Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 marca 2016r. oddalił skargę A.Ś. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] września 2015r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w uzasadnieniu którego podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyny majątek stanowi budynek mieszkalny o powierzchni ok. [...] m2 i wartości ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca poinformował, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku a jego jedynym dochodem jest dochód z najmu lokalu użytkowego w kwocie [...] zł. (umowa w załączeniu). W uzasadnieniu wniosku skarżący określił koszty utrzymania nieruchomości w tym opłaty za internet i TV ([...] zł./mc), podatek od nieruchomości ([...] zł./rok), wodę i ścieki ([...] zł./mc), energię elektryczną ([...] zł./mc), śmieci ([...] zł/mc), gaz ([...] zł./mc).
Miesięcznie koszt utrzymania nieruchomości wynosi zatem ok. [...] zł. Dodatkowo skarżący opłaca koszt ubezpieczenia na życie ([...] zł./mc), ponosi koszt leczenia (ok. [...] zł.) oraz spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty we wrześniu 2011r. w kwocie [...] zł. na okres 15 lat na remont nieruchomości i ponosi koszt raty wynoszącej [...] zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy dzieci udzielającej pomocy żywnościowej i rzeczowej. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączono kopię zwartej umowy najmu lokalu użytkowego, kopię kilku stron umowy kredytowej oraz kopie faktur za gaz, tv, internet, energię elektryczną, gaz, wodę i ścieki oraz śmieci.
Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej skarżącego, pismem z dnia 19 kwietnia 2016r. (doręczonym w dniu 22 kwietnia 2016r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, przedłożenia kopii zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015r., kompletnej kopii zawartej umowy kredytowej wraz z dyspozycjami uruchomienia kredytu i dowodami spłaty rat kredytu za ostatnie 6 miesięcy, oraz wyjaśnienia czy przedłożona umowa najmu lokalu użytkowego została przedłużona lub też czy została zawarta nowa umowa na kolejny okres – w przypadku zawarcia nowej umowy, lub przedłużenia obecnie obowiązującej umowy należało przedstawić kopię dokumentu stanowiącego aneks lub nową umowę.
Jak wynika z akt sprawy skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie.
Mając powyższe na uwadze zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W konsekwencji oznacza to, że skarżący w przedmiotowej sprawie dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów, w tym w szczególności dotyczących m.in. posiadanych kont bankowych oraz kompletnej umowy kredytowej, wraz z dyspozycjami wypłaty środków, które pozwoliłyby zweryfikować informacje co od wykorzystania środków. Dodatkowo mając na uwadze upływ terminu obowiązywania umowy najmu lokalu użytkowego, zasadnym było również uzyskanie dodatkowych informacji dotyczących przedłużenia obowiązywania tejże umowy lub zawarcia nowej umowy najmu.
Tym samym brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej, oznacza że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.