Uzasadnienie
W dniu [...] maja 2005 r. A. O. wniósł o zarejestrowanie pojazdu marki F. M. nr [...]. Skarżący w tym dniu uiścił opłatę w wysokości 500 zł na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (DZ.U. Nr 137 poz. 1310 - dalej rozporządzenie z 2003 r.).
W dniu [...] maja 2009 A. O. wniósł do Prezydenta Miasta K. wniosek o zwrot opłaty za kartę pojazdu. W dniu [...] maja 2009 r. Prezydent Miasta K. pismem nr [...] poinformował wnioskodawcę o braku podstaw do zwrotu opłaty, pouczając o możliwości złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w terminie [...] dni od daty doręczenia pisma. Pismo to skarżący otrzymał w dniu [...] maja 2009 r.
W dniu [...] czerwca 2009 r. A. O. wniósł skargę do WSA w Poznaniu. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2009 r. (IV SA /PO 577/09) odrzucił skargę i odmówił prawa pomocy. W dniu [...] września 2009 r. skarżący złożył do Prezydenta Miasta K. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o usunięcie naruszenia prawa wraz z wnioskiem o usunięcie naruszenia prawa.
Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. ([...]) przywrócił termin do złożenia wniosku o wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a w dniu [...]4 września 2009 r. pismem nr [...]) poinformował wnioskodawcę o braku podstaw do zwrotu opłaty za wydaną kartę pojazdu. Pismo doręczono A. O. w dniu [...] września 2009 r. W dniu [...] września 2009 r., za pośrednictwem Prezydenta Miasta K., skarżący wniósł skargę do WSA w Poznaniu.
W skardze skarżący powołał się na niezgodność z Konstytucją RP przepisów nakładających obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 500,00zł za kartę pojazdu tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 2003 r. Nr 137 poz. 1310).
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze, nadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego i kosztów przejazdu na rozprawę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169 poz. 1271), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, przy czym - zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej p.p.s.a.) - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenie prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu.
Na wstępie podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008r. w sprawie sygn. akt I OPS 3/07, pub. ONSAiWA 2008/2/21 przesądził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy p.p.s.a. Na marginesie podnieść należy, że dopuszczalna jest również droga sądowa przed sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, iż w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia.
Stan prawny dla niniejszej sprawy tworzy art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Tekst jednolity: Dz. U. 2005 r. Nr 108 poz. 908 z późn. zm.), w myśl którego producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ust. 3 wyżej powołanego przepisu, kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 4 pkt 2 tegoż przepisu zawarta została delegacja dla ministra 2 właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za kartę pojazdu. W rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (ust. 5).
W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 2003 r. Nr 137 poz. 1310 - dalej rozporządzenie z 2003 r.). § 1 ust. 1 rozporządzenia stanowił, że za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500 zł. Rozporządzenie to zostało uchylone rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z dniem 15 kwietnia 2006 r. Z kolei § 1 wyżej opisanego Rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. wprowadził za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opłatę w wysokości 75 zł.
W przedmiotowej sprawie Sąd zobowiązany jest do merytorycznego wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., zakwestionowany przepis §1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu [...] maja 2005 r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł.
Trybunał stwierdził niezgodność wskazanego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108, poz. 908 ze zm.), poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia niezgodnie, bowiem ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy.
Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Rozwiązanie takie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej.
Zatem, skoro przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania (m. in. wyrok NSA z 17 września 2008 r.; I OSK 1340/2007). Z mocy zaś art. 178 ust. 1 Konstytucji, sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi, niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie prezentowane było przez sądy administracyjne (vide: uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., sygn. OPK 13/00, pub. ONSA z 2001 r., nr 2, poz. 63, z 15 grudnia 2000r., sygn. OPS 3/00, pub.
ONSA z 2000r., nr 4, poz. 136, wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006r., sygn. IOPS 4/05, niepub.). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność wydana została bez podstawy prawnej (m. in. wyrok WSA w Kielcach z 19 marca 2009 r.; II SA/Ke 77/2009).
Sąd, rozpatrując niniejszą sprawę miał również na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 110 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE, dawny art. 90 TWE). W dniu 16 kwietnia 2003r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (DZ.U nr 90, poz. 864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami, pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe, w tym art. 110 TFUE. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawała v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 110 akapit 1 TFUE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z 4 nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany.
Z uwagi na to, że § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. wykracza poza obszar regulacji ustawowej oraz jest sprzeczny z art. 110 TFUE, zasadna jest odmowa zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie. Organ rejestracyjny, rozpoznając ponownie wniosek skarżącego, będzie zobowiązany nie zastosować w/w przepisu rozporządzenia, co oznacza, że będzie musiał ustalić kwotę nadpłaty przedmiotowej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministerstwo Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006r.
Z tych przyczyn na mocy art. 146 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a, uwzględniając treść art. 205 § 2 p.p.s.a. W myśl tego ostatnio powołanego przepisu: " Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony." Zatem na koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie składają się następujące kwoty: 300,00 zł - wpis, 240,00 zł - stawka za czynności adwokackie wskazana w par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348) z uwagi na to, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest czynność organu, oraz 17,00 zł -opłata skarbowa.
/-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska ja 5