Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 17 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 64/20

Uzasadnienie

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. Spółka. w W. (zwana dalej również "skarżąca"), będąca następcą prawnym Spółki A. oraz "Spółki zwróciła się do Starosty o stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu łącznej kwoty [...]zł za wydanie 33 kart pojazdu dla następujących pojazdów zarejestrowanych przez Starostę:

1. 1. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
2. 2. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
3. 3. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
4. 4. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
5. 5. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
6. 6. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
7. 7. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
8. 8. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
9. 9. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
10. 10. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
11. 11. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
12. 12. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
13. 13. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
14. 14. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
15. 15. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
16. 16. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
17. 17. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
18. 18. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
19. 19. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
20. 20. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
21. 21. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
22. 22. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...], 23.Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
23. 24. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
24. 25. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
25. 26. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
26. 27. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
27. 28. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
28. 29. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
29. 30. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...],
30. 31. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
31. 32. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rej. [...]
32. 33. Kwoty [...]zł stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu marki [...] o nr rei. [...]

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. (błędnie oznaczonym jako "[...] listopada 2019 r.") nr [...] Starosta poinformował skarżącą o braku podstawy do zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu, ani też do swobodnego określenia jej wysokości. Ponadto poinformował, że za wydanie karty pojazdu dla pojazdu o nr rej. [...] (poz. 28 wniosku) skarżąca otrzymała już zwrot nadpłaty w dniu [...] grudnia 2015 r., na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2015 r. (sygn. akt III SA/Po 1535/14).

Wyjaśnił, że rejestrując pojazdy wskazane w poz. 20-33, zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137 poz. 1310; zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 28 lipca 2003 r.") organ rejestrujący pobrał opłatę w wysokości [...] zł. W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. o niezgodności ww. rozporządzenia z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1990 z późn. zm., dalej: u.p.r.d.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP powyższy przepis stracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Nowa opłata za kartę pojazdu została ustalona na podstawie przeprowadzonej kalkulacji kosztów produkcji i dystrybucji kart pojazdów w wysokości 75 zł na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421; zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 28 marca 2006 r.").

Opłata w wysokości [...] zł była pobierana przez Starostę na podstawie i w granicach powszechnie obowiązującego prawa. Organ nie może również wydać decyzji odmawiającej zwrotu, ponieważ nie ma podstaw prawnych do takiego działania.

Odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu pobranej w kwocie [...]zł (poz. 1-19 wniosku) Starosta wskazał, że pobierana ona była na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 18, poz. 177; zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 4 marca 2002 r."), które nie zostało uznane za niezgodne z Konstytucja RP, gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. dotyczył tylko rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r.

Wobec pobrania opłaty za kartę pojazdu w ustalonej na dzień rejestracji wysokości zgodnej z przepisami prawa Starosta uznał wniosek za bezzasadny.

Na ww. akt Starosty z dnia [...] listopada 2018 r. Spółka w W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu 32 skargi, osobno w stosunku do każdego z pojazdów. Sprawy po ich zarejestrowaniu postanowieniem z dnia 19 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

W skargach dotyczących pojazdów wskazanych pod pozycją 1-19 wniosku Spółka zarzuciła aktowi Starosty naruszenie:

1. - art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a.")
2. - § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Skarżąca wniosła o dokonanie przez Sąd oceny przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. pod kątem jego zgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust.5 u.p.r.d. oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, o uchylenie zaskarżonego aktu oraz uznanie obowiązku Starosty dokonania na rzecz skarżącej zwrotu kwoty stanowiącej części opłaty za wydanie karty pojazdu ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skargach dotyczących pojazdów wskazanych pod pozycją 20-27 i 29-33 wniosku Spółka zarzuciła aktowi Starosty naruszenie:

1. - art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a.
2. - § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
3. - art. 90 akapit pierwszy Traktatu Wspólnot Europejskich (obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) poprzez jego niezastosowanie, a który sprzeciwia się opłacie związanej z wydaniem pierwszej karty pojazdu sprowadzonego z innego państwa członkowskiego.
4. - niezastosowanie zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego, z której wynika, iż organ krajowy stosujący prawo jest obowiązany pominąć normę krajową w zakresie, w jakim jest ona sprzeczna z normą wspólnotową, a w stanie faktycznym sprawy sprzeczny z art. 90 akapit pierwszy TWE, przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r.

