Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 452/05
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2004 r., powołując art. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (Dz.U. "98/97/602" ze zm. – dalej prd) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 10 grudnia 1983 r. (Dz.U. 70/83/315 ze zm.), Zastępca Naczelnika Sekcji Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej zwrócił się do Prezydenta Miasta o skierowanie B.M. na badanie sprawności fizycznej i psychicznej. W uzasadnieniu wniosku Zastępca Naczelnika wskazał, że zatrzymano Zainteresowaną ok. godz. 1145 na ul. K. za jazdę z nadmierną prędkością - 133/70 km/h. Po zaproponowaniu mandatu karnego przez policjanta, Kierująca nie reagowała na pytania; zachowywała się jakby nic nie słyszała; zamierzała uruchomić silnik i odjechać z miejsca kontroli. Próba odjazdu mogła zakończyć się przejechaniem policjanta, gdyż ten stał na drodze uruchomionego pojazdu. Po chwili B.M. wybiegła z samochodu, biorąc pod ręce dwoje dzieci; zaczęła uciekać. Swym zachowaniem sprawiała wrażenie znerwicowanej i niezrównoważonej psychicznie; była agresywna i nieodpowiedzialna (k. 1 akt administracyjnych).
Dnia 31 grudnia 2004 r. Prezydent Miasta zawiadomił B.M. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skierowania na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem; wezwał do zapoznania się z aktami sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Dnia 7 stycznia 2005 r. Zainteresowana ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego; ów pełnomocnik upoważnił pracownika Kancelarii radcy prawnego do przejrzenia, wykonania kopii, sporządzenia notatek z akt postępowania(k. 2-5 akt administracyjnych).
Decyzją z dnia [...] nr [...] (k. 6 akt administracyjnych) Prezydent Miasta na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz.U. 58/03/515 ze zm. – dalej prd) skierował B.M., posiadającą uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B na badania lekarskie w Centrum Medycyny Pracy, z powodu otrzymania wniosku od organu kontroli ruchu drogowego o stwierdzonych w trakcie wykonywania czynności służbowych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia osoby kierującej pojazdem.
Pismem z dnia 27 stycznia 2005 r. B.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...]. Odwołująca wniosła o uchylenie w całości decyzji Prezydenta Miasta; "w przypadku uchylenia w całości zaskarżonej decyzji - orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy". Odwołująca zarzuciła decyzji naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 4 prd i § 2 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. 2/04/15- dalej rozporządzenie z 2004 r.). Odwołująca się przedstawiła obszernie własną wersję przebiegu zdarzeń dnia 18 grudnia 2004 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) i art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz.U. 58/03/515 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy bieg sprawy. Samorządowe Kolegium wskazało, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem, skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia (art. 122 ust. 1 pkt 4 prd). Organ I instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny i prawny sprawy. Działania organu I instancji podjęto na wniosek z dnia [...] grudnia 2004 r. Komendy Miejskiej Policji. Wniosek sporządzono w związku z zatrzymaniem B.M. na ul. K. za jazdę z nadmierną prędkością. Policjant jest upoważniony do legitymowania uczestników ruchu i wydawania mu wiążących poleceń co do sposobu korzystania z drogi lub używania pojazdu (art. 129 ust. 2 pkt 1 prd). Policjant uprawniony jest do wydawania poleceń kontrolowanemu uczestnikowi ruchu co do sposobu jego zachowania (art. 129 ust. 2 pkt 7 prd).
Uczestnik ruchu drogowego obowiązany jest podporządkować się poleceniom policjanta. Samorządowe Kolegium stwierdziło, że Zainteresowana zachowywała się podczas kontroli drogowej nierozważnie, nie wykonując poleceń policji. Organ odwoławczy dał wiarę "wyjaśnieniom" Komendy Miejskiej Policji, bo z treści odwołania wynika, że B.M. usiłowała odjechać z miejsca kontroli. Nadmierne wzburzenie, będące reakcją Zainteresowanej na zatrzymanie pojazdu przez organ kontroli drogowej, było nieadekwatne do zaistniałej sytuacji. Każdy uczestnik ruchu drogowego winien być przygotowany na to, że w każdej chwili może być zatrzymany do kontroli drogowej, zwłaszcza gdy prowadzi pojazd przekraczając dozwoloną prędkość. Odwołująca nie kwestionuje naruszenia przepisów ruchu drogowego przez jazdę z prędkością 133 k/h w miejscu, gdzie dopuszczalna była jazda z prędkością 70 km/h. Nieodpowiedzialne było narażanie siebie, a zwłaszcza swych maleńkich dzieci i innych uczestników ruchu na niebezpieczeństwo.
