Uzasadnienie
Sygn. IV SA/Po 706/05
Uzasadnienie:
Dnia [...] maja 2004 r. A. P. wniosła o przyznanie Jej zasiłku rodzinnego na córkę D. P. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; samotnego wychowywania dziecka; kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; rozpoczęcia roku szkolnego. Tegoż dnia wniosła nadto o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla D. P., dołączywszy do wniosku odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], zaliczający D. P. do osób niepełnosprawnych; orzekając, że niepełnosprawność datuje się od [...] czerwca 2003 r. a orzeczenie wydaje się do dnia [...]lipca 2004 r., wskazując na konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (k. 22-18, 14 akt administracyjnych).
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r.- nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. na podstawie art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] maja 2004 r., przyznał A. P. zasiłek pielęgnacyjny niepełnosprawnemu dziecku, w wysokości 144 zł miesięcznie w okresie od [...]maja 2004 do [...] lipca 2004 r.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r.- nr [...] na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 12 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.- dalej uśr), po rozpatrzeniu wniosku złożonego dnia [...] maja 2004 r., przyznał A. P.: zasiłek rodzinny na D. P., w kwocie 43 zł, na okres od [...] maja 2004 do [...] sierpnia 2005 r.; dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka- D. P.- w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od [...] maja 2004 do [...] lipca 2004; kwota przyznana po zmianie grupy wiekowej wynosi miesięcznie 170 zł, w okresie od [...] lipca 2004 do [...] sierpnia 2005 r.; dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, w kwocie 70 zł miesięcznie, na okres od [...] maja 2004 do [...] lipca 2004 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania owych świadczeń. Wobec kontynuowania zatrudnienia w czasie pobierania zasiłku wychowawczego, zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 3 uśr, odmówiono udzielenia dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Odpis decyzji doręczono E. P. dnia [...]czerwca 2004 r.
W odwołaniu z dnia [...] czerwca 2004 r. (prezentata GOPS w G.), A. P.- wskazując decyzję nr [...]- wniosła o "ponowne rozpatrzenie wniosku o udzielenie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie trwania stosunku pracy", motywując odwołanie swą trudną sytuacją finansową.
Decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 4, art. 5, art. 10, art. 12, art. 13, art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium wskazało, że wniosek A. P. z dnia [...] maja 2004 r. o dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie został rozpatrzony. Organ odwoławczy nie uchylił decyzji Kierownika GOPS z [...] czerwca 2004- nr [...], bowiem jest to decyzja pozytywna, przyznająca świadczenia, o które w maju 2004 r. wystąpiła A. P. Organ I instancji winien rozpatrzyć- w ramach odrębnego postępowania- wniosek A. P. z dnia [...]maja 2004 r. o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; rozpoznając ów wniosek organ winien uwzględnić stan prawny i faktyczny w dniu złożenia przez A. P. zaświadczeń z zakładu pracy, w którym jest Ona zatrudniona i wydać rozstrzygnięcie administracyjne w sprawie.
Decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...]Kierownik GOPS w G. 2004 na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 12 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z [...] maja 2004 r., zmieniając decyzję z dnia [...]czerwca 2004 nr [...]przyznał A. P. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego- opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym, przyznając na D. P. kwotę 505,80 zł miesięcznie, w okresie od [...]maja 2004 do [...] lipca 2004.
W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że Wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w uśr do przyznania owych świadczeń. Odpis decyzji doręczono osobie podpisanej "P." dnia [...] października 2004 r.
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2004 r. (prezentata GOPS) A. P. wystąpiła o udzielenie Jej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego; Wnioskodawczyni wskazała, że wychowuje niepełnosprawne dziecko i nadal pracuje.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzją z dnia [...] listopada 2004 r.- nr [...]na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 5 pkt 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Organ I instancji wskazał, że Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w uśr; zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 3 uśr dodatek nie przysługuje osobie, która podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Z dostarczonych dokumentów wynika, że A. P. jest zatrudniona na cały etat na stanowisku sprzedawcy.
