Uzasadnienie
Burmistrz W., decyzją z dnia 23 września 2022 roku (nr [...]), skierowaną do L. N., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad ojcem J. P..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że podopieczny pozostaje w związku małżeński z K. P., która również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz podniósł, że zgodnie z treścią przedłożonego orzeczenia daty powstania niepełnosprawności podopiecznego nie da się ustalić, a jej znaczny stopień datuje się od dnia 5 marca 2015 roku, tj. [...] roku życia podopiecznego. Całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem sprawuje wnioskodawczyni, która pracowała zawodowo do 31 maja 2022 roku.
Odmawiając przyznania świadczenia Burmistrz wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1b ustaw o świadczeniach rodzinnych nadal obowiązuje, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 roku o sygn. akt K 38/12. W konsekwencji, niezależnie od stanowiska organów odwoławczy, czy sądów administracyjnych, które są wiążące w danej sprawie indywidualnej, Burmistrz przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstałą nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 7 grudnia 2022 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Odwołując się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych Kolegium przyjęło, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 roku o sygn. akt K 38/12 prawidłowa wykładnia i stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych musi uwzględniać, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.
Organ odwoławczy przyjął jednak, że ustanie stosunku pracy wnioskodawczyni z dniem 31 maja 2022 roku, zgodnie ze świadectwem pracy, nastąpiło na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę, a nie jak twierdzi wnioskodawczyni z powodu wypowiedzenia przez pracownika w celu podjęcia opieki na ojcem od dnia 1 czerwca 2022 roku.
Mając to na uwadze Kolegium uznało, że nie został spełniony warunek, iż rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem nastąpiła z inicjatywy wnioskodawczyni. Dokumenty dotyczące stanu zdrowia podopiecznego dotyczą albo z lat wcześniejszych albo 14 lipca 2022 roku ([...]). W ocenie organu nie ma bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki, tym bardziej, że zgodnie z wywiadem środowiskowym wnioskodawczyni oraz jej rodzice zamieszkują wspólnie od kilku lat.
L. N. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi strona potwierdziła, że to pracodawca rozwiązał stosunek pracy. Jednocześnie wyjaśniła, że musiała brać dużo urlopu w celu opiekowania się rodzicami, a ponadto oczekiwała podwyżki, aby mogła zatrudnić osobę do opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 15 lutego 2023 roku storna skarżąca podniosła dodatkowo, że jej ojciec ma [...] lat, a od marca 2022 roku jego stan zdrowia zaczął się pogarszać. W lipcu 2022 roku trafił do szpitala, gdzie zdiagnozowano u niego [...] oraz postępującą chorobę [...]. Skarżąca pracowała w [...] na stanowisku [...]. Korzystała z możliwości pracy zdalnej i częściowo mogła łączyć pracę z opieką nad ojcem. Po powrocie do biura nie mogła być w domu przy ojcu, a jego stan zdrowia pogarszał się. Zmienił się właściciel [...], zmieniły się warunki pracy i płacy. Skarżąca wielokrotnie brała wolne, aby opiekować się ojcem. Pracodawca wypowiedział umowę o pracę i od tego czasu skarżąca nie podejmuje zatrudnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarga okazała się uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o żądaniach wniosku skarżącej stanowiły przepisy art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.), które ustalają zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organy prawidłowo rozpoznały brak negatywnych przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca, jako córka podopiecznego, jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, a zatem osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Podopieczny pozostaje w związku małżeńskim z K. P., ale jego żona jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności; orzeczenie wydano na stałe, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 marca 2015 roku.
Brak jest podstaw do przyjmowania stanowiska, że ostateczna odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego ujawnia ponad wszelką wątpliwość, że warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność J. P. został uznany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za okoliczność nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Organ odwoławczy pominął nieprawidłowe stanowisko Burmistrza W. i uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków tego wyroku dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji Kolegium przeprowadziło ocenę zasadności żądania wniosku z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium w postaci momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, czyli przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało nieprawidłowej wykładni prawa materialnego.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ słusznie przyjął, że do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne są "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowanie opieki na osoba legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności". Organ trafnie przyjmuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej pieczy nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W konsekwencji organ prawidłowo uznał, że dla rozstrzygnięcia o zasadności żądania wniosku konieczne jest przeprowadzenie oceny, co do istnienia związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a opieką roztoczoną nad ojcem.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2022, poz. 2000 - dalej K.p.a.), czego wynikiem jest nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium całkowicie dowolnie przyjmuje, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło bez związku z opieką nad ojcem. O braku takiego związku nie świadczy ani data powstania niepełnosprawności ojca skarżącej, ani fakt, że stosunek pracy ustał na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę.
Z niezrozumiałych dla Sądu względów, bo niezgodnie z przyjętymi ustaleniami, Kolegium wykluczyło, że przed rozwiązaniem stosunku pracy skarżąca mogła łączyć opiekę nad ojcem z obowiązkami zawodowymi, bo w opiece nad ojcem wspierały ją inne osoby. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium stwierdza przecież wprost, że w przypadku nieobecności wnioskodawczyni "opiekę nad ojcem sprawuje jego syn A. P.".
Kolegium z ewidentnym naruszeniem prawa procesowego oraz prawa materialnego pomija, że sporne świadczenie rodzinne jest warunkowane nie tylko rezygnacją z zatrudnienia (ustaniem stosunku pracy na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę), ale także stanem niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, bezsporne okoliczności faktyczne sprawy, co więcej, ustalenia przyjęte przez Kolegium, a dotyczące stanu zdrowia podopiecznego oraz zakresu pomocy jakiej on wymaga dla egzystowania w warunkach godności człowiek, w sposób oczywisty wskazują, że stan niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą usprawiedliwiają osobiste świadczenia opiekuńcze realizowane na rzecz niepełnosprawnego ojca.
Według treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji podopieczny jest "osobą leżącą, pampersową, cewnikowaną, objętą wsparciem hospicjum domowego", a Wnioskodawczyni "przygotowuje posiłki, pomaga przy ich spożywaniu, podaje leki, opróżnia cewnik, wykonuje czynności higieniczne, kontaktuje się z hospicjum, lekarzem, pielęgniarką, podaje tlen".
Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W..
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, na mocy art. 153 P.p.s.a., Burmistrz W. uwzględni, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13). Z tego względu warunek dotyczący okresu, w którym powstała niepełnosprawność podopiecznego J. P. jest okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Organy uwzględnią również, że legalność przyszłej decyzji warunkuje obowiązek dostosowania rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy do wymogów wynikających zaprezentowanej powyżej oceny prawnej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 135 oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W..