Komentatorzy wskazują na obowiązek organów (właściwych w sprawach komunikacji) do czuwania nad tym, by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także w okresie późniejszym- gdy z tych uprawnień korzystają. Podstawą skierowania na badania lekarskie może być pochodząca z różnych źródeł informacja o pogorszonym stanie zdrowia (np. wniosku od organu kontroli ruchu drogowego, innej informacji wskazującej na istnienie przeciwwskazań zdrowotnych). Organy administracji samorządowej nie mają wiedzy pozwalającej ocenić, czy stan zdrowia kierowcy jest przeszkodą do kierowania przezeń pojazdami mechanicznymi, stąd zgłoszenie wątpliwości w tym zakresie wymaga sprawdzenia przez lekarzy specjalistów. Skierowanie na badania lekarskie nie oznacza cofnięcia uprawnień, ale służy wyjaśnieniu zgłoszonych zastrzeżeń i zapewnieniu bezpieczeństwa zainteresowanemu. Z uwagi na zgłoszone przez Policję zastrzeżenia co do stanu zdrowia, należało utrzymać w mocy skierowanie na badania lekarskie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji w całości. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 122 ust. 1 pkt 4 prd i § 2 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 2004 r.; naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 139 kpa. W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozwinęła argumenty, uprzednio prezentowane w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadną.
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne, poczynione przez organ odwoławczy. W szczególności Zainteresowana, mimo że była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika już w postępowaniu administracyjnym, nie przedłożyła żadnych dowodów, pozwalających na dokonanie odmiennych ustaleń. Mimo prawidłowego zawiadomienia o wszczęciu postępowania, Zainteresowana zgłosiła odmienne twierdzenia co do przebiegu zdarzenia dopiero w odwołaniu. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, przebieg zdarzeń jawi się bezspornym i nie wpływa na akt subsumcji. W szczególności zatem Skarżąca przyznaje, że: doznała silnych emocji i zdenerwowania podczas zatrzymania (k. 15 akt administracyjnych; k. 4 akt sądowych); postanowiła w trakcie kontroli drogowej podjechać pod dom (k. 14-15 akt administracyjnych; k. 4 akt sądowych). Z opisu zdarzenia należy wyprowadzić wniosek, że Skarżąca w tym celu uruchomiła - bez zezwolenia policjantów- silnik pojazdu, zatem policjant miał prawo wyrwać kluczyki ze stacyjki, by zapobiec odjazdowi auta. Z istoty budowy samochodu osobowego, policjant stojący przy drzwiach bocznych mógł to szybko i skutecznie uczynić jedynie przez pochylenie się do wnętrza pojazdu, tak że znalazł się między kierownicą a kierującą pojazdem, by sięgnąć do kluczyków. W tej sytuacji ocena Skarżącej, że policjant dokonał "czynnej napaści na [Jej] osobę", jawi się jako nieadekwatna do sekwencji zdarzeń. Dopiero wówczas, po dokonaniu "obiektywnej oceny całej sytuacji" i kierując się obawą, że próba wyjścia z pojazdu celem "chociażby odprowadzenia dzieci do domu może skutkować zatrzymaniem pojazdu i odprowadzeniem go na policyjny parking, co naraziłoby ją na dodatkowe koszty i trudności odzyskania samochodu", Zainteresowana "zrezygnowała z prób odjazdu i czekała w samochodzie, aż policjant wystawi mandat karny" (k. 14 akt administracyjnych). Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem B.M. od momentu zatrzymania i otrzymania polecenia unieruchomienia silnika, aż do uzyskania zezwolenia policjantów na odjazd, było wyłączenie silnika a następnie nie uruchamianie go i nie podejmowanie jakichkolwiek prób odjazdu z miejsca kontroli (art. 129 ust. 2 pkt 7 lit. b prd; § 1 ust. 1 pkt 3 i § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. 14/03/144 ze zm.- dalej rozporządzenie z 2002 r.).