W odwołaniu A. P. wniosła o przyznanie Jej zasiłku na dziecko niepełnosprawne, na które otrzymywała zasiłek wychowawczy. Odwołująca się pracuje do [...] lipca 2004 r., lecz uzyskiwany dochód nie przekracza dopuszczalnego- w przeliczeniu na osobę. Dziecko, na które uzyskiwała zasiłek wychowawczy, uzyskało orzeczenie o niepełnosprawności od[...]września 2004 do września 2005 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]stycznia 2005 r. nr [...]na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji działa na podstawie kpa, ustawy z 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania sprawach o świadczenia rodzinne(Dz.U. 45/04/433). Uzasadnienie decyzji I instancji oparte było na tym, że Wnioskodawczyni w chwili ubiegania się o świadczenie była zatrudniona. Do odwołania Zainteresowana dołączyła zaświadczenie, z którego wynika, że nadal korzysta z urlopu wychowawczego na córkę. W piśmie wyjaśniającym organ I instancji wyjaśnił, że Odwołująca się przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności Córki; A. P. wyczerpała już okres, na jaki w ogóle mogła mieć przyznane świadczenie. Ponieważ Skarżąca przedłożyła nowe dokumenty w sprawie, do obowiązku organu I instancji należy ich ocena i określenie wpływu na możliwość uzyskania świadczenia przez Skarżącą.
Zgodnie z art. 107 § 3 kpa, należy Skarżącej szczegółowo wyjaśnić przysługujące Jej uprawnienia lub ich brak, wskazać należy czas, w jakim Skarżąca może korzystać z uprawnień i z czego to wynika; należy ocenić, jaki wpływ na uprawnienie Skarżącej ma uzyskanie przez Nią możliwości dalszego korzystania z urlopu wychowawczego.
Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 5 pkt 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.228/03/2255 ze zm.), w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 45/04/433- dalej rozporządzenie), po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. P. o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego, odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Uzasadniając swe stanowisko Kierownik Ośrodka ponownie przytoczył argumenty, podniesione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. Nadto wskazał, że prawo do wnioskowanego dodatku- przy jednoczesnym kontynuowaniu zatrudnienia- gwarantował art. 59 uśr. Wnioskodawczyni, mimo kontynuowania pracy zarobkowej, korzystała z gwarancji przyznania owego dodatku do upływu terminu orzeczenia o niepełnosprawności dziecka i wyczerpania okresu urlopu wychowawczego, przeto przyznano Jej i wypłacano dodatek do dnia [...] lipca 2004 r. By nadal kontynuować przepisy przejściowe, Wnioskodawczyni winna była w sierpniu dostarczyć kolejne zaświadczenie pracodawcy o udzielonym urlopie wychowawczym i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dziecka. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że Wnioskodawczyni dostarczyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dziecka dnia [...] września 2004 r., a wniosek o przyznanie dodatku i udzielenie dalszego urlopu wychowawczego [...] listopada 2004 r. Organ I instancji nie mógł zastosować przepisów przejściowych, bowiem nie zachowano ciągłości świadczeń.
Aktualne orzeczenie dostarczono we wrześniu 2004 r., gdy poprzednie wygasło dnia [...] lipca 2004 r. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego- prawo do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i zasiłek pielęgnacyjny przyznano Wnioskodawczyni od września 2004 r. Wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wpłynął w listopadzie, przeto wniosek o jego przyznanie należało rozpatrywać wyłącznie w oparciu o art. 10 ust. 5 pkt 3 uśr. Organ nie stosował przepisów przejściowych, bowiem nastąpiło przerwanie ciągłości świadczenia. Wniosek rozpatrzono w świetle obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych tak, jak każdy nowy wniosek.
W odwołaniu A. P. podniosła, że odmówiono Jej ciągłości dokumentów, gdy tymczasem niepełnosprawność datuje się od [...] czerwca 2003 do [...] sierpnia 2005 r. Odwołująca wskazała, że od 7 miesięcy nie otrzymuje wychowawczego, dziecko choruje a Ona ponosi wydatki na leki i lekarza; są w trudnej sytuacji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Gdyby Skarżąca chciała w dalszym ciągu otrzymywać świadczenie, winna była w sierpniu 2004 r. zastosować się do przepisów przejściowych ustawy i dostarczyć orzeczenie o niepełnosprawności i zaświadczenie od pracodawcy o udzieleniu urlopu wychowawczego. Wnioskodawczyni orzeczenie o niepełnosprawności swego dziecka dostarczyła [...] września 2004, a wniosek o przyznanie Jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu złożyła dnia [...] listopada 2004 r. Skarżąca sama przerwała ciągłość świadczeń- świadczenia wygasły w lipcu, a pierwsze dokumenty o kontynuację wypłaty wpłynęły we wrześniu 2004 r. Wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wpłynął w listopadzie 2004 r.- od tego miesiąca można było świadczenie przyznać na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 3 uśr.
