Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr[...]. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując przepisy art. 27 ust.1, 2 i 5, art.31b ust. 1 i 2, art. 35a, art. 38 ust. 2, art. 43 ust. 2a w zw. z art. 4ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), przyznał T.S.: w pkt 1 zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem od 1.01.2003 do 31.10.2005, w pkt 2 świadczenie w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz zdrowotne od 1.01.2003 do 31.12.2003.
Pismem z dnia 15.12.2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosownie do art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm - dalej kpa) zawiadomiło T. S., że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]stycznia 2003 r. nr [...]Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Decyzją nr [...]z dnia [...] stycznia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...], przyznającej T. S. zasiłek stały oraz świadczenie w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz zdrowotne.
W uzasadnieniu organ podał, że syn T. S., K. S. przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] od wtorku do piątku, który to Ośrodek zapewnia całodobową opiekę przez cały rok. Tymczasem zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem, które ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.) nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu.
W zakreślonym terminie T. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazała m.in., że syn przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] od wtorku do piątku. Ośrodek jest oddalony o 80 km od ich miejsca zamieszkania, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów dojazdu. Skarżąca zdecydowała się na dowożenie syna do Ośrodka bowiem sama nie jest w stanie zapewnić synowi edukacji i rehabilitacji. Zasiłek stały jest przez skarżącą przeznaczany na opłacenie kosztów Ośrodka. Sama nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu syna w Ośrodku bo ich rodzina utrzymuje się z zarobków męża w kwocie 588 zł oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych w kwocie 340 zł
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...]utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2001 r., sygn. akt I SA 2693/00.
W skardze na powyższą decyzję T. S. wniosła o jej uchylenie. Wskazała, że odebranie jej zasiłku spowoduje konieczność zabrania syna z Ośrodka z powodu braku pieniędzy na pokrycie kosztów pobytu syna w Ośrodku. Uniemożliwi to dalszą rehabilitację i edukację jej syna. Syn przebywa w Ośrodku nie 5 lecz 4 dni i to zgodnie z zaleceniami lekarzy specjalistów. Syn ze względu na autyzm i upośledzenie umysłowe może przebywać w Ośrodku tylko 4 dni, ponieważ wymaga dodatkowych konsultacji i zajęć w rodzinie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadną.
W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd porównuje treść zastosowanych przez organ przepisów prawa z ustalonym przez ten organ stanem faktycznym. Z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana subsumcja prawa tj. organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa.
Wydając decyzje, zarówno organ I instancji jak i organ II instancji, jako podstawę rozstrzygnięć powołały art. 27 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zmianami). Przepis ten w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji, stanowił, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 i Nr 160, poz. 1082, z 1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr 156, poz. 1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr 90, poz. 1001, Nr 95, poz. 1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i Nr 119, poz. 1249 oraz z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080, Nr 125, poz. 1368 i Nr 129, poz. 1444) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Osobie, o której mowa w ust. 1, przysługuje zasiłek stały również w wypadku, gdy opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, o którym mowa w ust.
- 1. Ustęp 2a powyższego przepisu stanowił zaś, że zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje osobie:
- 1) której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu,
- 2) otrzymującej zasiłek dla bezrobotnych lub zasiłek przedemerytalny albo świadczenie przedemerytalne.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że syn skarżącej K. S. urodzony [...]października 1989 r. z uwagi na autyzm i upośledzenie umysłowe, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2002 r. nr akt [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych do ukończenia 16 roku życia. W orzeczeniu wskazano, że wymaga:
- • stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji
- • stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji
- • korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji
- • sprawowania zwiększonej stałej opieki pielęgnacyjnej.
W dacie wydania decyzji K. S. przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...]od wtorku do piątku. Ponieważ jest bardzo emocjonalnie związany z rodzicami i rodzeństwem dlatego wymaga dodatkowych konsultacji i zajęć w środowisku rodzinnym. Objęty jest indywidualną rehabilitacją, która wymaga by tylko 4 dni przebywał poza domem. Specjalny Ośrodek Wychowawczy [...] zapewnia całodobową opiekę przez cały rok. (akta administracyjne: orzeczenie o niepełnosprawności k. 2, zaświadczenia Dyrektora Specjalnego Ośrodka Wychowawczego [...] k. 4, 5, 10, orzeczenie kwalifikacyjne nr [...]do kształcenia specjalnego k. 22, akta sprawy: zaświadczenia lekarskie k. 10, 14)
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska reprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2001 r. (sygn. akt I SA 2693/00, LEX nr 79613) według, którego " Przepis art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) w sposób jednoznaczny stanowi, iż zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Brak możliwości otrzymania takiego zasiłku uzależniony jest nie od rzeczywistego czasu przebywania dziecka w placówce, ale od faktycznego zapewnienia przez placówkę opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu."
Zdaniem Sądu orzekającego, dla ustalenia uprawnień do zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem istotne jest ustalenie ile faktycznie dni w tygodniu przebywa dziecko w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu i czy liczba dni pobytu dziecka w placówce jest samodzielnie ustalana przez osobę występująca o zasiłek stały, czy też wynika z zaleceń lekarskich. Brak możliwości otrzymania zasiłku przez osobę, która kieruje się zaleceniami lekarza, działającej w interesie szeroko rozumianego dobra dziecka, tyko dlatego, że Ośrodek w którym przebywa dziecko świadczy całodobową opiekę, zdaniem Sądu nie da się pogodzić z treścią art. 3, 6 i 23 Konwencji o prawach dziecka (Dz.U. z 1991r., nr 120, poz. 526)
- • art. 3 ust.
- 1. Konwencji stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, Ust.
- 2. Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne.
- • art. 6 ust.
- 2. Państwa-Strony zapewnią, w możliwie maksymalnym zakresie, warunki życia i rozwoju dziecka.
- • art. 23 ust.
- 1. Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społeczeństwa.
Ust.
2. Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują.
Ust.
3. Uznając szczególne potrzeby dziecka niepełnosprawnego, pomoc, o której mowa w ustępie 2 niniejszego artykułu, będzie udzielana bezpłatnie tam, gdzie jest to możliwe, z uwzględnieniem zasobów finansowych rodziców bądź innych osób opiekujących się dzieckiem, i ma zapewnić, aby niepełnosprawne dziecko posiadało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki zdrowotnej, opieki rehabilitacyjnej, przygotowania zawodowego oraz możliwości rekreacyjnych, realizowany w sposób prowadzący do osiągnięcia przez dziecko jak najwyższego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem oraz osobistego rozwoju, w tym jego rozwoju kulturalnego i duchowego.
Biorąc powyższe pod uwagę i gdy ponadto zważy się na ciężką sytuację finansową sześcioosobowej rodziny skarżącej, nie bez znaczenia będzie okoliczność, że syn skarżącej był dowożony i przebywał w powyższym Ośrodku tylko dlatego, że skarżąca otrzymywała zasiłek stały. Odebranie tego zasiłku w konsekwencji spowodowało rezygnację z pobytu dziecka w Ośrodku, co niewątpliwie odbije się na jego rozwoju i przerwie jego edukację i rehabilitację.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organy nie ustaliły dlaczego syn skarżącej przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...], czy dlatego, że jest położony najbliżej miejsca zamieszkania stron, czy dlatego, że jedynie w nim może być realizowana rehabilitacja syna skarżącej, czy też z innych względów.
Z wymienionych przyczyn na podstawie wyżej wskazanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r.
Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.).
/-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak
MK