznictwa i piśmiennictwa).Przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie.
W niniejszej sprawie organy obu instancji miały do czynienia z osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającym systematycznego leczenia ambulatoryjnego i okresowo leczenia szpitalnego. W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art.9 kpa), Samorządowe Kolegium obowiązane było wezwać odwołującą się do uzupełnienia braków formalnych pisma przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia odwołania i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o owym wniosku o przywrócenie terminu (odpowiednio-orzeczenia SN: z dnia 1 września 1958 r., 2 CR119 / 58, RPEiS z 1960 r.,nr 2, poz. 407; z dnia 5 lutego 1987r., III ARN 36 / 86 czy z dnia 18 października 1954 r.,1 CZ 238 / 54, OSN z 1955 r., nr 2, poz. 44, akceptowane przez J. Gudowskiego [w:] Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, Warszawa 1998 r., t. I, s. 332- 333, uw. 1, 4 i 5).
Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie: art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40 / 92, PiP z 1993 r., nr 3, s. 110 akceptowany przez B. Adamiak [w:] Kpa.
Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 79- 80). Art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa skarżącej nie udzielono.
Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska /-/ E. Kręcichwost-Durchowska
MK