Uzasadnienie
W dniu [...] r. E. K., złożyła na formularzu wywiadu środowiskowego (aktualizacja-część IV) wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zakup opału oraz żywności, uzasadniając go niską rentą, która od 01.12.2003 r wynosi 335,06 zł. oraz odrębnym pismem wnisek o zasiłek stały wyrównanwczy "(...) do czasu przywrócenia renty inwalidzkiej w całości przez ZUS w [...] (...), bo "zabrano mi część renty inwalidzkiej (...)"." Ta egzekucja komornika dotyczy nie otrzymania alimentów na syna".
Pismem z dnia [...] r., Strona ponowiła wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównanwczego, powołując się na brak środków do życia oraz na orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Wójt Gminy[...] decyzją Nr [...] z dnia [...] r., przyznał E. K. zasiłek celowy w kwocie 50,00 zł na częściową refenducję kosztów zakupu opału oraz żywności, zaś decyzją Nr [...] z tego samego dnia przyzanł zasiłek celowy w kwocie 100,00 zł na częściową refundację kosztów zakupu szczepionki oraz na uregulowanie zaległych opłat, zakup gazu oraz wykupienie leków".
Kolejny wniosek o pomoc-przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego E. K. wniosła, wypełniając formularz wywiadu środowiskowego (aktualizacja – część IV) w dniu[...], dodając, że wszystkie dokumenty "potwierdzające brak renty" oddała [...] r.
Na w/w i poprzedni wniosek z [...]., Strona powołała się w piśmie z [...] r., domagając się przyznania żądanego świadczenia i powtarzając, że "wstrzymano jej rentę"; " jest bez renty" oraz składając kolejne wnioski o pomoc finansową. Na w/w formularzu E. K. złożyła też prośbę o zachowanie tajemnicy; ochronę danych osobowych. Odpowiadając pismem [...] r., organ podał, że wniosek zostanie rozpatrzony po otrzymaniu informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz od komornika; doręczenie tego pisma Strona potwierdziła w dniu [...]r.
Pismem z dnia [...] r. E. K. złożyła w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] skargę, która "(...) dotyczy bezczynności Opieki społecznej w[...]" oraz " złego traktowania osób potrzebujących pomocy (...)"; chodzi o zlekceważenie prośby o ochronę danych osobowych oraz brak odpowiedzi na wcześniejsze pisma.
Wójt Gminy[...], decyzją NR [...] z dnia[...]., powołując się na wniosek z [...] r., odmówił E. K. przyznania stałego zasiłku wyrównanwczego. Organ przytoczył treść art. 27 ust 4 pkt 1 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm. dalej ustawa) oraz wskazał, że –mimo " zobowiązania" wyrażonego we wniosku z[...].-Strona do tego dnia nie poinformowała GOPS w [...] o "przywróceniu" renty inwalidzkiej. Organ stwierdził też, że informacje otrzymane z ZUS w dniu [...] r. nie są kompletne i nie pozwalają na podjęcie innej decyzji.
Nadto wskazano na rozbieżności między decyzją ZUS z[...]. o zmniejszeniu renty i zaświadczeniem z ZUS z [...] r. w/s pobierania renty z tyt. niezdolności. Organ podkreślił, że do tej pory wniosek E. K. w przedmiotowej sprawie nie został uzupełniony o niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Dalej organ przytoczył treść art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29.11.1990r. o pomocy społecznej, podkreślając warunek złożenia wymaganej dokumentacji.
W dniu [...] E. K. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] "kolejną skargę" na "nieudolność" w przyznawaniu pomocy i ujawnianie danych osobowych. Strona dodała, że niepoinformowała o "przywróceniu" renty, ponieważ nie miała pieniędzy na dojazd do GOPS w [...] oraz oświadczyła, że renta od [...] r. jest "wznowiona".
Pismem z [...]., zaadresowanym do SKO w[...], E. K. wniosła o przeprowadzenie kontroli w OPS w [...] dotyczącej "przyznawania zapomogi", krytykując głównie działania Kierownik w/w domu opieki. Pismem z[...]. E.M. "uzupełniła skargę na bezczynność" Kierownik GOPS w [...] oraz ujawnienie danych osobowych a także na odmowną decyzję w sprawie stałego zasiłku wyrównawczego.
