Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 574/05
Uzasadnienie:
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa) odmówił przyznania Z. K. uprawnienia do świadczenia przewidzianego ustawą.
W krótkim uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że ponieważ Strona nie spełniła określonego ustawą warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, odmówił przyznania przewidzianego ustawą świadczenia (k. 27 akt administracyjnych).
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. K. wniosła o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie art. 3 ustawy. Wnioskodawczyni podniosła, że Jej matka została deportowana do pracy przymusowej w 1943 r. i przebywała do maja 1945 r., a Wnioskodawczyni "wraz z nią". Zainteresowana była dzieckiem i nie może pamiętać, kiedy ta miejscowość została wyzwolona. Urzędnik winien kierować się zasadą działania na korzyść poszkodowanego, a w tej sprawie działa na Jej niekorzyść.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 87/96/395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.
W uzasadnieniu podniesiono, że z dokumentów podstawionych przez Stronę, w szczególności ankiety i karty osobowej, karty pracy matki Strony wynika, że Zainteresowana urodziła się i przebywała na deportacji w ówczesnej III Rzeszy w m. Hohenholz (Drzewice) koło Sz. od [...] października 1944 do maja 1945 r. Niemożliwe jest zaliczenie okresu pobytu na deportacji po dniu 28 lutego 1945 r. (dnia 28 lutego 1945 r. Armia Czerwona zajęła Szczecinek- kpt dypl. B. D. "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-45 przez Armię Radziecką i ludowe Wojsko Polskie"- dodatek do nr 2/1961 Wojskowego Przeglądu Historycznego- Warszawa 1961), bowiem pobyt po tej dacie nie stanowił już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Pobyt Strony na deportacji, z uwagi na wymogi ustawy, trwał od 20 października 1944 do 28 lutego 1945 r. (krócej, niż 6 miesięcy, wymagane przez art. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Z. K. wskazała, że jej matka P. K.została wywieziona z miejscowości Cz. na teren III Rzeszy w lutym 1943 r. i była do końca wojny - do maja 1945 r. Tam spotkała się u bauera z ojcem Skarżącej - W. Wnioskodawczyni urodziła się w D. i była tam do końca wojny. Skarżąca nie zna się na historii, "ale z tego co wie" rodzice uciekli w głąb Niemiec. Z.K. wie, że ojciec brał udział w "wyzwoleniu" Berlina, z tego tytułu ma medale, które osobiście widziała. Mimo wyzwolenia niektórych miast przez Armię Radziecką, dalej nie było "sielanki". Dla niektórych ludzi to wyzwolenie kojarzy się z wielką gehenną, którą przeżywali. Zanim przyszło wojsko radzieckie, rodzice uciekali wraz z bauerem, u którego pracowali - co wówczas mieli do powiedzenia. Skarżąca ma podpisaną opinię Stowarzyszenia Osób Poszkodowanych z K., że była 8 miesięcy. Skarżąca wniosła o przyznanie Jej dodatku do renty za 8 miesięcy przebywania jako dziecko na terenach III Rzeszy w okresie II wojny światowej.
Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się bezzasadną.
1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej.
2. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne i poglądy prawne, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kierownik Urzędu dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca nie wykazała dowodami swych twierdzeń o ucieczce rodziców wraz z Nią, u boku bauera, w głąb Niemiec. W tym zakresie Skarżąca popada w sprzeczność - w pismach z dnia [...]lutego 2001 r. i [...] lutego 2004 r. podała, że ojciec W. M. poszedł "zdobywać Berlin" (k. [...] akt administracyjnych), gdy w skardze podała, że oboje rodzice uciekali przed Armią Czerwoną wraz z bauerem (k. [...] akt sądowych). Zagadnienie to nie wpłynęło jednak na treść rozstrzygnięcia.
3. Ustawodawca w art. 2 definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm).
Skarżąca zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim (" surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego t. VII PWN 1965; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka - PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9; "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. S. Dubisza t. 3 PWN 2003 s. 931-932 znaczenie 1). W przypadku Wnioskodawczyni - w dniu [...] lutego 1945 r. czteromiesięcznej dziewczynki - podniesione we wniosku przebywanie wraz z obojgiem rodzicami a następnie samą matką (przymusowo deportowaną do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy) w warunkach zimowych na przełomie 1944 i 1945 r. na terenie III Rzeszy, w obcym środowisku, na obszarze, gdzie przeszedł front, było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym.
Nie ulega wątpliwości, że los dzieci polskich, urodzonych w warunkach deportacji rodziców do pracy przymusowej był nad wyraz trudny (Cz. Łuczak "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej" Wyd. Poznańskie 1974 s. 131 i nast.).
Jednakże ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represje w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost.
Dz.U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Art. 1 ustawy z 31.5.1986 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli o b y w a t e l e p o l s c y - w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998 - ONSA 1/99/1). Rozszerzenie katalogu osób represjonowanych w rozumieniu ustawy wymaga jednak woli ustawodawcy.
4. Represja powołana przez Skarżącą we wniosku nie wypełnia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W szczególności do sześciomiesięcznego okresu represji, warunkującego w szczególności przyznanie świadczenia przewidzianego ustawą, nie wlicza się okresu prenatalnego. Ustawa o świadczeniu pieniężnym, odmiennie niż ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 42/02/371 ze zm.), jednoznacznie uzależnia uprawnienia m. in. od posiadania obywatelstwa polskiego przez co najmniej 6 miesięcy deportacji do pracy przymusowej. Obywatelstwo polskie w myśl ówcześnie obowiązujących przepisów prawa, nabywało się przez urodzenie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 1013/06). Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. 7/20/44 ze zm. - dalej ustawa o obywatelstwie) przyjmowała jako zasadę, że obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem innego państwa. Skarżąca w chwili urodzenia nie była osiedlona na ówczesnym (dnia [...] października 1944 r.) obszarze Państwa Polskiego; nie urodziła się na obszarze Państwa Polskiego; była dzieckiem nieślubnym matki polskiego pochodzenia, dopiero po wyzwoleniu wróciła do Państwa Polskiego i zapewne Jej matka złożyła w urzędzie swego zamieszkania dowody polskiego pochodzenia Zainteresowanej wraz z oświadczeniem, że chce by dziecko było obywatelem polskim (art. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 pkt 1, art. 5 zd. 1 in fine ustawy o obywatelstwie; J.Jagielski "Obywatelstwo polskie- zagadnienia podstawowe" W.Pr. 1998 s.23-24; W.Ramus "Prawo o obywatelstwie polskim" - W.Pr. 1968 str. 37 - 38, 44- 46).
5. Praca w warunkach przymusu trwała jedynie do dnia wyzwolenia. Mimo zatem, że matka Skarżącej wróciła do Polski dopiero w dniu [...] sierpnia 1945 r. (k. [...] v akt administracyjnych), to element warunków przymusu w pracy ustał dnia [...] lutego 1945 r. Zgodnie z art. 106 § 4 ppsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy kpc (art. 106 § 5 ppsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym - te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993-WRN 8/93-OSNKW 7-8 /93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc-tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Nie ulega wątpliwości, że opisane w literaturze historycznej wyzwolenie bądź zdobycie danej miejscowości, mieści się w kategorii faktów powszechnie znanych.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.
/-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski
KB