Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r., IV SA/Po 452/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność postanowienia Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] r., nr [...] oraz uchylił postanowienie Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] z dnia [...] r., wskazując, iż organ I instancji odmawiając wydania zaświadczenia winien to uczynić w formie postanowienia, a nie zwykłego pisma oraz winien pouczyć skarżącego o możliwości wniesienia zażalenia. Sąd zaznaczył również, iż bezpodstawnym było powołanie się przez organ na powagę rzeczy osądzonej w odniesieniu do zaświadczeń.
Pismem z dnia [...] r. skarżący zwrócił się ponownie z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o przymusowej pracy w czasie służby w ponadkontyngentowej [...] brygadzie "Służba Polsce" przy budowie Huty im. Bolesława Bieruta w Częstochowie od dnia [...] r. do dnia [...] r.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] odmówił H. G. wydania zaświadczenia dotyczącego pełnienia służby w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce" jako "Batalionu Budowlanego".
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż skarżący nie udzielił odpowiedzi na prośbę, zawartą w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, o dostarczenie nowych dokumentów, zeznań świadków oraz innych dowodów w sprawie, które mogłyby wpłynąć na zmianę wydanego zaświadczenia nr [...] z dnia [...] r. Organ wyjaśnił, iż po ponownej analizie dokumentów ewidencyjnych będących w posiadaniu Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...], zeznań świadków ustalono, że skarżący służył jako junak od [...] r. do [...] r. w [...] Brygadzie Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" stacjonującej w Częstochowie Kucelinie, co zostało zawarte w wydanym zaświadczeniu nr [...] z dnia [...] r. Organ podniósł, iż [...] Brygada PO "Służba Polsce" nie była batalionem budowlanym, a wykonywane w czasie służby prace nie mogą zmienić jej nazwy i kategorii w ówczesnych jednostek wojskowych.
Odwołanie od powyższego orzeczenia wniósł skarżący podnosząc, iż Komendant WKU nie może wiedzieć jaka to była formacja, ponieważ tam nie służył, a to on musiał, a nie Komendant ciężko pracować na mrozie.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wyjaśnił, iż ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że skarżący nie odbył zastępczej służby wojskowej w [...] Brygadzie "Służba Polsce" w Częstochowie przy budowie Huty Bieruta od [...] r. do [...] r. Organ przyznał, iż skarżący w okresie od [...] r. do [...] r. służył jako junak w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce" w Częstochowie Kucelinie ale zgodnie z dokumentacją ww. brygada nie była batalionem budowlanym.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł H. G. podnosząc, iż nie jest dla niego zrozumiałe dlaczego jego koledzy, wskazani w skardze, pracujący z nim na budowie, dostali wymagane zaświadczenia i dzięki temu otrzymują dodatki, a on takiego zaświadczenia otrzymać nie może. Zdaniem skarżącego takie zachowanie Komendanta jest przejawem dyskryminacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenia powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu oraz podnosząc dodatkowo, iż ustawa z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity Dz.U z 2001r. Nr 60, poz.622 ze zm. – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym) dotyczy żołnierzy powołanych w okresie do dnia 31 grudnia 1959 r., do odbycia zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzy z poboru 1949 r. wcielonych do ponad-kontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, a także żołnierzy przymusowo zatrudnianych w batalionach budowlanych w latach 1949-1959. Zdaniem organu skarżący we wskazanym przez niego okresie nie był żołnierzem, ale służył jako junak w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce". Organ wyjaśnił dodatkowo, iż skoro skarżący w okresie od [...] r. do [...] r. odbywał zasadniczą służbę wojskową to oznacza, iż nie odbywał jej w okresie od [...] r. do [...] r.
Na rozprawie w dniu 2 lipca 2008 r. skarżący podniósł ponownie, iż organ do czasu wydania wyroku uchylającego nigdy nie pisał, że [...] Brygada nie była Batalionem Budowlanym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się bezzasadna.