2. W tej sytuacji organy obu instancji trafnie uznały, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie było istotne, że Skarżąca subiektywnie oceniała część swych zachowań po zatrzymaniu jako usprawiedliwione okolicznościami. Kwestia, czy policjant odmówił okazania swych dokumentów Zainteresowanej nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy - mogła być przedmiotem badania w ewentualnym postępowaniu ze skargi B.M. w trybie art. 221 i nast. kpa. Zgodnie z doświadczeniem życiowym, funkcjonariusz policji, dokonujący kontroli na drodze (art. 129 ust. 1 i 2 pkt 1 prd), przedstawia się imieniem, nazwiskiem i stopniem (§ 5 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r.); z przebiegu czynności sporządza zapiski w notatniku służbowym; in casu wystawił nadto mandat (k. 15 akt administracyjnych). Gdyby zatem Zainteresowana chciała skutecznie zakwestionować sam przebieg czynności podjętych wobec Niej po zatrzymaniu pojazdu, mogła bez trudu wskazać policjanta, którego dane przełożeni mogli z łatwością ustalić, a następnie podjąć dalsze czynności wyjaśniające.
3. Ustawodawca w art. 87 ust. 1 prd wprowadził w szczególności wymóg sprawności fizycznej jako konieczny dla posiadania uprawnień do kierowania pojazdami. W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, lecz i w okresie późniejszym. Podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem (art. 122 ust. 1 pkt 4 bądź 5 prd; W. Kotowski "Ustawa prawo o ruchu drogowym – komentarz" Wyd. ABC 2002 s. 577 t. 2, s. 693 t. 4 – odpowiednio; R.A. Stefański "Prawo o ruchu drogowym - komentarz" Wyd. ABC 2005 s. 670-671 uw. 9, 10). W sytuacji, w której Zainteresowana jechała z blisko dwukrotnie większą od dopuszczalnej prędkością (133 km/h w stosunku do dopuszczalnej 70 km/h) z dwojgiem małych dzieci (w wieku 3 lat i 1 roku), a następnie podjęła próbę odjechania z miejsca kontroli, bez zezwolenia kontrolujących Ją policjantów i zachowywała się w ich ocenie nerwowo, zachodziła uzasadniona wątpliwość co do zachowania sprawności psychicznej do prowadzenia pojazdów mechanicznych. W tym stanie rzeczy Prezydent Miasta trafnie orzekł o obowiązku poddania się przez Zainteresowaną badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 prd i § 2 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 2004 r., skoro Prezydent Miasta otrzymał wniosek od organu kontroli ruchu drogowego o stwierdzonych w trakcie wykonywania czynności służbowych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdem.
4. Złożenie wniosku (sporządzonego przy użyciu wstrzemięźliwych sformułowań) w trybie przewidzianym ustawą, do właściwego organu, w postępowaniu objętym tajemnicą służbową, w przypadku nabrania przez funkcjonariuszy (mających odpowiednie doświadczenie życiowe i zawodowe), wykonujących czynności służbowe, uzasadnionych wątpliwości co do sprawności psychicznej Kierującej, nie może być ocenione co do zasady jako "naruszające dobra osobiste". Zagadnienie ewentualnych naruszeń dóbr osobistych w toku podjętych przez policjantów czynności, wymyka się kognicji Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu.