Dodatek, o który wnioskowała, nie może być Jej przyznany, bowiem nadal jest zatrudniona; w sprawie nie ma znaczenia, że z pracy tej otrzymuje niewielki dochód. Jeśli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, może ubiegać się o pomoc w GOPS na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. P. wniosła o uchylenie niekorzystnej dlań decyzji o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Skarżąca podniosła, że jako matka samotnie wychowująca dziecko niepełnosprawne, ma prawo do takiego zasiłku. Na dziecko wykorzystała dopiero trzy lata, "a należy się sześć lat w ZUS". Dokumenty, na których są daty, składała po każdej odmownej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium wniosło o oddalenie skargi wskazując, że Skarżąca sama przyczyniła się do utraty uprawnień.
Pismem z dnia [...] września 2005 r. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wobec braku w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku żądania Samorządowego Kolegium przeprowadzenia rozprawy, Sąd orzekał w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.-dalej upsa; k. 16-19).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
Organy obu instancji błędnie wskazują, że to Wnioskodawczyni z przyczyn przez Nią zawinionych "sama przerwała ciągłość świadczeń" (k. 65, 63,60 akt administracyjnych), nie dostrzegając uchybień w postępowaniu organów obu instancji (mimo dwukrotnego wskazywania na te uchybienia w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium z dnia: [...] października 2004 r. i [...] stycznia 2005 r.- k. 46 i 58-59) i w zaniechaniu Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności w G. (k.7, 14, 33 akt administracyjnych).
- I. Podstawą orzekania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest- co do zasady- zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy (art. 106 § 2 i 3 upsa).
Uwagi organów obu instancji uszło, że w aktach administracyjnych prócz dwu wniosków A. P. z dnia [...] maja 2004 r., znajdują się także dalsze wnioski A. P.: o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (w którym w części VI skreślono słowa "S. S." i podpis "A. P." – przekreślone ciemnoniebieskim długopisem, z nadpisanymi słowami "G. [...]", nieczytelną parafą i pieczątką "Starszy Specjalista Pracy Socjalnej mgr M. J."; o dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego z [...]września 2004 r., sporządzone na urzędowych formularzach.
Nadto Zainteresowana złożyła rękopiśmienny (nie na urzędowym formularzu) wniosek z dnia [...] listopada 2004 r. Obowiązkiem organów obu instancji było w tej sytuacji wyjaśnienie, czy udzielono Zainteresowanej stosownych pouczeń o skutkach nie złożenia- w miesiącu lipcu bądź sierpniu 2004 r.- wniosku o udzielenie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego. W aktach sprawy brak notatek służbowych o udzieleniu stosownych pouczeń (art. 9 kpa), co stanowiło inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c upsa).
II. Konstrukcja art. 24 ust. 2 uśr w istocie odpowiada konstrukcji art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm.) i art. 43 ust. 6 zd. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ups). Na tle art. 43 ust. 6 ups w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że w sprawie o przyznanie świadczenia w ogóle art. 43 ust. 6 ups miał jednorazowe zastosowanie, a dalsze wnioski rozpatrywać należało jako kontynuację świadczenia.
