Uzasadnienie
Dnia [...] stycznia 2014 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] (dalej jako MOPR), wpłynął wniosek D. P. i M. P. o udzielenie pomocy finansowej. M. P. (dalej skarżąca) wnioskowała o zasiłek celowy na żywność dla siebie i swojej córki, A. M., na styczeń 2014 r.
Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Prezydent [...], wskazując na art. 2 ust. 1, art.3-4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 8 ust. 3-4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 14, art. 36 pkt. 1 lit c, art. 38, art. 39 ust. 1-2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm., dalej jako u.p.s.), odmówił przyznania skarżącej zasiłku okresowego w kwocie 126 zł. w styczniu 2014 r. oraz zasiłku celowego w kwocie 300 zł. na zakup żywności. W uzasadnieniu wskazał, że w toku rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2014 r. skarżąca sprecyzowała wniosek w ten sposób, że wnosi o zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 300 zł. W dniu [...] stycznia 2014 r. poinformowała pisemnie, że oczekiwaną kwotą wsparcia na zakup żywności jest kwota 400 zł. W dniu [...] stycznia 2014 r. Strona oświadczyła pisemnie, że zgadza się na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł i zasiłek okresowy w kwocie 126 zł., anulując tym samym żądanie wyrażone w piśmie z dnia 21 stycznia 2014 r.
W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z córką. Jednocześnie w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odmówiła pokazania dziecka pracownikowi socjalnemu i złożyła pisemne oświadczenie, w którym poinformowała, iż nie życzy sobie, by pracownik socjalny interesował się stanem zdrowia dziecka, jak też wchodził do pokoju, gdzie dziecko przebywa. Z tego powodu w dniu 17 stycznia 2014 r. wystosowano do niej pismo wzywające do pozostania w mieszkaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. i umożliwienia ustalenia sytuacji małoletniej. W oznaczonym dniu nie zastano jednak nikogo pod adresem zamieszkania skarżącej. W trakcie ponownej wizyty, w dniu 30 stycznia 2014 r., zastano skarżącą wraz z córką - oświadczyła na piśmie, że nie będzie sądownie domagała się alimentów i sama wychowa dziecko.
Organ I instancji ocenił, że brak chęci do wystąpienia o zasądzenie alimentów świadczy o braku woli współdziałania przez skarżącą na rzecz przezwyciężenia sytuacji, w jakiej się znalazła oraz o świadomym odrzuceniu szansy skorzystania z posiadanych możliwości, w celu poprawy własnej sytuacji. Godząc się na wsparcie ze strony ojca dziecka wyłącznie w kwotach 30-50 zł. oraz w postaci zakupu pieluch dla dziecka, skarżąca nie może oczekiwać, że pozostałe oczekiwania finansowe zostaną zaspokojone ze środków pomocy społecznej. Wsparcie, świadczone obecnie przez ojca dziecka, jest nieadekwatne do potrzeb dziecka. Odstąpienie od uregulowania kwestii alimentów na dziecko może skutkować również tym, że skarżąca nie otrzyma na dziecko zasiłku rodzinnego, a także dodatku do wspomnianego zasiłku z tytułu urodzenia dziecka, w kwocie 1000 zł.
Odnosząc się do oświadczenia skarżącej o prowadzeniu odrębnego, względem pozostałych lokatorów, gospodarstwa domowego, organ I instancji wskazał, że za główny wyróżnik prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego podała ona fakt kontynuowania nauki. Organ I instancji ocenił, że nie świadczy to o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. Znamienny jest także fakt, że H. i M. P., babcia i dziadek skarżącej, stanowią dla niej rodzinę zastępczą i pobierają z tego tytułu świadczenie na pokrycie kosztów jej utrzymania (decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]). Organ I instancji ocenił, że nie jest ani możliwe, ani dopuszczalne jednoczesne pozostawanie w rodzinie zastępczej i pobieranie świadczeń z tego tytułu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 z późn. zm.), a przy tym deklarowanie prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego dla potrzeb uzyskania wsparcia finansowego z systemu pomocy społecznej na podstawie przepisów u.ś.r.