5. W sprawie nie mogło dojść do naruszenia § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 września 1990 r. w sprawie legitymowania, zatrzymywania osób, dokonywania kontroli osobistej oraz przeglądania bagaży i sprawdzania ładunku przez policjantów (Dz.U. 17/90/409 ze zm.), bowiem rozporządzenie to - wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 ust. 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji- Dz.U. 30/09/179 - nie znajdowało w sprawie zastosowania. W sprawie znalazło zastosowanie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. 14/03/144 ze zm.), jako wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 131 ust. 1 prd. Rozporządzenie to w szczególności reguluje: sposób wykonywania kontroli ruchu drogowego i sposób zachowania się kontrolowanego uczestnika ruchu (§ 1 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2002 r.). Policjant winien przedstawić się imieniem, nazwiskiem i stopniem, a umundurowany policjant winien - na żądanie kontrolowanego uczestnika ruchu- okazać legitymację służbową (§ 5 ust. 1 pkt 1), zaś policjant nieumundurowany winien przedstawić legitymację służbową bez wezwania (§ 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r.). Skarżąca nie podaje, czy funkcjonariusze byli umundurowani, czy też nie (bezspornym jest jedynie, że samochód policyjny był nieoznakowany- k. 3 akt sądowych). Z opisu zdarzenia zaprezentowanego w odwołaniu i w skardze wynika, że odmowa okazania legitymacji służbowej ze strony policjanta nastąpiła już po całej sekwencji zdarzeń: próbie uruchomienia pojazdu, wyrwaniu kluczyków ze stacyjki, próbie oddalenia się z dziećmi od auta, a następnie- po "obiektywnej ocenie całej sytuacji" przez B.M.- zrezygnowaniu z odejścia przez nią od samochodu (k. 3-4 akt sądowych). To właśnie nieadekwatność reakcji Zainteresowanej na zaistniałą sytuację, czyniła uwzględnienie wniosku z dnia 22 grudnia 2004 r. usprawiedliwionym.
6. W niniejszej sprawie organ I instancji błędnie przywołał także punkt 5 ustępu 1 art. 122 prd, gdyż należało zastosować jedynie art. 122 ust. 1 pkt 4 prd. W doktrynie i w teorii legislacji przyjmuje się, że przepisy prawne - zarówno artykuły, jak i ustępy- zawierać mogą pewne wyróżnione graficznie fragmenty, ujęte w sposób kolumnowy - punkty, a w ich obrębie również litery. Ani punkty, ani litery nie stanowią odrębnych przepisów, lecz pozostają fragmentami przepisów mającymi sens jedynie w bezpośrednim związku z przepisami je wyróżniającymi. Wyróżnienie punktów służy jedynie przedstawieniu różnych wariantów dalszej części przepisu lub wyeksponowaniu szczególnie istotnych fragmentów przepisu (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 16-17).
Wzgląd na racjonalność prawodawcy nakazuje dostrzec, że ustawodawca pragnął zróżnicować przypadki, w których jedynie nasuwają się zastrzeżenia co do stanu zdrowia (art. 122 ust. 1 pkt 4 prd), od sytuacji, w których nie zachodzą wątpliwości, co do stanu zdrowia kierujących pojazdem, bowiem wyspecjalizowany organ (Powiatowy lub Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności), w trybie przewidzianym ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej, orzekł o złym stanie zdrowia, skutkującym stwierdzeniem stopnia niepełnosprawności kierującego pojazdem. W tej ostatniej sytuacji, w postępowaniu przewidzianym w art. 122 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 prd, badaniu podlega jedynie to, czy ów kierujący pojazdem, z uwagi na swą niepełnosprawność, zachował zdolność kierowania pojazdem. Jednakże Samorządowe Kolegium prawidłowo określiło jako podstawę prawną decyzji jedynie art. 122 ust. 1 pkt 4 prd, sanując ów – nieistotny - błąd organu I instancji.
7. Nietrafny jest zarzut naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 139 kpa). Zarzut taki można by skutecznie podnieść (w rozpatrywanej sprawie) tylko wówczas, gdyby w wyniku wniesienia odwołania Zainteresowanej, w wyniku z m i a n y decyzji I instancji przez organ odwoławczy, doszło by do nałożenia na Odwołującą dalszych obowiązków, niźli nałożone decyzją I instancji (Z. Janowicz "Kpa komentarz" PWN 1999 s. 369- 370). Taka sytuacja in casu nie miała miejsca, bowiem nie doszło do wydania przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść Odwołującej się, a jedynie do utrzymania decyzji I instancji w mocy.
8. Mając na uwadze cel, jakim jest ochrona bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego - w tym samej Zainteresowane j - należy uznać, że nałożony na Skarżącą zaskarżoną decyzją obowiązek, jest adekwatnym i proporcjonalnym środkiem.
Wobec powyższego skargę, na podstawie art. 151 upsa, należało oddalić.
/-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski
KB/