Decyzją z dnia[...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], powołując się m.in. na art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 ustawy z 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 1980r., Nr 9, poz. 26 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, przedstawiając ustalenia faktyczne i prawne. Organ podkreślił, iż podstawą wydania odmownej decyzji pierwszoinstancyjnej były informacje uzyskane [...] r. z ZUS o pobieranym przez E. K. świadczeniu, ponieważ wcześniej Strona nie dostarczyła koniecznych dokumentów. W tej sytuacji, nie wydanie w ciągu jednego miesiąca decyzji w sprawie stałego zasiłku wyrównanwczego, jest uzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie stwierdziło też nieprwidłowości w działaniach organu I instancji, zmierzających do pozyskania informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy stałego zasiłku wyrównawczego. Organ zwrócił uwagę na treść art. 43 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika możliwość odmowy udzielenia pomocy, gdy osoba nie wyraża zgody na zbieranie danych osobowych.
Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że dochód Strony wynosi 465,53 zł (521,88-świadczenie z ZUS minus podatek dochodowy i składki z tytułu ubezpieczenia), ponieważ potrącenia komornicze nie podlegają odliczeniu od dochodu (art. 2a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), a zatem przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 4 ust. 1 w/w ustawy. Tym samym E. K. nie spełnia warunków przyznania wnioskowanego świadczenia, określonych w art. 27 ust. 4 pkt 1 tej ustawy.
Pismem z dnia[...]. E K. wniosła skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...], zaś pismem z dnia [...] r. ją uzupełniła. Skarżąca wyraża w nich niezadowolenie z powodu załatwienia sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...]. E. K. podkreśla, że dla przyznania pomocy liczy się dochód netto, a ten w jej przypadku wynosi 333,76 zł. Skarżąca wskazała też na niezbędne do życia wydatki oraz podniosła fakt, że ze względu na niepełnosprawność i otrzymywaną rentę, zarejestrowanie się w Urzędzie Pracy jest bezskuteczne. Strona podniosła też, że SKO w [...] nie odniosło się w pełni do jej skargi z [...] r. oraz w ogóle do skargi, którą doręczyła[...]; chodzi o naruszanie jej godności i ujawnianie danych osobowych, "całkowicie zbędnych do rozpatrzenia wniosków w Opiece społecznej". Skarżąca domaga się od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ustosunkowania się do wszystkich skarg i to żądanie powtarza w piśmie z [...] r.
Odpowiadając na skargę, organ wyjaśnił, że podstawą odmowy przyznania [...] E. K. żądanego zasiłku wyrównawczego, była wysokość dochodów Skarżącej, która do końca [...] pobierała rentę w wysokości 465,00zł, a od miesiąca [...] -pomniejszoną o egzekucję komorniczą-w wysokości 335,06 zł. Wysokość dochodu Skarżącej w rozumieniu art. 2a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, należało ustalić w postępowaniu wyjaśniającym, zwłaszcza owo potrącenie komornicze. Jak wynika bowiem z w/w definicji, potrącenia takie "nie podlegają odliczaniu od dochodu, chyba że związane są z płaceniem alimentów". Organ II instancji nie dopatrzył się nieprawidłowości w postępowaniu organu I instancji, ani w rozstrzygnięciu o odmowie przyznania Stronie stałego zasiłku wyrównawczego i wniósł o oddalenie skargi.
Wraz z Odpowiedzią na skargę, SKO w [...] przesłało Sądowi swoje pismo z dnia [...] r. adresowane do E. K. (k-4), odpowiadając na kierowane przez Skarżącą: " prośby, skargi, wnioski". SKO w [...] wyjaśniło motywy postępowania organu I instancji w świetle art. 7 oraz 77 kpa w związku z art. 2a ust. 1 pkt 2 oraz art.27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a także przypomniało o obowiązkach, jakie ne osoby ubiegające się o pomoc społeczną nakłada ustawa o pomocy społecznej w art. 43 ust. 3a i 3b; chodzi o udzielenie wywiadu środowiskowego i wyrażenie zgody na zbieranie danych osobowych.