Tego rodzaju zabiegi świadczą wyłącznie o próbach każdorazowo takiego przedstawiania rzeczywistości, by spełnić wymagane kryteria niezbędne do uzyskania świadczeń finansowych z konkretnych systemów wsparcia.
Analizując spełnienie kryterium dochodowego przez skarżącą, organ I instancji wskazał na jej oświadczenie złożone w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, że jej dochodem jest świadczenie z działu opieki zastępczej w kwocie 660 zł. oraz zasiłek rodzinny w kwocie 115 zł. W toku postępowania decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego została uchylona w skutek urodzenia przez nią dziecka. Organ I instancji potraktował ten składnik dochodu jako dochód utracony. Stwierdził nadto, że trudno uznać świadczenie przyznane rodzicom zastępczym jako dochód wyłącznie skarżącej. Świadczenie to winno być spożytkowane na pokrycie kosztów jej utrzymania w związku z pozostawaniem w rodzinie zastępczej.
W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca napisała, że zakwestionowana decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym i niedopuszczalna. Skarżąca zmieniła wniosek o przyznanie zasiłku celowego, bowiem utraciła zasiłek rodzinny. Po urodzeniu córki zwiększyła się liczba osób w rodzinie, do dwóch, a zatem zmienił się próg dochodowy. Rezygnację z wystąpienia o zasądzenie alimentów skarżąca uważa za słuszną decyzję, bowiem jest to możliwość pogłębienia więzi uczuciowej dziecka z ojcem oraz więzi finansowej, przez uzyskanie pracy. Jej zdaniem MOPR wywiera opresyjny nacisk na niszczenie więzi rodzinnych, a kierowniczka Filii MOPR wykazuje niechęć do rodziny zastępczej, świadomie działając na jej szkodę, nadużywając swoich uprawnień. Skarżąca podkreśliła, że prowadzi własne gospodarstwo domowe w ramach rodziny zastępczej; w całości dysponuje przeznaczonymi na siebie pieniędzmi, samodzielnie opłaca opłaty, uczestnicząc we wspólnocie mieszkaniowej. Zażądała zasiłku celowego w kwocie 300 zł na żywność.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że skoro skarżąca oświadczyła, że sama wychowuje dziecko, to winna na drodze sądowej ustalić prawo do alimentów. Akceptowanie znikomego wsparcia ze strony ojca dziecka i rezygnacja z sądowego uregulowania kwestii alimentów jest przejawem braku wykorzystania posiadanych możliwości. Taka postawa wyklucza możliwość przyznania wnioskowanej pomocy. Kolegium podzieliło również ocenę, że nie jest dopuszczalne jednoczesne pozostawanie w rodzinie zastępczej i pobieranie z tego tytułu świadczenia na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a przy tym deklarowanie prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego dla potrzeb uzyskania wsparcia finansowego z systemu pomocy społecznej na podstawie przepisów o pomocy społecznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. P. oceniła, że uzasadnienie ww. decyzji SKO jest niedorzeczne, niezgodne z faktami. Stwierdzenie, że skarżąca nie współpracuje z MOPR jest działaniem przestępczym, jest to nakłanianie strony do rozwiązania rodziny zastępczej i kontynuacji nauki. Stwierdzenie, że 50-100 zł. od ojca dziecka to za mało, w momencie kiedy się uczył i nie miał pracy – jest absurdalne. Skarżąca podkreśliła, że jej rodzicom w wyroku rozwodowym zasądzono po 50 zł. alimentów na dzieci, których z bratem nie otrzymywali. Skarżąca oceniła, że należy jej się pomoc w tym miesiącu, bowiem z nowonarodzoną córką ma dochody poniżej kryterium dochodowego. Skarżąca nie ma przy tym obowiązku, aby wystąpić do sądu o zasądzenie alimentów. Próba pozbawienia skarżącej środków na utrzymanie oraz naukę jest ze strony SKO przestępstwem, wobec niej i wobec dziecka.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej zasiłku okresowego w styczniu 2014 r. oraz zasiłku celowego. Zdaniem skarżącej organ niezasadnie przyjął istnienie przesłanek do odmowy świadczeń.
