Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] IV 2005 r., nr [...], na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa. oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 V 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. G. zmiany decyzji z dnia [...] VIII 2004 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] IV 2004 r., nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Organ uznał, że strona składając wniosek w trybie art. 154 § 1 i 2 kpa. nie wykazała, by za uchyleniem wskazanych decyzji przemawiał interes społeczny bądź słuszny interes strony. Rozpatrując wniosek w świetle brzmienia art. 2 ust. 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich z uwzględnieniem wykładni zawartej w wyroku NSA z dnia 19 VIII 2004 r., sygn. OSK 135/04 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że strona przebywała na deportacji krócej niż wymagane 6 miesięcy, w związku z czym świadczenie przewidziane w ustawie jej nie przysługuje.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. wskazał, że po zakończeniu wojny nie wrócił do miejsca zamieszkania od razu, lecz dopiero po miesiącu. Odwołujący się zwrócił również uwagę na swą trudną sytuację życiową.
Decyzją z dnia [...] VI 2005 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 V 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując w całości swą dotychczasową argumentację.
W skardze na powyższą decyzję J.G. powołał te same argumenty, co w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytoczył tę samą argumentację, która została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 V 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 IX 1939 r. W powoływanym przez organ wyroku z dnia 19 VIII 2004 r., OSK 135/04 NSA rozstrzygnął, że o deportacji w rozumieniu powyższej ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót.
Należy mieć również na uwadze wyrok NSA z dnia 9 VIII 2001, sygn. akt V SA 3877/00, zgodnie z którym, z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowane osoby praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Trzeba zatem stwierdzić, że ostatnim dniem, który można zaliczyć do okresu deportacji w niniejszej sprawie był dzień wyzwolenia miejscowości Kolbow/Ludwigshof przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, co zostało ustalone na dzień 2 V 1945 r.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych błędnie jednak utożsamił okres deportacji uprawniający do otrzymania świadczenia określonego w ustawie z okresem, jaki dziecko urodzone na deportacji spędziło tam od dnia urodzenia do wyzwolenia miejscowości, w której pracowali rodzice. Tymczasem do tak ustalonego okresu deportacji należy również doliczyć okres życia przed narodzeniem. Interpretacja taka jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 V 1997 r., OTK 1997/1/19. W wyroku tym Trybunał stwierdził m.in.: "Konstytucyjne gwarancje ochrony zdrowia dziecka poczętego wywodzić należy przede wszystkim z konstytucyjnej wartości życia ludzkiego, także w fazie prenatalnej. Ochrona życia ludzkiego nie może być rozumiana wyłącznie jako ochrona minimum funkcji biologicznych niezbędnych do egzystencji, ale jako gwarancje prawidłowego rozwoju a także uzyskania i zachowania normalnej kondycji psychofizycznej, właściwej dla danego wieku rozwojowego (etapu życia).
Bez względu na to, jak wiele czynników uzna się za istotne z punktu widzenia owej kondycji, nie ulega wątpliwości, iż obejmuje ona pewien optymalny, z punktu widzenia procesów życiowych, stan organizmu danej osoby, zarówno w aspekcie funkcji fizjologicznych, jak i psychicznych. Stan taki można utożsamić z pojęciem zdrowia psychofizycznego. Konstytucyjne gwarancje ochrony ludzkiego życia muszą więc w sposób konieczny obejmować także ochronę zdrowia; przepisy stanowiące podstawę tych gwarancji stanowią więc równocześnie podstawę do wnioskowania konstytucyjnego obowiązku ochrony zdrowia, bez względu na stopień rozwoju fizycznego, emocjonalnego, intelektualnego czy społecznego. Ponieważ życie ludzkie stanowi wartość konstytucyjną także w fazie prenatalnej, wszelka próba podmiotowego ograniczenia ochrony prawnej zdrowia w tej fazie musiałaby wykazać się niearbitralnym kryterium uzasadniającym takie zróżnicowanie.
Dotychczasowy stan nauk empirycznych nie daje podstaw do wprowadzenia takiego kryterium". Nie ulega wątpliwości, że pobyt ciężarnej matki na deportacji miał negatywny wpływ na psychofizyczny rozwój dziecka w fazie prenatalnej. Skoro zatem ustawa przewiduje przyznanie świadczenia pieniężnego dzieciom urodzonym na deportacji, to sprzeczne z konstytucyjną ochroną życia w każdej fazie jego rozwoju i wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego byłoby uzależnianie tego uprawnienia od okresu, jaki dziecko spędziło na deportacji od chwili urodzenia. Okres ten należy liczyć od chwili poczęcia (wobec braku innych niearbitralnych kryteriów powstania życia).
W tej sytuacji należy stwierdzić, że przesłanka minimalnego okresu spędzonego na deportacji określona w art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy została spełniona.
Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 120 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/ J. Stankowski
MK