Sąd zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
1.Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku-Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.-dalej ppsa). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy-Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.
Również w myśl art. 3 § 1 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorecznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
2. Z akt sprawy wynika, że E. M. (Skarżąca poinformowała Sąd o zmianie nazwiska na rozprawie, okazując odpis skrócony aktu małżeństwa z przedmiotową adnotacją-protokół k-18) prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną, która do końca listopada 2003r. pobierała rentę w wysokości 465,00 zł, a od miesiąca grudnia 2003 r.-rentę pomniejszoną o kwotę ściąganą w trybie egzekucji komorniczej-w wysokości 335,06 zł. W odpowiedzi na wniosek o zasiłek stały wyrównanwczy, decyzją z dnia[...]. Wójt Gminy [...] odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, zaś decyzja z dnia[...]., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
3. Skarżąca w pismach, określanych jako "skarga", w tym w piśmie z[...]. potraktowanym jako odwołanie od decyzji z[...]. i piśmie z[...]., potraktowanym jako skarga na decyzję organu I instancji z [...] r., podnosi zarzuty natury formalnoprawnej i materialnoprawnej. Zarzuty formalnoprawne dotyczą dwóch kwestii: przewlekłego, zdaniem Skarżącej, postępowania przed organem I instancji oraz posłużenia się przez ten organ jej danymi osobowymi, bez jej zgody. Zarzuty materialnoprawne dotyczą nieuzasadnionej, zdaniem Skarżącej, odmowy przyznania zasiłku stałego wyrównawczego. W związku z powyższym Sąd zauważa, że przedmiotem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej jest zasiłek stały wyrównawczy i wobec tego w pierwszej kolejności Sąd odniesie się do rozstrzygnięć w tej sprawie.
Zdaniem Sądu, tak zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem materialnym, tj przepisami ustawy z dnia 29.11.1990r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm. dalej ustawa; w tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że w rubrum decyzji organu II instancji, błędnie podano nieaktualny tekst jednolity ustawy o pomocy społecznej). Przesłanki orzekania w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego normuje art. 27 ust. 4 ustawy. Wymienia on trzy warunki, które łacznie muszą być spełnione, by właściwy organ mógł podjąć pozytywną decyzję. Chodzi o: samotność, całkowitą niezdolność do pracy i dochód niższy od kryterium dochodowego, określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Przy czym ustawa nie pozostawia organom żadnej swobody w orzekaniu, tzn., że organ przyznaje świadczenie tylko wtedy, gdy wszystkie warunki są spełnione. Obowiązkiem organu orzekającego w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego jest zatem ustalenie, czy w danym przypadku wszystkie w/w przesłanki zostały spełnione.
W sprawie tu rozpatrywanej problemem okazało się ustalenie wysokości dochodu.
Sąd zwraca też uwagę na obowiązujący w tych sprawach wymóg unormowany w art. 43 ust. 6 ustawy. Mianowicie " Świadczenie pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją", co rozumie się w ten sposób, że chodzi o całą dokumentację.
Istota sporu dotyczy tego, jak należy rozumieć "dochód" jako przesłankę orzekania w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego; zdaniem Skarżącej chodzi o "dochód netto", czyli o kwotę faktycznie otrzymywaną z ZUS-u, natomiast organy obliczały dochód zgodnie z definicją zamieszczoną w ustawie o pomocy społecznej.
Nie sposób nie przyznać racji organom. Po to zamieszczono definicję pojęcia "dochód" w ustawie, by organy we wszystkich sprawach z pomocy społecznej w sposób jednolity wyliczały dochód ubiegających się o pomoc, według wskazanych reguł. Taki jest sens ustawowych definicji.
