Uzasadnienie
Wójt Gminy R., po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia 06 czerwca 2022 roku (nr [...]), odmówił przyznania J. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. F..
Organ ustalił, że podopieczna od wielu lat choruje (miażdżyca, cukrzyca, schorzenia narządów ruchy, choroba Alzheimera) i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się od lipca 2021 roku. Opiekę na chorą matką sprawuje córka J. N., co obejmuje poranną i wieczorną kąpiel, ubieranie, szykowanie i podawanie posiłków, pranie, prasowanie, podawanie leków, mierzenie ciśnienie układanie do snu i czuwanie podczas snu.
Odmawiając przyznania świadczenia Wójt wyjaśnił, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawczyni zakończyła aktywność zawodową 1995 roku, a konieczność opieki nad matką powstała w 2021 roku. Ostatnie stałe zatrudnienie na umowę o pracę trwało do 30 grudnia 1991 roku. W okresie od [...] stycznia 1992 roku do [...] lipca 1995 roku wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, a od [...] sierpnia 1995 roku do [...] sierpnia 1996 roku ze względów zdrowotnych przebywała na rencie rehabilitacyjnej. Po tym okresie wnioskodawczyni nie poszukiwała i nie podejmowała zatrudnienia. Wyjaśniła, że "mąż zarabiał na tyle dobrze, ze była w stanie utrzymać rodzinę". Od [...] kwietnia 2017 roku wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Aktualnie wnioskodawczyni jest osoba bierną zawodowo.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 07 września 2022 roku (nr [...].), utrzymało w mocy rozstrzygnięci organu I instancji.
Kolegium podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sama opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz ma być rekompensatą za utratę dochodu powodowaną rezygnacją z pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium rezygnacja z zatrudnienia/niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynie nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ostatnia aktywność zawodowa strony miała miejsce w latach 90 dwudziestego wieku. Niepełnosprawność podopiecznej powstałą w lipcu 2021 roku. Wnioskodawczyni, zanim podopieczna stała się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (lipiec 2021 roku), nie była zatrudniona z innych powodów (dobra sytuacja dochodowa męża) niż konieczność sprawowania opieki nad matką.
Również w okresie pobierania renty rodzinnej strona nie podejmowała aktywności zawodowej. Skoro strona w wieku aktywności zawodowej właściwie nie pracowała, to nie można bezkrytycznie przyjmować, że obecnie, mając ponad 60 lat, bez stażu i doświadczenia zawodowego, wnioskodawczyni gotowa byłaby podjąć zatrudnienie. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że stornia nie poszukiwałaby zatrudnienia, nawet w sytuacji, gdyby nie musiała opiekować się matką.
J. N., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R..
Strona wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W ocenie strony skarżącej kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynika sprawy.
W uzasadnieniu skargi jej autora, powołując na treść przepisów art. 8 i art. 12 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wskazała, że zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, iż organ uprawniony jest do oceny dowodów według swego widzimisię, a swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Organ II instancji naruszył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że "niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie pozostaje w związku z koniecznością zapewnienia synowi stałej opieki". W ocenie autora skargi konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych błędnej oceny materiału dowodowego było przyjęcie stanowiska, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Skarżąca była aktywna zawodowo w latach 1991-1995. W okresie od sierpnia 1995 roku do sierpnia 1996 roku pobierała świadczenie rehabilitacyjne, a przez okres kolejnych 12 miesięcy zasiłek dla bezrobotnych.
Autor skargi zaznaczył, że "(...) skarżąca nie zgadza się z oceną stanu faktycznego. Niewątpliwie stan zdrowia matki skarżącej, konieczność zapewnienia jej pomocy w codziennym funkcjonowaniu, procesie leczenia, usprawniania, uniemożliwił całkowicie skarżącej powrót na rynek pracy".
Stan zdrowia podopiecznej uległ pogorszeniu na przestrzeni, co najmniej kilku ostatnich lat. Do osiągnięcia wieku emerytalnego skarżąca miała możliwość podjęcia zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu, gdyby nie stan zdrowia matki, która z powodu licznych schorzeń wymagała i wymaga opieki w coraz szerszym zakresie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.
