Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie odmówił przyznania pomocy w formie zasiłków celowych K. P. z przeznaczeniem
- - na zakup żywności w miesiącach lutym, marcu, kwietniu 2005 r. w żądanej kwocie 330 zł
- - na zakup biletów MPK po 60 zł na każdy z wyżej wymienionych miesięcy
- - na opłatę reszty czynszu po otrzymaniu decyzji Urzędu Miejskiego w Poznaniu o wysokości dodatku mieszkaniowego
- - na środki czystości za miesiące luty, marzec, kwiecień 2005 r. po 20 zł.
Również decyzją z tej samej daty nr [...]organ wyżej powyżej odmówił przyznania pomocy K. P. w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem:
- - na zakup żywności w miesiącach lipcu i sierpniu 2004 r. po 330 zł
- - na zakup biletów MPK w kwocie 50 zł
- - na opłatę czynszu po otrzymaniu decyzji Urzędu Miejskiego o wysokości dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniach obu decyzji stwierdzono, że jakkolwiek K. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku, nie posiada własnych dochodów to organ nie przyznał jej zasiłków w żądanych kwotach i uzasadnił swoje stanowisku brakiem współpracy.
Opisując okoliczności związane z uniemożliwianiem przez K. P. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który jest konieczny i przewidziany przepisami art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2004 nr 64 poz. 593) i przywołując przepisy art. 4 oraz 11 ust. 2 tejże ustawy organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni nie zasługuje na pomoc.
Odwołania od obu decyzji złożyła K. P. zarzucając, że zawiadomienia o terminach wywiadu środowiskowego otrzymuje z opóźnieniem tj. już po wyznaczonym terminie, dotyczącym wywiadu środowiskowego.
Uznając, że MOPR stosuje wobec niej szykanę i zmusza do przeprowadzenia wywiadu w jej mieszkaniu zamiast w siedzibie MOPR-u odwołująca żądała uchylenia zaskarżonych decyzji i przyznania jej żądanej pomocy.
W wyniku rozpoznania odwołań od decyzji organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzjami: z [...]nr [...]– utrzymało w mocy decyzję [...] i nr [...]utrzymało w mocy decyzję [...]podzielając argumentację rozstrzygnięć organów I instancji.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji i żądała przyznania środków z pomocy społecznej, o które wnioskowała, a także żądała:
- - ustalenia, że organy administracji rozpoznając jej wnioski dopuściły się nieuzasadnionej zwłoki
- - rozstrzygnięcia, czy zasada administracyjnego uznania jeżeli ustawa o pomocy społecznej taką dopuszcza jest zgodna z Konstytucją RP.
Nadto skarżąca zarzuciła zaskarżonym decyzjom:
- - naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 w szczególności art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 2, art. 2 ust. 3 – którego to przepisu nie ma, art. 23 ust. 2, art. 32 ust.2, 32 ust. 5, 36 ust. 2 w związku z art. 49 b pkt 1 i 2, art. 43 ust. 3 i 3a, art. 49b pkt 1 i 2 w związku z art. 50 §2 Kpa
- - naruszenie przepisów KPA w szczególności art. 7, 8, 10, 12, 35, 36 – 38, 86, 79 § 1, 81, 89 § 1 w zw. z 95 § 1, 107
- - naruszenie przepisów Konstytucji RP w szczególności art. 2 i 32 ust. 1
W odpowiedzi na skargi organ administracji publicznej wniósł o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skargi są uzasadnione, jednakże nie z powodów zarzutów podniesionych w skardze lecz z powodu naruszenia przepisów art. 4, art. 11 ust. 2 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 z póź. zm.), które wyraźnie wskazują, że osoba korzystająca z pomocy społecznej winna współdziałać przy rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowych pracownikiem socjalnym.
Jak wynika z akt administracyjnych Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie rozpoznając wnioski skarżącej: z [...]czerwca 2004 (przy ponownym rozpoznaniu) i z [...].01.2005 r. zgodnie z obowiązującymi przepisami musiał przeprowadzić wywiady środowiskowe. Jednakże z materiałów spraw administracyjnych wynika wbrew stanowisku organu, że do nich nie doszło z winy skarżącej. Pierwsze zawiadomienie z [...].01.2005 o terminie wywiadu w dniu [...].02.2005 skarżąca odebrała [...]lutego 2005 r.
Kolejne zawiadomienie z [...].02.2005 o terminie wywiadu w dniu [...]lutego 2005 skarżąca otrzymała [...]lutego 2005r.
W aktach znajduje się notatka pracowników socjalnych, którzy ustalili, że skarżąca [...] lutego 2005 była w domu, i kiedy wyszła powiadomiła pracowników, że idzie do Sądu na rozprawę i ustaliła termin wywiadu na [...]marca 2005 r. Zbędnym było więc wyznaczanie kolejnego terminu na [...]marca 2005 r., gdyż skarżąca przyjęła po otrzymaniu zawiadomienia [...].02.2005 r., że termin 1 marca jest nieaktualny.
Powiadomiła również organ, że w dniu [...] marca 2005 r. ma kolejną sprawę w Sądzie.
Następne zawiadomienie z [...]marca 2005 r. o terminie wywiadu w dniu [...]marca 2005 r. skarżąca otrzymała [...] marca 2005 r.