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.
Podstawowym aktem prawnym, który reguluje problematykę będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest ustawa o świadczeniu pieniężnym.
Z treści ustawy jak i samej jej nazwy należy wskazać, iż świadczenia w niej wskazane przysługują żołnierzom.
W preambule ustawy o świadczeniu pieniężnym, postanowiono, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 - przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne.
Z przytoczonych przepisów wynika, iż nie każdemu żołnierzowi zatrudnianemu w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz w batalionach budowlanych, przysługuje świadczenie pieniężne. Świadczenia przysługują żołnierzom zastępczej służby wojskowej natomiast takie świadczenia nie przysługują, co do zasady żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, jak i osobom niepełniącym w ogóle służby wojskowej.
Wyjątkiem od powyższej zasady dotyczy żołnierzy z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce".
Wobec powyższego podstawowym zagadnieniem, które wymaga rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący jest objęty zakresem podmiotowym ustawy o świadczeniu pieniężnym.
Jak trafnie zauważył organ nie można mówić, iż w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący pełnił zastępczą służbę wojskową skoro w okresie od [...] r. do [...] r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Jeżeli skarżący faktycznie we wskazanym przez niego okresie odbywałby zastępczą służbę wojskową to oznaczałoby, iż skarżący dwukrotnie wywiązał się dwukrotnie z obowiązku służby wojskowej.
Między stronami nie istnieje spór dotyczący faktu, iż skarżący w okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej tj. w okresie od 1 [...] r. do [...] r. nie wykonywał pracy przymusowej.
W tym miejscu należy sięgnąć również do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 ze zm.). Ustawa ta jak wskazano w art. 1 ust. 1 "celem włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu oraz celem rozszerzenia systemu wychowania narodowego, przedłużenia kształcenia i wychowania młodzieży poza okres obowiązku szkolnego" wprowadziła obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży. Przepisy tej ustawy zostały uchylone z dniem 1 grudnia 1956 r. przez art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. o zniesieniu i zmianach podporządkowania niektórych urzędów centralnych (Dz. U. Nr 54, poz. 246 ze zm.).
Powyższe oznacza m.in., iż w latach 1952 -1953 tj. w okresie służby skarżącego w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce", omawiana ustawa obowiązywała. Ustanawiała ona w bardzo szerokim zakresie wyznaczone w jej tytule obowiązki, stanowiąc w art. 32 ust. 1, że podlegają im obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie.
Z art. 58 lit. a oraz art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu wynika, iż wykonywanie powszechnego obowiązku przysposobienia wojskowego odbywało się łącznie z wykonywaniem powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego nie mogło przekraczać 6 miesięcy.
Natomiast obowiązująca w 1952 r. ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46 ze zm.) w art. 48 ust. 1 stanowiła, że czas trwania zastępczej służby wojskowej wynosi 2 lata. Oznacza to m.in., że gdyby skarżący rzeczywiście odbywał zastępczą służbę wojskową to trwałaby ona dwa lata, a nie "od [...] do [...] 1952 r."
Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym powszechnemu obowiązkowi wojskowemu podlegają mężczyźni -obywatele polscy w wieku od 18 do 50 lat. Z akt sprawy wynika, iż skarżący urodził się w 1935 r., a więc w roku 1952 r., tj. w roku rozpoczęcia służby w [...] Brygadzie, miał 17 lat, a więc nie podlegał jeszcze powszechnemu obowiązkowi wojskowemu.
Powyższe wywody prowadzą do jednoznacznego wniosku, że dokonanie przez organ ustalenia, że skarżący w okresie wskazanym we wniosku odbywał nie zastępczą służbę wojskową, lecz służył jako junak w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce" tzn. odbywał przymusowe tj. powszechnie obowiązujące przysposobienie wojskowe (połączone z pracą), jest zgodne z obowiązującym prawem. Tego rodzaju zatrudnienie czy służba nie może być traktowana jako zastępcza służba wojskowa.
