Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2016 r. Burmistrz Gminy [...] na podstawie art. 20, art. 27 w związku z art. 17 c. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn zm.), zwanej dalej "u.ś.r."; § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015r., poz. 2284); art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a." odmówił M. P. (zwanej dalej również "skarżącą") przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę A. M..
Organ I instancji ustalił, że w okresie od [...] kwietnia 2015 r. do [...].11.2016 r. przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. na córkę H.. W dniu [...] lipca 2016 r. skarżąca urodziła córkę A., na którą wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Następnie organ cytując art. 27 ust. 5 u.ś.r. stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu skarżąca stwierdziła, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy interpretować w połączeniu z art. 17c ust. 9 u.ś.r., z którego wynika, iż dotyczy ona tego samego dziecka. Oznacza to, że w przypadku zbiegu świadczeń na to samo dziecko, należy jej się tylko jedno świadczenie, które ma prawo wybrać. Od [...] kwietnia 2014 r. do [...] listopada 2016 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starszą córkę H. M. z racji jej niepełnosprawności, natomiast na córkę A. M. żadnego świadczenia nie pobiera. Nie ma tu zatem mowy o zbiegu świadczeń na to samo dziecko.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17c, art.27 u.ś.r. w zw. z art. 19 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217) utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Kolegium wyjaśniło, że skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia rodzicielskiego. Jednakże w sytuacji kiedy, jako osoba uprawniona otrzymuje już świadczenie pielęgnacyjne, zachodzą przesłanki do odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Zgodnie bowiem z art.27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Ponieważ skarżąca pobiera już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką H. M. i nie zrezygnowała z niego, zdaniem organu odwoławczego, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje jej.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego M. P. zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie art. 17c ust. 9 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną ich wykładnię z uwagi na przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu świadczeń.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie Kolegium do wydania - w określonym przez Sąd terminie - decyzji uchylającej decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] września.2016 r. nr [...] i orzeczenia o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem A. M., a także o zasądzenie na moją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W ocenie skarżącej przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. zakazuje kumulacji określonych świadczeń rodzinnych tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi na to samo dziecko. Ponieważ przepis ten ma charakter przesłanki negatywnej, to należy interpretować go ściśle. Innymi słowy powołany wyżej przepis art. 27 ust. 5 dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. W przedmiotowej sprawie nie doszło jednak do zbiegu prawa do świadczeń, albowiem mamy do czynienia z wychowywaniem/opieką nad dwojgiem różnych dzieci (nad starszą córką H. i młodszą córką A.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia nie z jednym dzieckiem, lecz z dwojgiem dzieci, zatem przysługują mi dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dzieci z innego tytułu i na innej podstawie prawnej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Istotą sporu między stronami jest interpretacja przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1, 2 u.ś.r. Ocena zasadności skargi wymaga ustalenia, czy w rozpatrywanej sprawie doszło, tak jak przyjęły organy obu instancji, do zbiegu uprawnień do świadczeń, a mianowicie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. i tym samym zaistnienia negatywnej przesłanki wyłączającej możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko.
Wyjaśniając powody uchylenia zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17c ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje:
- 1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;
- 3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;
- 4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia.
W przepisie art. 17 ust. 3 c u.ś.r. ustawodawca określił okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, wynosi 52 tygodnie. Przy czym w przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu, o czym stanowi art.17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r.
Jednocześnie w przepisie art. 17c ust 9 u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuacje w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, a mianowicie jeżeli:
- 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;
- 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;
- 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;
- 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W przytoczonym przepisie ustawodawca wskazał zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art.17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r.). Wątpliwości nie budzi również wyłączenie, o którym mowa w art.17c ust. 9 pkt 2-3 u.ś.r. związane z nie sprawowaniem lub zaprzestaniem sprawowania opieki nad dzieckiem.
Podobnie wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa również negatywna przesłanka wymieniona w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., w której jest mowa o już ustalonym prawie do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem.
W ocenie Sądu w stanie faktycznym analizowanej sprawy nie mamy do czynienia z żadną z okoliczności wskazanych w cytowanym wyżej przepisie art. 17 c ust. 9 pkt 1-5 u.ś.r., wyłączających uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. W szczególności takiej przesłanki nie może stanowić art. 17c ust.
9. pkt 4 u.ś.r. Nie zaistniała bowiem w realiach niniejszej sprawie sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego powyższy przepis. Przedmiotowy wniosek inicjujący postępowanie administracyjne dotyczy ubiegania się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem drugiego dziecka – córki A., natomiast skarżącej przyznano wcześniej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad jej pierwszym dzieckiem - niepełnosprawną córką H.. W przypadku starszej córki, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przesłanki wynikającej z art. 17 u.ś.r., którego przepis ust. 5 enumeratywnie wymienia sytuacje, związane z osobą sprawującą opiekę i osobą wymagająca opieki, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Gdyby istotnie było to zamiarem ustawodawcy, to uczyniłby to, wprowadzając do ustawy odpowiednie unormowanie, tak jak uczynił to w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce lub ojcu. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 5 - 6 u.ś.r. wspomniany dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego (pkt 5), ze świadczenia rodzicielskiego (pkt 5).
Nie ma również podstaw, aby z innych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzić wniosek o ograniczeniu prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku ze zbiegiem uprawnień do innych świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy w przypadku różnych dzieci osoby uprawnionej. Takiej podstawy, wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie, nie można upatrywać w przepisie art. 27 u.ś.r. regulującym zbieg praw do świadczeń rodzinnych, a w szczególności jego ust. 5 stanowiącym, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
Zdaniem Sądu wskazany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi.
Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust.5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem.
W okolicznościach niniejszej sprawy skarżącej przysługują dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dziecka z innego tytułu i na innej podstawie prawnej.
Reasumując zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Nieprawidłowa wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. doprowadziła organ do błędnego uznania, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem świadczeń.
Z powyżej wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy uwzględniając wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata – ustalone na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) w wysokości 480 zł – oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).