Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (zwany dalej: Prezydent) uznał K. W. (zwanego dalej: skarżący) za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Kierownik Biura Świadczeń Rodzinnych w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], na podstawie art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.) w dniu [...] kwietnia 2013 r. wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w siedzibie Biura w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W dniu [...] maja 2013 r. skarżący stawił się w siedzibie Biura, co umożliwiło odbiór oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzenie ze skarżącym wywiadu alimentacyjnego. W tym tez dniu skarżący podpisał oświadczenie o zobowiązaniu się do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny we właściwym urzędzie pracy.
W związku z tym, że skarżący nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny albo poszukujący pracy, zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Do dnia wydania decyzji skarżący nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy. Ponadto z akt sprawy wynika, że (zaświadczenie komornika z dnia 21 sierpnia 2013 r.), bezpośrednio przed wydaniem decyzji w okresie 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wobec powyższego zaistniały przesłanki określone art. 5 ust. 3 i 3 a ustawy z dnia 7 września 2007 r. uzasadniające uznanie skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego strony i wnosząc o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zdaniem skarżącego decyzja winna być uchylona, albowiem jest wadliwa. W przekonaniu skarżącego organ błędnie ustalił, że skarżący uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący wskazał, że nie jestem w stanie tego obowiązku udźwignąć. Jest bowiem osobą bezrobotną, a ze względu na zły stan zdrowia nie może wykonywać żadnych ciężkich prac i utrzymuje się tylko z prac dorywczych oraz korzysta z pomocy rodziny. Mieszka w budynku usługowym stanowiącym własność ojca i żywi się też głownie przy ojcu. Cały majątek jaki posiada został zlicytowany przez komornika. Obecnie nie ma niczego poza rzeczami osobistego użytku.
Cierpi na nawracające zapalenie żył kończyn dolnych, co powoduje niemożność podjęcia czy zachowania pracy na dłużej. Nie podejmuje też leczenia bo nie stać go na wizyty lekarskie i leki. Skarżący wskazywał dalej, że ma ogromne problemy z pokryciem minimalnych kosztów własnego utrzymania. W ocenie skarżącego nie uchyla się on od zobowiązań alimentacyjnych. Podjął pełną współpracę z organem - stawił się w wyznaczonym terminie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożył oświadczenie majątkowe. Gdy tylko kondycja zdrowotna mu na to pozwoliła zarejestrował się też w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący dołączył do odwołania decyzję o uznaniu go za osobę bezrobotną z dnia [...] października 2013r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę decyzji w sprawach o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się o obowiązku alimentacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012, poz. 1228 z późn. zm., zwanej dalej ustawa alimentacyjna). Powoławszy się na art. 5 ust. 3 i 3a tej ustawy organ skonstatował, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 przy jednoczesnym braku przesłanek z art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej. Decyzje o uznaniu dłużnika alimentacyjnego od uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie mają przy tym charakteru tzw. decyzji uznaniowych.
Organ administracji nie jest upoważniony do badania sytuacji majątkowej lub zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ wywodził, że w dniu [...] maja 2013 r., podczas przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego, skarżący zobowiązał się do zarejestrowania w PUP jako bezrobotny lub poszukujący pracy oraz dostarczenia zaświadczenia o zarejestrowaniu do siedziby organu pierwszej instancji. Został przy tym pouczony, iż brak wykonania powyższego zobowiązania będzie skutkowało wszczęciem postępowania o uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącego, iż wszczął postępowanie w sprawie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz pouczył o możliwości zgłoszenia uwag i zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie przedstawił jednak zaświadczenia o rejestracji w PUP.
Jak z kolei wynika z informacji komornika sądowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. podczas trwania postępowania egzekucyjnego nie zostały wyegzekwowane od skarżącego żadne kwoty. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję w pełni zasadnie i zgodnie z przepisami prawa. Skarżący bowiem nie wywiązał się - do dnia wydania zaskarżonej decyzji - z nałożonego na niego obowiązku zarejestrowania się w PUP.
Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, zarzucając jej: naruszenie prawa procesowego tj.: art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący nie wypełnił zobowiązania nałożonego na niego (po przeprowadzeniu wywiadu alimentacyjnego) do zarejestrowania się w PUP; naruszenie prawa procesowego tj.: art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości albo w części i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy albo uchylenia tej decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości albo w części stosownie do art. 138 § 1 ust. 2 Kpa; naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej poprzez błędne przyjęcie, że skarżący spełnił przesłanki wskazane w tym artykule, przez co wszczęto przeciwko mnie postępowanie dotyczące uznania mnie za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, nawiązując do art. 5 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, że - zgodnie z przedstawionymi przez skarżącego dokumentami – wywiązał się on z tego zobowiązania w dniu [...] października 2013 r. Wcześniejsze wypełnienie tego zobowiązania nie było możliwe ze względu na trudną sytuację zdrowotną i rodzinną skarżącego. Jednocześnie skarżący nie uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, nie odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, ani też nie odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, wreszcie tez nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.
Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej ppsa). Sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, przy czym rozważa prawo obowiązujące w dniu jej wydania jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest zaskarżona decyzja SKO w Kaliszu, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, uznającą dłużnika alimentacyjnego, skarżącego K. W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zwrócić należy uwagę, że po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, uległ zmianie stan faktyczny sprawy poprzez przedłożenie przez skarżącego decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].10.2013r., nr [...] o uznaniu skarżącego z dniem [...].10.2013r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania prawa do zasiłku, wraz ze złożonym odwołaniem. Mając na uwadze, zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ta sama sprawa K. W. podlegała dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu przez dwa różne organy administracji.
Zadaniem bowiem organu odwoławczego nie jest wyłącznie kontrola decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, ale rozpatrzenie wszystkich żądań strony i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. W rozpoznawanej sprawie organ w uzasadnieniu stwierdził, że " do dnia wydania zaskarżonej decyzji (tj. I instancji) Pan K. W. nie przedstawił zaświadczenia o rejestracji w PUP". Jednakże organ nie wskazał, czy brał pod uwagę fakt wydania decyzji z [...].10.2013r., a więc wydanej po dacie decyzji organu I instancji, mimo, iż o niej wspomniał w uzasadnieniu. Skarżący w odwołaniu podał motywy niezadowolenia z decyzji pierwszej instancji, wskazał organowi żądanie i dołączył stosowną decyzję. Stąd zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przed organem odwoławczym, wynikał z treści żądania strony i dołączonego dowodu.
Ponadto należy podkreślić, że obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zawartej w art. 7 zasady prawdy obiektywnej, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zadaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie było przede wszystkim, dokonanie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ pierwszej instancji, przy uwzględnieniu zmian stanu faktycznego po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, z uwagi na przedstawioną decyzję z [...].10.2013r. przy odwołaniu, a przed wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym. (por. teza druga wyroku NSA OZ w Lublinie z 21 czerwca 1988r., SA/Lu 151/88 - ONSA 1988. nr 2, poz. 72).
Do naruszenia prawa przez organ administracji dochodzi nie tylko w przypadku wadliwej oceny prawnej stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale także i wtedy, gdy organ prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA OZ w Lublinie z 12 kwietnia 2000r., I SA/Lu 1609/98 - niepubl.). Wyniki oceny materiału dowodowego powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Analiza dowodów i ocena materiału dowodowego powinna być dokonana nie później, niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy rozstrzygnięcia powinny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części. Organ odwoławczy, przy rozpoznaniu odwołania w niniejszej sprawie, pominął okoliczność przedłożonego dowodu i nie dokonał jego oceny w trybie art. 77 § 1 i art. 80 kpa, co wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Takim zachowaniem organ naruszył również postanowienia art. 107 § 3 kpa.
Dlatego też, pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, a wynikających z powoływanej wyżej decyzji, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ odwoławczy przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik tej sprawy.
Zauważyć należy, że w odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy także nie ustosunkował się do stanu faktycznego zaistniałego po wydaniu decyzji organu I instancji, pomijając fakt zarejestrowania się przez skarżacego jako bezrobotnego milczeniem. Jednakże, nawet omówienie tego zagadnienia w odpowiedzi na skargę w takiej formie, to znaczy - uzupełnienie decyzji w odpowiedzi na skargę strony do sądu administracyjnego nie byłoby prawnie skuteczne. (zob. wyrok NSA z 14 grudnia 1999r., III SA 1756/99 - LEX nr 47228) a zatem nie miało znaczenia w sprawie.
Mając na uwadze podane okoliczności w zakresie uchybienia zasadom procedury administracyjnej w rozpoznawanej sprawie, wskazania do dalszego postępowania dla organu wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. Tak więc organ II instancji winien rozważyć zmieniony stan faktyczny w dacie swego orzekania i orzec zgodnie z prawem jako organ merytoryczny.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została bez oceny okoliczności istotnej dla wyniku sprawy i dlatego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie w punkcie drugim wyroku dokonano na podstawie art. 152 ppsa.