W świetle wymienionych wyżej przepisów przepisów ustawy o pomocy społecznej, wobec nieprecyzyjnych informacji przekazywanych przez Stronę ("zabrano mi część renty", " do czasu przywrócenia renty") i rozbieżnych danych zawartych w pismach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] (decyzja ZUS z[...]. o zmniejszeniu renty od[...]. z "powodu egzekucji administracyjnej", zaświadczenie ZUS z[...]. o pobieraniu renty do[...].), organ miał obowiązek dokonać pełnych ustaleń w w/w zakresie. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zwłaszcza sformułowanych w art. 7 oraz 77 i 80 ustawy z 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr. 98, poz. 1071 ze zm.-dalej kpa), w związku z odesłaniem zamieszczonym w art. 36 ust. 1 ustawy. (W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że w rubrum decyzji organu II instancji, błędnie podano nieaktualny tekst jednolity kpa).
Nadto obowiązek ten wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza z art. 42, 43 ust. 3 oraz ust.3a oraz 3b. Ten ostatnio wymieniony przepis stanowi, że organ może odmówić przyznania pomocy w sytuacji, gdy osoba nie wyraża "(...) zgody na zbieranie danych osobowych w zakresie ustalonym przepisami ustawy (...)". W rozważanym przypadku, zakres ten obejmuje owe trzy przesłanki, które wymienia art. 27 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w tym i wysokość dochodu. Nie ma zatem racji Skarżąca twierdząc, że organy powinny poprzestać na informacjach przez nią przekazanych. Pomoc publiczna realizowana jest z pieniędzy publicznych i dlatego orzekanie w tych sprawach musi być poddane także formalnym rygorom, umożliwiającym późniejszyą ich kontrolę.
Jak wynika z akt sprawy, dopiero pismo z ZUS-u [...], pozwoliło organowi I instancji ustalić "ciągłość" pobieranej renty i w ten sposób uzupełnić materiały dowodowe. Zdaniem Sądu, potwierdzają one ustalenia dokonane najpierw przez organ I instancji, następnie przez organ II instancji, tj. że E. M. do końca [...]r. pobierała rentę w wysokości 465,00 zł, a od miesiąca [...].-rentę w wysokości 335,06 zł, bo pomniejszoną o kwotę ściąganą w trybie egzekucji komorniczej. Uwzględniając definicję dochodu zamieszczoną w "słowniczku" ustawy, (tj. że "nie pomniejsza się" go o kwotę egzekucji administracyjnej, jeżeli nie jest związana z obowiązkiem alimentacyjnym), należy potwierdzić, że dochód Skarżącej w miesiącach: [...] przekraczał kryterium dochodowe wskazane w ustawie. Wobec powyższego decyzjom: zaskarżonej i ją poprzedzającej nie można zarzucić obrazy przepisów materialnoprawnych.
Należy dodać, że organ I instancji, uwzględniając trudną sytuację materialną Skarżącej w miesiącu grudniu 2003r., przyznał E. M. pomoc w formie pienięznej (dwa zasiłki celowe) w kwocie 150,00zł. Decyzje w tych sprawach nie są jednak przedmiotem niniejszej kontroli sądowoadministracyjnej.
4. Powracając do innych zarzutów E M., związanych z postępowaniem w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego, również zarzut, dotyczący przewlekłości postępowania przed organem I instancji nie znajduje, zdaniem Sądu potwierdzenia w aktach administracyjnych sprawy. Należy przypomnieć wymóg art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, tj zebranie całej dokumentacji, związanej z przedmiotem wniosku, co w tym przypadku wywołało konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Należy też przypomnieć, że organ I instancji pismem [...] r. zawiadomił Stronę, że wniosek zostanie rozpatrzony po otrzymaniu informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz od komornika, wypełniając tym samym wymóg określony w art. 36 kpa oraz, że Strona potwierdziła doręczenie tego pisma w tym samym dniu tj. [...].