Skarżąca, działając przez pełnomocnika, pismem opatrzonym datą 24 stycznia 2022 roku, wystąpiła do Wójta Gminy R. z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z roztoczeniem stałej opieki nad niepełnosprawną matką J. F..
Do wniosku załączone zostały, między innymi, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2021 roku (nr [...]) o uznaniu J. F. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od lipca 2021 roku. W orzeczeniu stwierdzono jednocześnie, że brak jest dokumentacji potwierdzającej, iż podopieczna jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...] marca 2020 roku.
Skarżąca (ur. [...] roku) jest wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką (również wdowa). Od sierpnia 1997 roku wnioskodawczyni jest osobą bierną zawodowo (nie pracuje i nie pozostaje zarejestrowana jako bezrobotna). Od śmierci męża ([...]) skarżąca utrzymuje się z renty rodzinnej. Od lipca 2021 roku wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, co obejmuje poranną i wieczorną kąpiel, ubieranie, szykowanie i podawanie posiłków, pranie, prasowanie, podawanie leków, mierzenie ciśnienie układanie do snu i czuwanie podczas snu.
Przedstawione powyżej okoliczności pozostają bezsporne pomiędzy stronami (organem a skarżąca), a Sąd przyjmuje je jako własne ustalenia w sprawie.
Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.).
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) oraz pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
- - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
- - osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organy obu instancji prawidłowo przyjmowały, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, a tym samym jest ona osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Podopieczna jest wdową zatem organy trafnie przyjmowały brak przeszkód do przyznania spornego świadczenia na gruncie treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organy prawidłowo uznały, że sama okoliczność pobierania przez skarżąca renty rodzinnej nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została ujęta w definicji "renty" zawartej w przepisie art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego pojęciem "renta" z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) powołanej ustawy. Skoro skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, to nie ma przeszkód do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia stanowiska, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy to poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.
Indyferentne prawnie z punktu widzenia legalności kwestionowanych decyzji są twierdzenia skargi wskazujące na to, że skarżąca opiekowała się matką już przed lipcem 2021 roku.
Ustawową, materialnoprawną przesłanką, która kreuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy rozstrzyganiu kontrolowanej sprawy organy pozostawały związane stanowiskiem (orzeczeniem) Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2021 roku (nr [...]), że podopieczna jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od lipca 2021 roku.
Organy, wbrew sugestiom zawartym w skardze, przyjmowały ustalenie, że zakres czynności opiekuńczych dostarczanych podopiecznej ma cechy opieki stałej lub długotrwałej, a także uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Powodem odmowy uwzględniania żądania wniosku była ocena o braku związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem a koniecznością roztoczenia stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy z poszanowaniem poglądów prezentowanych w orzecznictwie przyjmowały, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niewystarczające jest samo roztoczenie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne nie jest ekwiwalentem za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest stworzenie warunków do realizacji obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste zapewnienie opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Rozważana pomoc finansowa przysługuje osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej roztaczając osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przez tę opiekę tracą źródło własnego utrzymania/dochodu.
Organy słusznie uznały, że na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką kreującą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest zdarzenie, które nosi cechy rzeczywistego zaprzestania aktywności zawodowej ukierunkowanego na sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.
Skarżąca potwierdza, że jest osobą bierną zawodowo od 1997 roku. Stan niepodejmowania zatrudnienia powstał prawie dwadzieścia cztery lata przed wystąpieniem okoliczności uzasadniających roztoczenie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
W ocenie Sądu nie nosi żadnych cech dowolności ocena, iż opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczyła osoba nieaktywna zawodowo, bo do dnia roztoczenia opieki nad matką, a także osiągnięcia wieku emerytalnego (niezdolności do pracy ze względu na wiek), nie podejmująca zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze i w jakiejkolwiek formie.
Skoro roztoczenie opieki nad niepełnosprawną matką nie wiązało się z porzuceniem zatrudnienia, a stan niepodejmowania zatrudnienia powstał i trwał z innych przyczyn niż osobista opieka nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny, to Kolegium trafnie uznało, że brak podejmowania zatrudnienia od lipca 2021 roku nie wykazuje związku z opieką roztoczoną nad niepełnosprawną matką. O zaistnieniu takiego związku nie stanowią deklaracje i zapewnienia składane na potrzeby toczącego się postępowania administracyjnego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.