Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] kwietnia 2020r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17, art. 20 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111) o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. B. ur. [...] marca 1979 r.
Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Osoba wymagająca opieki – Pani S. B. - jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności - orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]
Wnioskodawca o świadczenie pielęgnacyjne nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie należy do katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do S. B..
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Pan M. S., który wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że nie jest osobą spokrewnioną ze S. B. jednak faktycznie sprawuje opiekę i spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołał się również do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania stwierdziło, że nie zasługuje ono na uwzględnienie.
Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z cytowanego przepisu wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4.
Bezspornym jest, że S. B. ur. [...] marca 1979r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2008 r., a niepełnosprawność istnieje od dnia [...] sierpnia 2005 r. czyli od 26 roku życia. S. B. jest wdową, nie ma dzieci, jej ojciec A. M. ur. [...] marca 1940 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga opieki osoby drugiej, ma brata Witolda, który pracuje i jednocześnie sprawuje opiekę nad ojcem.
Odnosząc się do przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, organ wskazał, że nie ma znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność S. B. powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym.
Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca, czyli M. S., musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawu do świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne M. S. mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej S. B. spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Organy podkreślały, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczenia, o który ubiega się wnioskodawca.
Organy nie kwestionowały, że P. S. Bogdaszewska jest osobą niepełnosprawną, a M. S. sprawuje nad nią faktyczną opiekę. Jednocześnie jednak okolicznością decydującą o niezasadności żądania jest fakt, że M. S. nie należy do kręgu uprawnionych do świadczenia podmiotów, które ustawodawca wymienił we wskazanych wyżej przepisach ustawy jako, że nie jest z S. B. spokrewniony, ani też nie ma wobec niej obowiązku alimentacyjnego. Okoliczność powyższa wyklucza - zdaniem organów - możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy nie posiadają także możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył M. S. zaskarżając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości i wnosząc o jej uchylenie. Skarżący wskazał, cytując przepis art. 17 ust. 1 a pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że spełnia warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014r. sygn. akt K 38/13 nie ma znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność S. B. powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Podkreślał, że skoro S. B. bezspornie wymaga opieki przy jednoczesnym braku wskazania osób z rodziny, to bezzasadnym jest podważenie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie nie objęcia M. S. obowiązkiem alimentacyjnym.
Skarżący zatem nie godzi się z wywodem zawartym w uzasadnieniu decyzji organu iż Skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie ze złożonym wnioskiem bezspornie S. B. wymaga całodobowej opieki bez której nie byłaby w stanie egzystować. Opiekę taką sprawuje M. S., który jest najbliższą jedyną osobą mogącą podjąć się opieki nad S. B.. Sytuacja ta trwa od października 2014 r. od kiedy - po śmierci męża S. B. – mieszka z nią z uwagi na jej niepełnosprawność i wynikającą z niej niesamodzielność.
Ojciec S. A. M. (wdowiec) także niepełnosprawny w stopniu znacznym i zajmujący się nim syn W. M. (brat S.) mieszkają w odrębnym gospodarstwie domowym, nie są w stanie opiekować się S. mieszkającą w dostosowanym do wózka inwalidzkiego domu.
S. wymaga całodobowej opieki.
Zdaniem skarżącego przepis art. 17 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych określa jednoznacznie możliwość opieki nad osobą wymagającą opieki przez osobę nie będącą członkiem rodziny w przypadku braku członków rodziny mogących pełnić opiekę nad osobą wymagającą opieki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Na wstępie wskazać należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten odpowiada prawu, albowiem organ odwoławczy nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego. Nie naruszono także norm ogólnych postępowania, to jest art. 7 k.p.a. do art. 10 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji czy decyzji organu I instancji. Zaskarżona decyzja spełnia wymogi przepisu art. 107 § 3 k.p.a.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy z czynnym udziałem strony skarżącej. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, który Sąd uznaje za własny i czyni podstawą do dalszych rozważań. Ustalenia faktyczne organów zostały dokonane w ramach zebranych dowodów, w tym treść wniosku, oświadczenia wnioskodawcy, oświadczenie W. M., wyciąg z systemu [...]
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Prezydent Miasta [...], a za nim Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zawiązku z opieką nad niepełnosprawną S. B..