Uwagi organów obu instancji uszło, że niepełnosprawność córki Wnioskodawczyni ma charakter stały i ciągły, i istnieje nie później niż od dnia [...] czerwca 2003 r. (k. 14, 33 akt administracyjnych). Organy obu instancji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 kpa, nie ustaliły, od kiedy Wnioskodawczyni korzystała z urlopu wychowawczego, na jakich warunkach i od jakiej daty liczyć okres, za który przysługiwał A. P. zasiłek wychowawczy. W świetle art. 15a ust. 2 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (j.t. Dz.U. 102/98/651 ze zm.- dalej uzr), fakty te są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem tylko w oparciu o owe- prawidłowo ustalone- fakty, możliwą będzie ocena, czy Wnioskodawczyni przysługiwał zasiłek wychowawczy przez okres 24 miesięcy (art. 15a ust. 2 pkt 1 uzr), czy przez okres 36 miesięcy (art. 15a ust. 2 pkt 2 uzr, jak- bez koniecznych ustaleń w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2004 r.- zdaje się przyjmować Kierownik Ośrodka- k. 55 w zw. z k. 53 akt administracyjnych), czy przez okres 72 miesięcy (art. 15a ust. 2 pkt 3 uzr, jak twierdzi Wnioskodawczyni w skardze).
Organ I instancji- wbrew zaleceniom organu odwoławczego, zawartym w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r., ustaleń w tej materii nie poczynił (k. 58, 60 akt administracyjnych), a organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji uchybień tych nie usunął, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c upsa).
Zebrane w sprawie dokumenty zdają się wskazywać, że Zainteresowana korzystała z urlopu wychowawczego od [...] kwietnia 2001 r. (k. 12 akt administracyjnych), zatem- gdyby spełnione były wszystkie przesłanki materialnoprawne, możliwym byłoby korzystanie z dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym na podstawie art. 15a ust. 2 pkt 3 uzr w zw. z art. 59 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 3 uśr.
Organ I instancji nie podał, co rozumiał pod pojęciem "podwyższony zasiłek wychowawczy" (k. 60 akt administracyjnych), lecz przyjąć należy, że Wnioskodawczyni otrzymywała zasiłek wychowawczy na podstawie art. 15a ust. 1, ust. 2 pkt 3, art. 15c ust. 2 uzr, bowiem podjęła w okresie urlopu wychowawczego pracę w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie, a łączny Jej dochód w tych tytułów nie przekraczał miesięcznie kwoty stanowiącej 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym (argum. ex art. 15d ust. 1 pkt 4 uzr). Wobec braku koniecznych ustaleń w tej materii, przedwczesną była ocena organu odwoławczego, że "nie ma znaczenia w sprawie okoliczność, że z pracy tej otrzymuje niewielki dochód (k. 65 akt administracyjnych).
Wobec wniosku Zainteresowanej z dnia [...] maja 2004 r. (nie rozpoznanego z przyczyn leżących w y ł ą c z n i e po stronie właściwego organu do dnia [...] października 2004 r. (k.22-22v, 14-12, 46-47, 49), następny wniosek z [...]września 2004 r. traktować należy nie jako nowy wniosek w odrębnej sprawie, lecz kontynuację sprawy, w wyniku której wydano decyzję z dnia [...]października 2004 r. przyznającą dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego- ze skutkiem od dnia [...] maja 2004 r. W tamtej właśnie sprawie- o przyznanie A. P. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w ogóle- art. 24 ust. 2 uśr miał jednorazowe zastosowanie (mutatis mutandis- uzasadnienie wyroku NSA z 20.7.2001- I SA 2550/00 i przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA w sprawach: - I SA 2494/00 i I SA 2324/00).
III. Nawet jednak przy ewentualnym braku ciągłości prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie dostrzega), prawo do owego dodatku chroni także art. 9 kpa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że wykroczenie organu prowadzącego postępowanie jedynie przeciwko zasadzie ogólnej kpa stanowi dostateczną podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego; w szczególności naruszenie zasady informowania obywateli jest samoistną i wystarczającą przyczyną uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (J. Borkowski- glosa do wyroku NSA z 22.2.1984- SA/Po 9/84- OSP 12/85/239; W. Taras: "Informowanie obywateli przez administrację"- Ossolineum 1992 s. 178 p.3a i aprobująca glosa do wyroku SN z 23.7.1992- III ARN 40/92- PiP 3/93/112; wyrok SN z 5.8.1992- I PA 5/92; wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92 z częściowo krytyczną glosą J. Zimmermanna- PiP 8/93/116).