5. Pozostaje ustosunkować się do skarg na niewłaściwe traktowania Strony przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Zdaniem Sądu, należy je traktować jak skargi na nienależyte wykonywanie zadań przez pracownika w rozumieniu art. 227 kpa. Tryb postępowania w tych sprawach normują przepisy rozdz. 2 działu VIII kpa, w niniejszym przypadku, głównie art. 234 kpa. W myśl tego przepisu: W sprawie, w której toczy się postępowanie administracyjne, skarga złozona przez straonę podlega rozpatrzeniu w toku postępowania, zgodnie z przepisami kodeksu. Sąd zauważa, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odniosło się do zarzutów Strony w swojej decyzji z[...]., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, o czym świadczy korespondencja prowadzona z GOPS w [...] (pismo SKO z[...]. oraz pisma GOPS z: [...]., [...].,[...].) a także zawiadomienie Strony o jej prawach unormowanych w art. 10 kpa (pismo z[...]., pod warunkiem, że zostało doręczone Stronie; w aktach brak dowodu doręczenia). Organ II instancji nie stwierdził nieprawidłowości w postępowaniu OPS w[...]. Ponieważ Strony nie zadowoliła ta odpowiedź, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w obszernym piśmie z[...]. kolejny raz odniosło się do jej zarzutów. Organ przypomniał kolejne etapy postępowania i wymienił wszystkie "skargi" E. M. oraz przytoczył i wyjaśnił podstawy prawne działań Kierownika GOPS w [...] (art.7 i 77 kpa oraz art. 2a ust.1 pkt 2 i art.27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), mające na celu pełne i jednoznaczne ustalenie dochodu Strony w miesiącu [...]. Zdaniem Sądu, wyjaśnienia te są jasne i przekonywujące. Równocześnie Sąd może zrozumieć nieusatysfakcjonowanie Skarżącej. Jednak w świetle przeprowadzonej kontroli-w myśl przytoczonych na początku uzasadnienia przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi-Sąd nie potwierdza, by bezpośrednim powodem tego były niezgodne z prawem działania organów. Należy przypomnieć, że kontrola sądów administracyjnych prowadzona jest wyłącznie według kryterium legalności, tj. polega na badaniu zgodności z prawem działań organów administracji publicznej. Nie zawsze zaś tak rozumiany sądowy wymiar sprawiedliwości pokrywa się z indywidualnym, subiektywnym poczuciem sprawiedliwosci.
6. Odnosząc się do zarzutów, dotyczących ujawnienia w toku postępowania przed organem I instancji danych osobowych Skarżącej, Sąd stwierdza, iż zastrzeżenie o braku zgody na przetwarzanie danych E. M. zamieściła w wydrukowanym tekście formularza wywiadu środowiskowego z[...]. oraz z[...]. Mimo tego organ zasięgał informacji, mających na celu ustalenie jej sytuacji majątkowej, posługując się numerem dowodu osobistego i numerem PESEL. Sąd nie ocenia tego działania jako niezgodnego z prawem. Swoje stanowisko w tej kwestii opiera na przepisach ustawy z 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (t.jedn. Dz.U. z 2002r. Nr 101, poz. 926 ze zm.-dalej ustawa o ochronie), orzecznictwie i komentarzach do niej. Przesłankę legalności przetwarzania danych osobowych stanowi art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust 2 pkt 2 w/w ustawy. Odsyłają one do innych przepisów szczegółowo regulujących kwestie przetwarzania danych osobowych w ramach działalności określonego podmiotu. Tak więc, przesłankę legalności przetwarzania danych osobowych w ramach udzielania świadczeń z zakresu pomocy społecznej stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz aktów wykonawczych do niej. Na tle tej regulacji, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wyraził następujący pogląd:" W związku z tym, że podstawę przetwarzania danych osobowych stanowią w tym przypadku przepisy prawa, żądanie przez ośrodek pomocy społecznej od osoby, której dane dotyczą, zgody na ich przetwarzanie jest nie tylko zbędne, ale wręcz nieuprawnione" (http://www.giodo.gov.pl/346/id-art/1305/j/pl/). W świetle powyższego, Sąd nie widzi podstaw do uznania, iż działania organy I instancji, związane z ustalaniem stanu faktycznego sprawy, udokumentowane w aktach admninistracyjnych, były nielegalne.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 ppsa, orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/B. Popowska /-/P. Miładowski /-/E.Makosz-Frymus
MB