Materialnoprawną podstawę orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej "u.ś.r."), w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było czy wnioskodawca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Poza sporem jest bowiem to, że wnioskodawcy nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem S. B., nie jest z nią także spokrewniony. Jak bowiem wynika z przepisu art. 27, art. 128 i art. 131 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczenia środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża małżonków, krewnych w linii prostej, rodzeństwo, osoby pozostające w stosunku przysposobienia. Tymczasem żadna z powyższych regulacji prawnych nie wiąże wnioskodawcy z osobą niepełnosprawną. Przy czym bezspornie S. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2019r. ze wskazaniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 12 akt adm. I inst.).
Wobec tego Sąd uznał, że Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu - które jako organ administracji zobowiązany był do działania zgodnego z prawem i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP i art. 6 Kpa) – nie można postawić zarzutu nielegalnego działania.
Sąd zwraca uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował się problematyką związaną z oceną konstytucyjności rozwiązań ustawodawczych dotyczących kręgu osób uprawnionych do zasiłku stałego zastąpionego później świadczeniem pielęgnacyjnym. W uzasadnieniach wyroków z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie opowiedział się za rozszerzeniem kręgu osób uprawnionych do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego na osoby inne, niż rodzice dzieci wymagających opieki wskazując na potrzebę objęcia pomocą państwa rodzeństwa, dziadków, dzieci, małżonków, rodziców zastępczych spokrewnionych. Trzeba jednak wskazać, że w kontekście zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ochronie konstytucyjnej podlegają osoby charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną).
Trybunał w powołanych wyżej wyrokach podkreślał, że jedną z cech relewantnych (prócz takich kryteriów jak: sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej pielęgnacji, niepodejmowanie pracy lub rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą) jest obowiązek alimentacyjny spoczywający na osobie sprawującej opiekę. Takie stanowisko podtrzymał Trybunał Konstytucyjny także w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09. Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie legitymuje się cechą relewantną, jeżeli chodzi o obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym względem S. B., tak jak małżonkowie, krewni w linii prostej i rodzeństwo osoby wymagającej opieki, osoby pozostające w stosunku przysposobienia.
Nie można było zatem uznać, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego naruszyło zasadę równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną osobą wymagającą pomocy w codziennych czynnościach życiowych. Wskazać jednak należy, że konstrukcja prawna świadczenia pielęgnacyjnego jest tego rodzaju, że pomoc finansowa państwa była i jest sprzężona z obowiązkami alimentacyjnymi, ciążącymi na osobach starających się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad osobą dorosłą.
Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie odmawia się uznania za uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osób wymagających opieki – osobę obcą faktycznie sprawującą opiekę, synową (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 628/12; wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2432/11), nawet jeżeli są to dalsi krewni w linii bocznej tychże osób - córkę kuzyna osoby wymagającej opieki, bratanka (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1141/12; wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11).
Zasadnie także podnosiło Kolegium, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) okoliczność dotycząca postania niepełnosprawności po ukończeniu przez osobę niepełnosprawną 18. roku życia, względnie w trakcie jej nauki (do ukończenia 25. roku życia).
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Niewątpliwie skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r.- jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania. Taki też pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyroki dostępne w Internecie w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA).
W niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r., a dotycząca obowiązku alimentacyjnego ciążącego na wnioskodawcy w stosunku do osoby niepełnosprawnej. Dopiero spełnienie tej przesłanki pozwala na zastosowanie art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r., z przepisu tego bowiem wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, czyli po pierwsze zobowiązanym z tytułu ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, po drugie innym niż spokrewnione w pierwszych stopniu z osobą wymagającą opieki. Chodzi bowiem o osoby spokrewnione w dalszym stopniu, ale wciąż łączące się z osobą niepełnosprawną więzłem pokrewieństwa, co bezspornie nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie kwestionował, że jest osobą obcą w stosunku do osoby niepełnosprawnej.
Wobec tego, jak słusznie wskazało Kolegium, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w postaci braku ciążącego na wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej.
Z powyższego przepisu wynika, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną będącą krewną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego krewnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Zgodnie z art. 61? § 1 i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd.
W okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, nie sposób odmówić trafności wywodom Kolegium, że wnioskodawca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem niepełnosprawnej S. B. - nie jest jej krewnym – a tylko takie osoby mogą spełnić pierwszą z przesłanek dopuszczających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.
W tym stanie sprawy skargę należało uznać za nieusprawiedliwioną, co skutkowało jej oddaleniem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
W związku z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. skarżący jest zwolniony od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z urzędu.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z powyższym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.