W uzasadnieniu skarg wskazano, że skarżąca uiściła opłatę za rejestrację pojazdów wskazanych we wniosku z dnia [...] listopada 2018 r. w kwocie [...]zł w przypadku pojazdów wskazanych pod pozycją [...] wniosku oraz [...] zł w przypadku pojazdów wskazanych pod pozycją [...] wniosku.

Pojazdy te zostały zarejestrowane. Obowiązek uiszczenia ww. kwot za wydanie karty pojazdu w przypadku pojazdów wskazanych pod pozycją1-19 wniosku wynikał z § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r., a pojazdów wskazanych pod pozycją 20-33 wniosku z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r.

Rozporządzenie z dnia 4 marca 2002 r. zostało uchylone rozporządzeniem z dnia 28 lipca 2003 r. Z kolei to ostatnie zostało uchylone rozporządzeniem z dnia 28 marca 2006 r., które w § 1 określiło opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w wysokości 75 zł. Podstawą uchylenia rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 roku, sygn. akt U 6/04, w którym stwierdzono niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. z art. 77 ust.4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. polega na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty za kartę pojazdu wykroczono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Natomiast niezgodność tego przepisu z art. 217 Konstytucji polega na tym, że opłata pobierana za wydanie kart pojazdu, ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów produkcji i dystrybucji tej karty, ma charakter podatkowej daniny publicznej.

W ocenie skarżącej zarówno przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 roku, do którego odnosił się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., jak również przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania, bowiem podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu ponad faktyczne koszty jej wytworzenia stanowiło nową daninę publiczną, co naruszało przepis art. 217 Konstytucji RP. Organy administracji samorządowej pobierając opłatę za wydanie karty pojazdu w zawyżonej kwocie czyniły to bez stosownej podstawy prawnej, co w konsekwencji prowadzi do niezgodności z art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust 5. u.p.r.d. i rodzi po stronie Starosty, który pobrał opłatę w wysokości nienależnej, obowiązek zwrotu nadpłaty.

Powołując się na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 107/10 skarżąca stwierdziła, że opłaty pobierane w oparciu o przepisy niekonstytucyjne są w istocie opłatami nienależnymi. Konstytucja RP w przypadku zastosowania przez organ administracji publicznej przepisu prawa niezgodnego z ustawą zasadniczą daje sądom administracyjnym na mocy art. 184, art. 178 ust 1 oraz art. 8 prawo badania konstytucyjności aktu podustawowego w procesie kontroli legalności decyzji administracyjnej w konkretnej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 3 kwietnia 2019r. o sygn. IV SA/Po 78/19 po rozpoznaniu skargi Spółki. na pismo Starosty z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu:

1. 1. uchylił zaskarżony akt w części dotyczącej odmowy zwrotu opłat za wydanie kart pojazdów o nr rej. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]
2. 2. uznał obowiązek Starosty do zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów wskazanych w pkt 1 wyroku w kwocie [...]zł;
3. 3. zasądził od Starosty na rzecz Spółki w W. kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
4. 4. zwrócił Spółce. w W. kwotę [...]zł tytułem nadpłaconego wpisu od skarg.

W uzasadnieniu swego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 77 ust. 1 u.p.r.d. producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 77 ust. 3 u.p.r.d. kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje, za opłatą, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 77 ust. 4 pkt 2 u.p.r.d. zawarto upoważnienie dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za kartę pojazdu.

W przypadku pojazdów wymienionych pod pozycją 1-19 wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2018 r. opłata została pobrana na podstawie rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący, z zastrzeżeniem ust. 2, pobiera opłatę w wysokości 500 zł. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 2 tego rozporządzenia za wydanie karty pojazdu dla pojazdu niedopuszczonego do ruchu lub dopuszczonego do ruchu czasowo albo warunkowo w państwie pochodzenia organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 1.000 zł. Z kolei w przypadku pojazdów wymienionych pod pozycją 20-33 opłata została pobrana na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500 zł. Rozróżnienie to ma istotne znaczenie bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04 orzekł o niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym i art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. Równocześnie Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 r.

Niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. z ww. ustawą i Konstytucją wynikała z faktu, że zawyżenie (o wartość ponad kwotę 75 zł) wysokości opłaty za kartę pojazdu wykraczało poza zakres delegacji ustawowej, zawartej w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. Wbrew dyspozycjom ustawodawcy, Minister Infrastruktury ustalił opłatę uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Tym samym, w ocenie Trybunału, należało uznać kwestionowany przepis rozporządzenia za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający akt wykonawczy uprawnień ustawodawcy.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził też niezgodność spornej regulacji z art. 217 Konstytucji RP, ponieważ ustanowiona w niej opłata stanowi - ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym, a ta materia zastrzeżona jest do regulacji ustawowej. Bez znaczenia dla oceny legalności działania Starosty było w ocenie Sądu odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązywania powołanego przepisu. Nie można bowiem do stanów faktycznych zaistniałych przed datą wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny stosować przepisów, których niezgodność z Konstytucją Trybunał ten przesądził. Przepis prawa uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt I FSK 2075/08, z dnia 6 lutego 2008r., sygn. akt II OSK 1745/07).

Wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie odnosił się bezpośrednio do oceny konstytucyjności rozporządzenia z 4 marca 2002 r., jednak w ocenie WSA w tamtym składzie rozważania Trybunału Konstytucyjnego należy w całej rozciągłości odnieść również do tego rozporządzenia, gdyż jedyne różnice pomiędzy rozporządzeniem z 2003 r., a rozporządzeniem z 2002 r. dotyczą wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Zmianie nie uległa natomiast podstawa prawna do wydania rozporządzenia, ani jej zakres. Fakt, że rozporządzenie z dnia 4 marca 2002 r. nie było dotychczas przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, nie stanowi przeszkody do dokonania przez Sąd samodzielnej oceny zgodności rozporządzenia z ustawą Prawo o ruchu drogowym oraz Konstytucją.

Sąd ma bowiem możliwość dokonania samodzielnych ocen i w konsekwencji odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia, który w jego ocenie jest niezgodny z ustawą lub Konstytucją (por. uchwała NSA z 22 maja 2000 r., sygn. akt OPS 3/00, wyrok NSA z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, wyrok NSA z 9 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 773/09; http;//orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 178 ust. 1 Konstytucji, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Oceniając zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawą Prawo o ruchu drogowym przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. Sąd stwierdził, że jest on niezgodny z art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d., bowiem wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego i wprowadza w istocie formę daniny publicznej, w sposób sprzeczny z nakazem ustawowego nakładania podatków i danin publicznych. W tym zakresie do rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. znajdują w pełni zastosowanie argumenty podniesione przez Trybunał Konstytucyjny przy ocenie rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. Wobec tego ustalona w § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu jest zbyt wysoka i nie odpowiada faktycznym kosztom świadczonej usługi (por. wyroki NSA z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 2091/12, z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1904/15 oraz z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 759/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skutkiem takiego stanowiska była odmowa zastosowania przez Sąd I instancji § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r.

Według tego Sądu trafna jest zaprezentowana w skardze argumentacja dotycząca naruszenia art. 90 TWE (obecnie – art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). W dniu 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 90, poz. 864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe, w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku).

Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 P. K. v. Gmina Miasta J. (Lex nr 354541) orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. akt VII SA/WA 2359/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro zatem pobieranie opłaty za wydanie karty pojazdu przez organ administracyjny nastąpiło na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, to zasadnie zobowiązany, od którego taką zawyżoną opłatę pobrano, może ten fakt zakwestionować i zażądać zwrotu nadpłaconej części opłaty. Niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) pobranie daniny publicznej, a taką jest opłata za wydanie karty pojazdu, na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, a więc w zasadzie bez podstawy prawnej. Zgodnie z kardynalną zasadą konstytucyjną zawartą w art.7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Skoro przepis stanowiący podstawę pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu przez organ administracyjny okazał się być niekonstytucyjny, to nie było podstawy prawnej do jej pobierania, a tak nienależnie pobraną część opłaty organ powinien zwrócić podmiotowi, który ją uiścił.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zachodzi okoliczność, która pozwala – jeżeli została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a sprawa nie jest załatwiana w drodze decyzji administracyjnej – na zastosowanie "innych środków", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Tym środkiem jest właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu (por. wyroki NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2077/12 oraz z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 759/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe uzasadniało zdaniem tego Sądu obowiązek organu, który pobrał opłatę, zwrotu skarżącej różnicy pomiędzy opłatą pobraną, a należną z uwzględnieniem wytycznych zawartych w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. Pomocny w zakresie ustalenia wysokości kwoty podlegającej zwrotowi jest przepis § 1 ust. 1 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. (Dz. U. Nr 59, poz. 421), zgodnie z którym opłata za kartę pojazdu wynosi 75 zł. Zatem różnica pomiędzy kwotą [...]zł (opłatą uiszczoną przez skarżącą za karty pojazdów wymienionych pod pozycją [...] wniosku) oraz kwota [...]zł (opłata uiszczoną przez skarżącą za karty pojazdów wymienionych pod pozycją [...] wniosku), a kwotą [...]zł (opłatą pobieraną na podstawie rozporządzenia z 2006r.) stanowi kwotę podlegającą zwrotowi.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie 146 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu w części wskazanej w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. Sąd uznał obowiązek Starosty do zwrotu części opłaty za wydanie kart pojazdu w zakresie wskazanym w pkt 2 wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17.12.2019r. o sygn. I OSK 2218/19 uchylił powyższy wyrok w zakresie pkt 1,2 i 3 i sprawę przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego wyroku wskazał, że trafny był zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się do okoliczności faktycznych znajdujących się w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z akt sprawy wynika, iż:

1. 1. dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] Starosta w dniu [...] maja 2004 r., na wniosek Firmy K. -M. sp. jawna, dokonał pierwszej rejestracji tego pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym dniu organ rejestrujący pobrał też od wnioskodawcy, tj. Firmy K. -M. sp. jawna, opłatę w kwocie [...]zł, a następnie wydał kartę pojazdu. Datę wydania karty pojazdu potwierdza karta informacyjna pojazdu. W dniu [...] czerwca 2004 r. Spółka złożyła do Starosty wniosek o zarejestrowanie pojazdu o nr rej. [...], dołączając do wniosku m.in. fakturę zakupu tego pojazdu oraz kartę pojazdu. Pojazd został zarejestrowany na rzecz Spółki decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r.
2. 2. dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] Starosta w dniu [...] listopada 2004 r., na wniosek M. S., dokonał pierwszej rejestracji tego pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym dniu organ rejestrujący pobrał od wnioskodawcy, tj. M. S., opłatę w kwocie [...]zł, a następnie wydał kartę pojazdu. Datę wydania karty pojazdu potwierdza karta informacyjna pojazdu. W dniu [...] grudnia 2004 r. Spółka złożyła do Starosty wniosek o zarejestrowanie pojazdu o nr rej. [...], dołączając do wniosku m.in. fakturę zakupu pojazdu oraz kartę pojazdu. Pojazd został zarejestrowany na rzecz Spółki decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r.
3. 3. dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] Starosta w dniu [...] marca 2004 r., na wniosek M. S., dokonał pierwszej rejestracji tego pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym dniu organ rejestrujący pobrał od wnioskodawcy, tj. M. S., opłatę w kwocie [...]zł, a następnie wydał kartę pojazdu. Datę wydania karty pojazdu potwierdza karta informacyjna pojazdu. W dniu [...] lipca 2004 r. Spółka złożyła do Starosty wniosek o zarejestrowanie pojazdu o nr rej. [...], dołączając do wniosku m.in. fakturę zakupu pojazdu oraz kartę pojazdu. Pojazd został zarejestrowany na rzecz Spółki decyzją z dnia [...] lipca 2004 r.
4. 4. dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] Starosta w dniu [...] września 2003 r., na wniosek M. S., dokonał pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym dniu organ rejestrujący pobrał od wnioskodawcy, tj. M. S., opłatę w kwocie [...]zł, a następnie wydał kartę pojazdu. Datę wydania karty pojazdu potwierdza karta informacyjna pojazdu. W dniu [...] lipca 2004 r. Spółka. złożyła do Starosty wniosek o zarejestrowanie pojazdu o nr rej. [...], dołączając do wniosku m.in. fakturę zakupu pojazdu oraz kartę pojazdu. Pojazd został zarejestrowany na rzecz Spółki decyzją z dnia [...] lipca 2004 r.