W niniejszej sprawie pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej nie udzielili Wnioskodawczyni dostatecznej pomocy w postaci precyzyjnego pouczenia w trybie art. 9 kpa w zw. z art. 32 urz (odpowiednio- na tle art. 23 ust. 1 i 2 ups; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam. Teryt. 5/01/63-64) dla skutecznego zachowania nieprzerwanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W rozpatrywanej sprawie nieodzownym było udzielenie Zainteresowanej pouczeń o konieczności złożenia wniosku w Powiatowym Zespole z należytym wyprzedzeniem, by w odpowiednim czasie uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności, a nade wszystko o konieczności pilnego- przed upływem okresu, na który udzielono Zainteresowanej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego decyzją z [...] października 2004 r. nr [...]- wszczęcia postępowania o prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres po [...] lipca 2004 r., co umożliwiłoby zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o niepełnosprawności dziecka (art. 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych- Dz.U. 123/97/776 ze zm.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być winno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc (wyrok NSA z 28.11.2002- II SA/Po 577/01; wyrok SN z: 9.6.1999- III RN 12/99- OSNAP 10/00/375, 25.3.1999- III RN 157/98- OSNAP 2/00/43, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla- "KPA- orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 142 uw. 1, 2; S. Nitecki- op. cit. s. 64). W polskiej kulturze prawnej z podobnym rozwiązaniem mamy do czynienia przy ocenie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania przez profana czy profesjonalistę na tle art. 355 § 1 i 2 kc, a w prawie administracyjnym- w instytucji pracy socjalnej, zawierającej w szczególności obowiązek poradnictwa prawnego; udzielania wystarczającej pomocy w załatwieniu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych (art. 23 ust. 1 i 2 ups; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam.
Teryt. 5/01/63-64). In casu brak dostatecznych pouczeń (art. 9 kpa w zw. z art. 32 uśr) ze strony organu I instancji nakazuje przyjęcie fikcji prawnej złożenia wniosku o prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w sierpniu 2004 r.
Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), sposób rozumienia art. 9 kpa. Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania (w tym informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu (aktualny w tej materii wyrok SN z 23.7.1992- PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2004 s. 78, 79).
Organy obu instancji bezzasadnie pominęły to, że A.P. złożyła wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności córki w Powiatowym zespole z należytym wyprzedzeniem- dnia [...] czerwca 2004 r.- to jest jeden miesiąc i dziesięć dni przed dniem [...] lipca 2003 r.- do którego Powiatowy Zespół ustalił niepełnosprawność D. P. orzeczeniem z dnia [...] lipca 2003 r. (k. 7, 14 akt administracyjnych). Oczywiście błędnie Powiatowy Zespół uznał, że "z powodu ważnego orzeczenia c. D." wniosek A. P. nie mógł być załatwiony bez zbędnej zwłoki- w terminie przewidzianym w art. 35 kpa (k. 7). W istocie Powiatowy Zespół miał pełną możliwość orzec o niepełnosprawności D. P. przed dniem [...] lipca 2004 r., określiwszy jedynie w sentencji, że orzeczenie wydaje się od dnia [...] sierpnia 2004 r. do dnia [...] sierpnia 2005 r. (odpowiednio- k. 33 akt administracyjnych).
Uwagi organów obu instancji uszło, że z zaświadczenia z dnia[...]listopada 2004 r. wynika, że pracodawca przyznał A. P. urlop wychowawczy od dnia [...] sierpnia 2004 do [...]sierpnia 2005 r. (k. 51 akt administracyjnych), nie doszło zatem do przerwania ciągłości korzystania A. P. z urlopu wychowawczego. Złożenie tego dokumentu po dniu [...] lipca 2004 r. (k. 12 akt administracyjnych) nie może skutkować niemożnością kontynuacji prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, skoro organ nie pouczył Wnioskodawczyni o obowiązku przedłożenia owego zaświadczenia nawet w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]października 2004 r. (art. 10 ust. 1 pkt 3 i art. 59 ust. 1 urz w zw. z art. 15a ust. 2 pkt 3 i art. 15c ust. 2 oraz art. 15d ust. 1 pkt – a contrario- ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych- j.t. Dz.U. 102/98/651 ze zm., i odpowiednio- wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2002 r.- I SA 3443/01), a ciągłość korzystania z urlopu wychowawczego nie ulega wątpliwości.
Z wymienionych przyczyn orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.)
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
/-/M.Dybowski
KB/