Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2019r. M. S. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem nazwanym "zażalenie na bezczynność Wójta [...] oraz na Organ [...] w przedmiocie niedoręcznia decyzji Wójta [...] wydanej w dniu [...] marca 2019r., znak: [...]". W nagłówku pisma wskazano, jako jego podstawę, przepis art. 37, art. 28, art. 109, art. 35 § 1, art. 15, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.").
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lipca 2019r., nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezczynności organu wskazując, że skarżący nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2019r.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2019r. nazwanym wniosek o ponowne rozpoznania sprawy, M. S. zaskarżył postanowienie z dnia [...] lipca 2019r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] września 2019r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie, podtrzymując argumentację, że M. S. nie był stroną decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2019r. o uznaniu zaliczkę alimentacyjną pobraną przez E. S. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania jej do zwrotu kwoty pobranego świadczenia. Kolegium podzieliło stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym rozstrzygnięcie, czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego i w sprawie ustalenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, musi uwzględniać specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S., podnosząc, że jest on poszkodowany w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019r., nr [...] utrzymującą w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] lipca 2019r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezczynności organu.
Jako podstawę wydania zaskarżonych orzeczeń wskazano art. 61a § 1 K.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W ocenie Sądu przepis art. 61a § 1 K.p.a. może znaleźć zastosowanie w sytuacji gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzić postępowania wyjaśniającego po to, by stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn formalnych. Przepis ten wskazuje dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszej z przesłanek nadaje wymiar podmiotowy (wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną), a drugiej wymiar przedmiotowy (zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania).
W realiach przedmiotowej sprawy skarżący wnioskiem z dnia [...] czerwca 2019r. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem, w którym wskazał, iż wnosi "zażalenie na bezczynność Wójta [...] oraz na Organ [...] w przedmiocie niedoręcznia decyzji Wójta [...] wydanej w dniu [...] marca 2019r., znak: [...]". Natomiast w nagłówku pisma wskazano jako podstawę pisma wskazano przepis art. 37, art. 28, art. 109, art. 35 § 1, art. 15, art. 7, art. 8 K.p.a. Organ administracji publicznej – Samorządowe Kolegium Odwoławcze – zakwalifikowało powyższy wniosek jako wniosek o wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezczynności organu. W ocenie Sądu stanowisko powyższe było przedwczesne.
Sąd zauważa w pierwszej kolejności, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezczynności organu. Zarówno przepisy K.p.a., jak i inne przepisy ustaw procesowych nie znają takiej instytucji prawnej. Na gruncie K.p.a. zwalczanie bezczynności organu w ramach prowadzonego postępowania jest możliwe poprzez instytucję ponaglenia, o jakiej mowa w art. 37 K.p.a. Wobec powyższego samodzielne zakwalifikowanie pisma skarżącego, jako pisma inicjującego postępowanie w przedmiocie "stwierdzenia bezczynności organu" stanowi działanie bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przesłanka powyższa jest spełniona wtedy, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy do wydania w takiej sytuacji rozstrzygnięcia w toku postępowania administracyjnego. Chodzi bowiem o sytuację, gdy nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji. Jest to wada kwalifikowana, skutkująca nieważnością zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
Z treści pisma skarżącego wynika, że w jego ocenie Wójt Gminy [...] dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu, gdyż nie doręczył mu decyzji z dnia [...] marca 2019r. Jako podstawę swojego żądania skarżący podał art. 37 K.p.a. W tych okolicznościach faktycznych rolą Samorządowego Kolegium Odwoławczego było w pierwszej kolejności ustalenie, jakie jest faktyczne żądanie skarżącego, nie zaś samodzielna ocena pisma z dnia [...] czerwca 2019r. W ocenie Sądu przy tak ukształtowanej treści podania skarżącego organ powinien był dokonać oceny, czy nie stanowi ono ponaglenia, w rozumieniu art. 37 K.p.a.
Sąd zauważa, że jeżeli treść pisma nie pozwalała jednoznacznie zakwalifikować go procesowo, organ powinien w trybie art. 64 § 2 K.p.a. wezwać skarżącego do dokonania stosownych uściśleń, pouczając ją jednocześnie o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach, adekwatnie do konfiguracji procesowej, w oparciu o art. 9 K.p.a.
Mając powyższe na względzie uznać należało, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, wobec powyższego należało je uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest zobowiązane ustalić, czy pismo z dnia [...] czerwca 2019r. nie stanowiło ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a.