Sąd II instancji uznał, że skarżąca w stosunku do wyżej wskazanych pojazdów nie uiszczała opłat za wydanie karty pojazdu, skoro kartami tymi dysponowała już w dacie składania wniosków o rejestrację pojazdów. Z tych względów Sąd I instancji wadliwie i wbrew danym wynikającym z akt sprawy przyjął, że skarżąca uiściła opłaty za karty pojazdu od wyżej wymienionych pojazdów. Pojazdy te bowiem nie zostały przez nią zarejestrowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadniony był w związku z tym zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 77 ust. 3 u.p.r.d. w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r. Zgodnie z tymi przepisami kartę pojazdu dla samochodu innego niż nowy wydaje właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terenie RP. Pierwsza rejestracja pojazdów nastąpiła odpowiednio w dniach [...] maja 2004 r., [...] listopada 2004 r., [...] marca 2004 r. oraz [...] września 2003 r. i wówczas wydawane zostały także karty pojazdów. Uznanie zatem przez Sąd I instancji, że Starosta jest obowiązany do zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów o nr rej. [...], [...], [...] i [...] nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

Doszło więc do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji nie poddał analizie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty świadczące o tym, że skarżąca Spółka nie poniosła opłat za wydanie kart pojazdów wskazanych pojazdów.

Tym samym żądanie zwrotu opłaty przez podmiot, który tej opłaty nie poniósł jest nieuprawnione.

Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1,2 i 3. Nakazał, by Sąd I instancji wziął pod uwagę szczegółowe ustalenia faktyczne i dowody zebrane w sprawie i ponownie ocenił zasadność żądania skarżącej Spółki co do zwrotu przez organ części opłat za wydanie kart pojazdów. A przy ustalaniu kosztów zastępstwa procesowego zastosował § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.), czyli ustalił wysokość wynagrodzenia pełnomocnika w zależności od wysokości należności pieniężnej, której sprawa dotyczy. Nie jest bowiem dopuszczalne pobranie w sprawie wpisu stosunkowego, a zasądzenie kosztów wynagrodzenia adwokata wg stawki stałej, a nie stosunkowej. Skoro skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie kwestionował pobrania wpisu stosunkowego, to zaakceptował tym samym przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że sprawa dotyczy należności pieniężnej, a nie aktu lub czynności organu (co uzasadniałoby pobranie wpisu stałego). Zastosowany przez Sąd pierwszej instancji przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia ma zastosowanie jedynie do spraw, w których pobierany jest wpis stały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności zgodnie z którą sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości aktu Starosty z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu.

Sąd orzekając ponownie w niniejszej sprawie na podstawie art. 190 p.p.s.a. jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2019r. o sygn. I OSK 2218/19, który uchylił punkty 1,2,3 wyroku WSA w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2019r. o sygn. IV SA/Po 78/19 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd któremu przekazana została sprawa, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Norma zawarta w tym przepisie w sposób zasadniczy wpłynęła na rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszym postępowaniu. Wykładnia prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie nie tylko sąd, lecz także organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także strony postępowania.

Artykuł 190 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez NSA w jego wcześniejszym orzeczeniu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) NSA oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że sąd I instancji oraz organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (wyroki NSA z: 30.7.2009 r., II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23.9.2009 r., I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13.7.2010 r., I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14.1.2010 r., I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604). Użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zobligowany był do przyjęcia i zastosowania wykładni prawa dokonanej przez NSA we wspomnianym już wyroku z dnia 17 grudnia 2019r. o sygn. I OSK 2218/19.

Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela ocenę prawną i pogląd wyrażony przez WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 3 kwietnia 2019r. o sygn. IV SA/Po 78/19. Należy podkreślić, że argumentacja ta co do zasady nie została zakwestionowana w wyroku kasacyjnym sądu II instancji. W tym stanie rzeczy argumentację prawną w tym zakresie Sąd orzekający w obecnym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje ją jako argumentację własną. Ponieważ została ona wcześniej obszernie przytoczona zbędne jest jej powtórne przytoczenie.

Jednocześnie Sąd orzekający w niniejszym składzie – jak wspomniano – związany jest oceną prawną i zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 grudnia 2019r. o sygn. I OSK 2218/19. Ponadto Sąd orzekający podziela tę ocenę.

Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny z akt sprawy wynika, iż pojazdy o numerze rejestracyjnym [...], [...], [...] i [...] pierwszy raz zostały zarejestrowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Starostę odpowiednio w dniu [...] maja 2004 r., w dniu [...] listopada 2004 r., w dniu [...] marca 2004 r. oraz w dniu [...] września 2003 r. W dniu rejestracji poszczególnych pojazdów organ rejestrujący pobrał też od wnioskodawców opłatę w kwocie [...]zł, a następnie wydał kartę pojazdu. W świetle zgromadzonych dowodów Spółka. złożyła do Starosty wniosek o zarejestrowanie w/w pojazdów już po ich uprzednim pierwszym zarejestrowaniu przez inne podmioty.

W świetle powyższego Sąd II instancji trafnie uznał, że skarżąca w przypadku wyżej wskazanych pojazdów nie uiszczała opłat za wydanie karty pojazdu, skoro kartami tymi dysponowała już w dacie składania wniosków o rejestrację pojazdów. Pojazdy te bowiem nie zostały przez nią zarejestrowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd orzekający jest związany ta oceną, a także w pełni ja podziela.

Ponieważ w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o tym, że skarżąca Spółka nie poniosła opłat za wydanie kart pojazdów wskazanych pojazdów, to żądanie zwrotu opłaty w tym zakresie przez skarżącą, która tych opłat nie poniosła jest nieuprawnione. Dlatego pomimo tego, że co do zasady skarga była zasadna z przyczyn wyłożonych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2019r. o sygn. IV SA/Po 78/19, to w części dotyczącej czterech wyżej opisanych pojazdów była ona niezasadna z przyczyn wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 grudnia 2019r. o sygn. I OSK 2218/19.

Gwoli wyjaśnienia należy wskazać, że za wydanie karty pojazdu dla pojazdu o nr rej. [...] (poz. 28 wniosku) skarżąca otrzymała już zwrot nadpłaty w dniu [...] grudnia 2015 r., na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2015 r. (sygn. akt III SA/Po 1535/14). Także więc w tym zakresie żądanie skargi było niezasadne.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie 146 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu w części wskazanej w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. Sąd uznał obowiązek Starosty do zwrotu części opłaty za wydanie kart pojazdu w zakresie wskazanym w pkt 2 wyroku. Określona w pkt 2 wyroku kwota [...]zł została obliczona w ten sposób, że od kwoty [...]zł, stanowiącej określoną w pkt 2 uchylonego wyroku WSA w Poznaniu z 3 kwietnia 2019 r. o sygn. IV SA/Po 78/19 łączną sumę zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów wskazanych w pkt 1 tego wyroku, odjęto kwotę [...]zł (4 x [...] zł = [...] zł) stanowiącą sumę części opłat za wydanie kart pojazdów w przypadku których żądanie skarżącej jest niezasadne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się kwota uiszczonego wpisu od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącą ([...] zł), ustalone jako stawka minimalna na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 ust.1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.). W tym zakresie Sąd orzekający kierował się również zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazał, że nie jest dopuszczalne pobranie w sprawie wpisu stosunkowego (co miało miejsce w niniejszej sprawie), a zasądzenie kosztów wynagrodzenia adwokata wg stawki stałej, a nie stosunkowej. Jak trafnie wskazał NSA skoro skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie kwestionował pobrania wpisu stosunkowego, to zaakceptował tym samym przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że sprawa dotyczy należności pieniężnej, a nie aktu lub czynności organu (co uzasadniałoby pobranie wpisu stałego).