Sąd nie podziela w tej materii stanowiska skarżącej. Zdaniem Sądu organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz dokonały jego prawidłowej subsumpcji w wydanych w toku postępowania administracyjnego decyzjach. Zarzuty zawarte w skardze są jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami i nie mogą skutkować wzruszeniem decyzji.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 1 stanowi zaś, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z kolei art. 4 tejże ustawy wskazuje, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z zapisami tymi koreluje treść art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
W ocenie Sądu organy administracji dokonały w niniejszej sprawie prawidłowej wykładni powyższych przepisów.
Kwestia współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej była przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych.
W wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Op 479/10 (LEX nr 993549) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podkreślił m. in., że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Jej przyznanie jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi dla jego przyznania jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych. Dla przyznania pomocy społecznej istotna jest kwestia współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej.
Obowiązek w tym zakresie ustawodawca wyraził w art. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowiącym, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem ustanowienia tego wymogu jest aktywizacja osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Chociaż sposób jego realizacji nie został przez ustawodawcę wyraźnie sprecyzowany, np. poprzez określenie pożądanych zachowań, to jednak przyjąć należy, że wiąże się on z wszelkiego rodzaju aktywnością, podejmowaną przez uprawnionego do pomocy w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. W szczególności, jako współdziałanie należy rozumieć gotowość i chęć podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z przedstawionych przez niego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę tej sytuacji. W tym kontekście roszczeniowa i bierna postawa osoby uprawnionej do świadczeń może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej.
Brak ze strony skarżącej działań zmierzających mi in. do podwyższenia alimentów przyznanych jej na dzieci w łącznej kwocie 80 zł, wskazuje na brak jej aktywności w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień. W świetle celów pomocy społecznej, a także obowiązku osoby ubiegającej się o pomoc, określonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, w ocenie Sądu, taka postawa bez wątpienia mogła zostać uznana jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, którą ustawodawca w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej formułuje jako kolejną z przesłanek odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Jak już wcześniej wskazano, rolą pomocy społecznej nie jest bowiem ponoszenie całkowitych kosztów utrzymania, lecz pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji. Roszczeniowa postawa strony, sprowadzająca się do wysuwania wobec organu żądań udzielenia pomocy ze środków społecznych, bez jednoczesnego przejawiania inicjatywy i woli pokonywania trudności przy wykorzystaniu własnych możliwości, bezspornie świadczy o braku współdziałania.
Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2007 r. w sprawie IV SA/Gl 404/07 (LEX nr 483723) zwrócono uwagę, że: To, iż ojciec dzieci posiada uprawnienie do wystąpienia z pozwem do sądu powszechnego o obniżenie płaconych alimentów z uwagi na trudną sytuację osobistą i finansową, nie powinno skłaniać matki dzieci zajmującej się ich samodzielnym wychowywaniem do uwzględnienia w drodze ugody takiej prośby. Wręcz przeciwnie winna podejmować ona wszelkie możliwe działania zmierzające do tego, aby wysokość otrzymywanych alimentów była możliwie najwyższa.
Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, że jeżeli ojciec dzieci nie będzie płacił zasądzonych alimentów to wówczas, dla osoby uprawnionej otworzy się możliwość domagania się przyznania zaliczki alimentacyjnej. W świetle przedstawionych rozważań należy zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organy administracji, że zawarcie ugody mocą, której obniżeniu ulegnie wysokość alimentów otrzymywanych na dzieci jest formą niewykorzystywania własnych możliwości i uprawnień w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej.
Przedstawioną wyżej wykładnią Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Niedopełnienie przez skarżącą obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej poprzez zaniechanie dochodzenia należnej jej córce świadczeń alimentacyjnych, uznać należy za podstawę do odmowy przyznania spornych świadczeń. Skarżąca winna bowiem w pierwszej kolejności wykorzystywać własne możliwości i uprawnienia (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a dopiero gdy okaże się to niewystarczające, zwracać się o świadczenia z pomocy społecznej.
W związku z powyższym uznać należy, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie, w której zapadłe decyzje poddane zostały kontroli sądowoadministracyjnej, poczyniły prawidłowe ustalenia i zasadnie przyjęły istnienie przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia.
W tym stanie rzeczy z przyczyn opisanych wyżej Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.