Uzasadnienie
Dnia [...] r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek D.K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami: z tytułu samotnego wychowywania dziecka i z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.
Decyzją z dnia [...] r., [...], Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego i dodatków wnioskowanego na D.K.. Organ wskazał, że Wnioskodawca jest osobą pełnoletnią, uczącą się. Otrzymywał alimenty z funduszu alimentacyjnego zasądzone od matki B.G.. Nie przedstawił jednak dokumentu potwierdzającego zasądzenie alimentów od ojca.
Od decyzji odwołał się Zainteresowany.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r., [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję, przyznało Zainteresowanemu zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł na czas od dnia [...] r. do dnia [...] r., przyznało Zainteresowanemu dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania i odmówiło przyznania Zainteresowanemu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W uzasadnieniu organ podał, że Zainteresowany, jako osoba ucząca się, otrzymująca alimenty zasądzone od jednego z rodziców, jest uprawniony do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania.
Natomiast nie zostały spełnione przesłanki przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Trudno przyjąć tezę, iż Zainteresowanego, jako dorosłą osobę uczącą się można w świetle art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych) uznać za dziecko. Osoba ucząca winna działać w ramach procesu wychowania w stosunku do innej osoby – dziecka. Przyjęcie założenia, że strona postępowania jest uprawniona do przedmiotowego dodatku prowadzi do założenia, że Zainteresowany wychowuje sam dziecko.
Pismem z dnia 2 stycznia 2005 r. D.K. wniósł skargę do sądu administracyjnego, żądając przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Na posiedzeniu Sądu z dnia [...] r. Skarżący sprecyzował żądanie wskazując, że przedmiotem skargi jest ta część decyzji, w której organ odmówił przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej wyrażoną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarty został słowniczek ustawowy, określający znaczenie stosowanych w tym akcie prawnym pojęć. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy szczególne znaczenie ma zawarta w pkt. 13 definicja osoby uczącej się. Mianowicie, osobą uczącą się, w świetle brzmienia wskazanego przepisu, jest osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasadzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów. Art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek rodzinny i dodatki do niego przysługują osobie uczącej się.
W przedmiotowej sprawie Skarżący zwrócił się do właściwego organu z wnioskiem o przyznanie m. in. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Art. 12 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Natomiast ust. 2 wprowadza regulacje, zgodnie z którą dodatek przysługuje również osobie uczącej się. Na tle tak brzmiącej regulacji organ odwoławczy wyraził pogląd, wedle którego osoba ucząca się, jako podmiot uprawniony, winna działać w ramach procesu wychowawczego w stosunku do innej osoby – dziecka. Z poglądem tym nie sposób się zgodzić.
Wykładnia zaprezentowana przez organ opiera się na założeniu, że ust. 2 artykułu 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozszerza krąg osób, które samotnie wychowując dziecko uprawnione są do przedmiotowego dodatku. Innymi słowy, osoba ucząca się, w rozumieniu ustępu 2 analizowanego artykułu, musiałaby być osobą inną niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź prawny dziecka. Gdyby bowiem mieściła się w którejś ze wskazanych kategorii, posiadałaby uprawnienie oparte na ustępie 1, i dodatkowe wymienienie w ustępie 2 stanowiłoby superfluum.
Skoro więc przyjmuje się założenie, że ustawodawca jest racjonalny, to taki wynik wykładni musi budzić wątpliwości. Przypomnieć więc należy, że osoba ucząca się, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, to osoba pozostająca w szczególnej sytuacji rodzinnej – mianowicie pozbawiona opieki i wsparcia ze strony rodziców. Osoba ta ze względu na dojście do pełnoletności nie podlega regulacjom związanym z opieką. W jej przypadku nie musi więc zachodzić relacja wychowywania. Argument przemawiający za przyznaniem osobie uczącej się prawa do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wynika nadto z art. 12 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi bowiem, że dodatek nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się ma ustalone prawo do renty socjalnej lub renty.
Innymi słowy, osoba ucząca się postawiona została na tej samej płaszczyźnie co dziecko, a nie osoby wymienione w art. 12 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z uwagi na przedstawione wyżej uchybienia w wykładni prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, Sąd uznał za konieczne uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej tylko części, w której organ ten odmówił przyznania przedmiotowego dodatku. Ponownie rozpatrując sprawę organ obowiązany będzie uwzględnić wykładnię prawa zaprezentowaną w niniejszym orzeczeniu.
/-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski
IH/