Wprawdzie w ściśle określonych przypadkach osobom odbywającym powszechny obowiązek przysposobienie zawodowego przysługują uprawnienia z ustawy o świadczeniu pieniężnym, to jednakże skarżący tych przesłanek nie spełnia. Zgodnie z art. 104 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym osoby, wykonujące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy tj. w dni 29 maja 1950 r. powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego w zakresie, określonym w art. 47 ust. 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1948 r., stają się z mocy prawa żołnierzami, odbywającymi zastępczą służbę wojskową w ramach powszechnego obowiązku wojskowego, a odbyty przez te osoby czas pracy w ramach obowiązku przysposobienia zawodowego zalicza się im na poczet czasu trwania zastępczej służby wojskowej.
W niniejszej sprawie skarżący odbywał powszechny obowiązek przysposobienie zawodowego w okresie od [...] r. do [...] r., a więc po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.
Skarżącego nie można również uznać za żołnierza z poboru w 1949 r. skoro dopiero w okresie późniejszym odbywał zasadniczą służbę wojskową.
Wobec powyższego zdaniem Sądu do skarżącego nie mają zastosowania przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładu rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. z 1994 r. Nr 136, poz. 707 ze zm.).
W wydanym na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.), postanowiono w § 1 ust. 2, iż zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w czasie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.
Oznacza to, że mają w tym zakresie zastosowanie przepisy Działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) regulujące tzw. postępowanie zaświadczeniowe.
Problematykę wydawania zaświadczeń w ogólności regulują przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zwanego dalej k.p.a. w Dziale VII w artykułach 217 - 220.
Wynika z nich m.in., że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Z jednym z przypadków odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści mamy do czynienia wówczas, gdy nie można spełnić żądania odnośnie treści zaświadczenia, ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, w której organy przeprowadziły wnikliwe i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające.
W rozpatrywanej sprawie z posiadanych przez organ dokumentów wynikało, iż skarżący w spornym okresie nie odbywał zasadniczej służby wojskowej, lecz jedynie służył jako junak w [...] Brygadzie PO "Służba Polsce" oraz iż skarżący odbywał służbę wojskową w okresie od [...] r. do dnia [...] r.
W ewidencji prowadzonej przez Komendanta WKU nie było natomiast zapisów świadczących o tym, że skarżący w okresie odbywania służby wojskowej tj. w okresie od [...] r. do dnia [...] r., przymusowo pracował w kopalni węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu lub batalionach budowlanych.
Skoro żądanie skarżącego nie znalazło oparcia w prowadzonej ewidencji i dokumentach posiadanych przez organ I instancji, orzeczenie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej przez niego treści było zasadne.
Wprawdzie w postanowieniu Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] z dnia [...] r. nr [...] nie wskazano wyraźnie adresata orzeczenia czym naruszono art. 107 § 1 i 3 k.p.a. to jednakże zdaniem Sądu naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynika sprawy, a tylko takie naruszenie zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa stanowi podstawę uchylenia decyzji. W sentencji postanowienia ani w uzasadnieniu nie wymieniono z imienia i nazwiska skarżącego to jednakże samo uzasadnienie a w szczególności dane w nim zawarte pozwalają na dokładne określenie adresata. Na pozwala wskazanie sygnatury akt. Sądu, wskazanie daty pisma, oraz dat odbywania określonych służb.
Ponadto stroną postępowanie o wydanie zaświadczenia jest tylko wnioskodawca. Zaświadczenie jedynie potwierdza określone fakty lub stan prawny, a nie kreuje nowego. Zauważyć należy, iż cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc - przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw.
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż zaświadczenie które jedynie potwierdza, a nie kreuje określonego stanu rzeczy nie wpływa na prawa i obowiązki innych osób niż osoby ubiegającej się o zaświadczenie.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ I. Kucznerowicz
JH