Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu S. M. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]sierpnia 2000 r.
Na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...]stycznia 2001 r. skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 listopada 2002 r., sygn. akt II SA/Po 352/01 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...]W uzasadnieniu wyroku Sąd zwrócił uwagę na brak wyjaśnienia wielu istotnych dla sprawy okoliczności stanowiący naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.) oraz wskazał na konieczność sprawdzenia w Archiwum Państwowym w Łodzi czy w okresie drugiej wojny światowej w miejscowości Męka koło Sieradza znajdował się obóz pracy przymusowej. Podkreślono też iż dowodem może być oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]lipca 2003 r. nr [...] ponownie odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Uzasadniając decyzję wskazano, że skarżący wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zaznaczono, iż organ wystosował do Instytutu Pamięci Narodowej pytanie dotyczące istnienia w czasie drugiej wojny światowej obozu pracy w Męce koło Sieradza, jednakże w odpowiedzi poinformowano, że IPN nie posiada żadnych dokumentów które pozwoliłyby na potwierdzenie istnienia takiego obozu. W odniesieniu do przedstawionych przez skarżącego zeznań świadków, na okoliczność osadzenia w okresie od lipca 1943 r. do [...]stycznia 1945 r. w obozie pracy w miejscowości Męka koło Sieradza, Kierownik Urzędu zauważył, że świadkowie nie potwierdzają pobytu w takim obozie, ani nie posiadają żadnych stosownych dokumentów na tę okoliczność.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy stwierdzając, że w uzasadnieniu wydanej decyzji Kierownik Urzędu w żaden sposób nie ustosunkował się do oświadczenia świadka S.G. z dnia [...] lutego 2003 r. Świadek podał, że w miejscowości Męka koło Sieradza istniał w czasie II wojny światowej obóz pracy przymusowej, w którym razem ze skarżącym pracował.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]lipca 2004 r. nr [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r.
Uzasadniając decyzję wskazano, że w toku postępowania organ zwracał się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego w Łodzi o potwierdzenie istnienia obozu pracy w miejscowości Męka koło Sieradza, jednakże żadna z instytucji nie odnalazła dokumentów, które pozwoliłyby jej na potwierdzenie tej okoliczności. Przytoczono treść przepisu art. 2 pkt 1 i art. 2 pkt. 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR oraz wyjaśniono dlaczego przepisy ustawy nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. W odniesieniu do zeznań świadków organ zauważył jedynie, że potwierdzają one istnienie w miejscowości B. gospodarstwa rolnego należącego do Niemca E. S. oraz pobyt skarżącego w tej miejscowości oraz miejscowości Męka w okresie od czerwca 1943 r. do stycznia 1945 r.
Na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2004 r. skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę, w uzasadnieniu której przywołał wcześniej już przedstawione okoliczności pracy przymusowej w obozie pracy w Męce koło Sieradza.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2004 r., doręczonym dnia [...]września 2004 r. zawiadomiono skarżącego o złożeniu przez Kierownika Urzędu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o czternastodniowym terminie do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy. Mimo upływu powyższego terminu skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje
W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.
Przedmiotowa sprawa dotyczy decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającej skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje fakt przebywania przez skarżącego w okresie od czerwca 1943 r. do stycznia 1945 r. w miejscowości Męka, a kwestą sporną jest funkcjonowanie w tym czasie w tej miejscowości obozu pracy przymusowej oraz osadzenie w nim skarżącego.
Stosownie do treści przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR "w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego." W toku postępowania organ administracji wydający decyzje obowiązany jest postępować z zachowaniem zawartych w przepisach kpa dyrektyw. Organ administracji publicznej jest obowiązany dopuścić jako dowód wszystko, co mogłoby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, i dopiero następnie, w oparciu o całokształt dokonać oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Chociaż "przepis art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym... wymaga, aby strona składająca wniosek złożyła wraz z nim dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj i okres represji, to jednak przepis ten nie wyłącza stosowania procedury przewidzianej w kpa, a wręcz przeciwnie ustęp 4 art. 4 nakazuje, by w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosowane były przepisy kpa." (wyrok NSA z dnia 2 marca 2001 r., sygn., V SA 1430/00).
Za zasadny należy uznać zarzut skarżącego, iż Kierownik Urzędu w żaden sposób nie ustosunkował się do oświadczenia świadka S. G. z dnia [...] lutego 2003 r. W oświadczeniu tym świadek zawarł informację o funkcjonowaniu w miejscowości Męka koło Sieradza w czasie II wojny światowej obozu pracy przymusowej, a ponadto podał, że w obozie tym pracował razem ze skarżącym.
W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]lipca 2003 r. nr [...], Kierownik Urzędu naruszył treść art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 3 ustawy kodeks postępowania administracyjnego - zgodnie z którym "uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa". W uzasadnieniu wydanych decyzji organ nie odniósł się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, ewentualnie nie wskazał przyczyn, z powodu których dowodom tym odmówił wiarygodności. Wbrew dyrektywom art. 7, art. 77 i art. 80 kpa okoliczności wskazane w złożonym przez świadka S. G. oświadczeniu nie zostały w ogóle zbadane ani rozpatrzone. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkowując się do oświadczenia świadka z dnia [...]lutego 2003 r. postąpił wbrew regułom procedury administracyjnej.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, rzeczą organu będzie ustalenie czy świadkom W.K., J. J. i S. G. przyznano ewentualnie świadczenia pieniężne z tytułu pobytu w obozie pracy w miejscowości Męka koło Sieradza. Wyjaśniając czy w okresie drugiej wojny światowej istniał obóz pracy przymusowej w Męce koło Sieradza, organ powinien oprzeć się na bardziej aktualnych publikacjach, niż wydana w 1979 r. - " Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945".
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.
Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.
/-/ E. Makosz - Frymus
JFS