Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 września 2016r. oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Po wydaniu przez Sąd wyroku, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w którym podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Opisując swój stan majątkowy skarżący ujawnił mieszkanie o powierzchni [...] m2. oraz oszczędności w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że od 2014r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca wskazał również, że oczekuje na wynik postępowania apelacyjnego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w P. w sprawie niezdolności do pracy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawniając żadnych dochodów wskazał, że opłaca koszty utrzymania mieszkania, opłaty za media i koszty leczenia, nie podając wysokości tych wydatków.
Mając powyższe na uwadze, pismem z dnia [...] października 2016r. (doręczonym w dniu 14 października 2016r. – k. 41 akt) wezwano wnioskodawcę do przedłożenia spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenia wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych za wskazany okres, podania informacji czy posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji (jeżeli tak należało podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa), wskazania kwotowego kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, podania czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, podania czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku, oraz wskazania źródeł utrzymania (w przypadku korzystania z pomocy materialnej innych osób, to należało ujawnić przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w piśmie z dnia [...] października 2016r. wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, ani pojazdów mechanicznych. Skarżący wyjaśnił również, że nie korzysta z żadnej formy opieki społecznej, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Wnioskodawca wyjaśnił również, iż w wyżywieniu pomaga mu jego matka a jego jedynym źródłem utrzymania była odprawa zakładowa z przed dwóch lat, która się jednak skończyła.
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2016 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniósł skarżący podnosząc, że nie rozumie stanowiska w sprawie nie przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznając sprzeciw w pierwszej kolejności należało uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 zwanej dalej ustawą zmieniającą). Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718- dalej jako Ppsa)., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w rozpoznawanej sprawie wniesiona została w dniu 23 grudnia 2015 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 Ppsa w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r.
Wniesienie sprzeciwu nie ma charakteru anulacyjnego, ale powoduje kontrolę postanowienia referendarza co do jego zgodności z prawem. Procedując w zgodzie z powyższymi zasadami sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co wynika z treści formularza PPF.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a Ppsa, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków.
Z powyższych względów referendarz sądowy zasadnie uznał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy.
Odnosząc się natomiast do kwestii odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przy tym wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest skierowana do osób fizycznych pozostających w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przepis art. 239 § 1 Ppsa przewiduje ustawowe zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych określonych tam grup podmiotów, wśród których ustawodawca nie wymienił jednak emerytów, co oznacza, że ich sytuacja majątkowa i możliwości finansowe podlegają badaniu według przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.
Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Ppsa to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zasadnie uznał referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób swej sytuacji finansowej, w tym w szczególności źródła utrzymania. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawnił bowiem żadnego dochodu, wskazując jedynie na swe bezrobocie i posiadane oszczędności w kwocie [...] zł. Skarżący zadeklarował jednak ponoszenie z własnych środków wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatami za media i leczeniem. Kwot tychże wydatków wnioskodawca nie ujawnił pomimo stosowanego wezwania.
Zasadnie referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż w świetle przedłożonych informacji, w tym informacji znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy trudno jednak uznać, aby wyjaśnienia dotyczące utrzymywania się wyłącznie z odprawy z zakładu pracy, która już się wyczerpała były wiarygodne. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia wnioskodawcy z dnia [...] maja 2015r., wynika bowiem, że w dniu [...] września 2014r. uzyskał on odprawę od byłego pracodawcy w kwocie [...] zł., z której na dzień złożenia oświadczenia przed organem administracyjnym pozostała kwota [...] zł. Nie kwestionując faktu uzyskania odprawy w kwocie i terminie wskazanym przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego, przy braku jakichkolwiek dochodów i deklarowaniu utrzymywania się wyłącznie z tejże odprawy, oraz jednoczesnym ponoszeniu bieżących wydatków w tym kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatami za media i leczeniem, na które wskazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy, trudno przyjąć, aby możliwym było zachowanie tej kwoty oszczędności w okresie pomiędzy [...] maja 2015r. a złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu [...] września 2016r.
Zgodnie bowiem z oświadczeniem wnioskodawcy wyżywanie zapewnia mu matka. Nie wiadomym jest więc źródło opłacania pozostałych kosztów utrzymania takich jak zakup środków czystości, odzieży, obuwia, czy tez stałych opłat, których ponoszenie skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych choćby środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej.
W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 Ppsa orzeczono jak na wstępie