Obie decyzje o których mowa na wstępie wydano [...] Powyżej przedstawione sytuacje wskazują, że do nie przeprowadzenia wywiadów środowiskowych nie doszło z winy skarżącej, czego nie można określić brakiem współdziałania.
Ponieważ powodem odmowy przyznania zasiłków był wyłącznie brak współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, a jak wykazano wyżej nie był on zawiniony przez K. P. z tych też powodów zaskarżone decyzje na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a,c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uchylić.
Natomiast nie ma racji skarżąca, że przeprowadzanie wywiadów u niej ma symptomy nękania jej przez pracowników MOPR-u.
Art. 106 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że decyzję administracyjne o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z tych też powodów, wniosek o kolejną pomoc winna poprzedzać aktualizacja wywiadu środowiskowego i to nie przeprowadzanego według żądań skarżącej w biurach MOPR-u lecz w miejscu zamieszkania w/g zasad przewidzianych w art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca, która prezentuje postawę roszczeniową winna mieć świadomość, że "rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów k.p.a., mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej (vide wyrok NSA z 7 maja 2002 r. sygn. I SA 3337/01).
Ustawa o pomocy społecznej stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Ponieważ z akt spraw administracyjnych będących przedmiotem kontroli Sądu Administracyjnego wynika, że organy administracji mają wątpliwości co do zasadności żądań skarżącej (zauważając na przykład różnice w ubiorach skarżącej, w zależności czy występuje przed MOPR czy gdzie indziej), przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny w sposób szczegółowy wyjaśnić powody dla których skarżąca posiadając wyższe wykształcenie, w wieku 49 lat nie podejmuje pracy i nie dokumentuje starań o poszukiwanie pracy. Zarzut skarżącej, że żądania MOPR dokumentowania poszukiwania pracy uchybiają godności skarżącej, a ma ona prawo do nieupubliczniania swojej sytuacji nie jest uzasadniony. Skoro skarżąca chce korzystać z publicznych pieniędzy musi mieć świadomość tego, że nadzór nad ich dysponowaniem należy do pracowników MOPR, a ci z kolei są kontrolowani ze sposobu gospodarowania środkami finansowymi przez odpowiednie organy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej winny również wyjaśnić sytuację materialną krewnych skarżącej zobowiązanych z mocy ustawy do jej alimentacji, a także wyjaśnić powody dla których skarżąca odmawia informacji na temat swego zdrowia.
Jakkolwiek skarżąca podaje, że jest stanu wolnego to nie wyjaśnia czy jest panną, czy osobą rozwiedzioną. W przypadku tej ostatniej sytuacji organ winien wziąć pod uwagę czy były mąż skarżącej jest w stanie alimentować byłą żonę, jeżeli ta znajduje się w niedostatku.
Kontrolując niniejsze sprawy Sąd nie stwierdził aby rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazane w skardze, poza przepisami których naruszenie spowodowało uchylenie zaskarżonych decyzji. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, powołanych w skardze. Skoro przepisy prawa materialnego w szczególności art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązują organ do przeprowadzenia wywiadów przed wydaniem decyzji, to skarżąca nie może zarzucać organowi, ze informacje niezbędne do wywiadu środowiskowego pracownik socjalny winien sprawdzić w innej sprawie, tym bardziej, że sytuacje materialne osób korzystających z pomocy społecznej mogą się zmieniać. Np. Sądowi z urzędu wiadomo, że zmieniła się sytuacja materialna skarżącej w miesiącu lutym 2006 r. kiedy wypłacono jej 1 000 zł odszkodowania zasądzonego wyrokiem NSA z dnia 6.01.2006 r. sygn. I OPP 222-224/05. Nie ma to znaczenia dla istoty rozstrzyganych spraw, ale potwierdza to jedynie zasadność przeprowadzania wywiadów środowiskowych.
Sąd nie stwierdził również rozpoznając niniejsze sprawy naruszenia przepisów art. 2 i 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast do oceny zgodności zasady uznania administracyjnego z przepisami Konstytucji powołany jest Trybunał Konstytucyjny RP jakkolwiek należy stwierdzić, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art.39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 KPA, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków.
Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych, rodzin wielodzietnych żyjących w autentycznym ubóstwie. W postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej organy administracji publicznej mają bowiem obowiązek stosować zasady wyrażone w art. 100 ust. 1 ustawy mają też jednak prawo do informacji o których mowa w art. 100 ust. 2.
Brak też podstaw do ustalania przez Sąd, że organy rozpoznające wnioski z [...]czerwca 2004 r. i [...] stycznia 2005 r. dopuściły się nieuzasadnionej zwłoki.
Jeżeli w ocenie skarżącej organy administracji publicznej dopuściły się bezczynności w sprawie, K.l P. przysługiwała skarga na bezczynność. Natomiast ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje rozstrzygnięć o dopuszczeniu się przez organy administracji publicznej nieuzasadnionej zwłoki, gdyż uregulowania ustawy z 17 czerwca 2004 r. " o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki" (Dz.U.nr 179 poz. 1843) dotyczą " postępowania sądowo-administracyjnego", a nie administracyjnego.
W powyższych okolicznościach orzeczono jak w sentencji wyroku.
/-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/D.Rzyminiak-Owczarczak
KP