Uzasadnienie
Rada Miejska w Sompolnie - działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 7, art. 35 ust. 1 i 3, art. 40 ust. 2 pkt 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1515 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "u.s.g.") –. podjęła 29 października 2015 r. uchwałę nr XIII/83/2015 w sprawie Statutu Samorządu Mieszkańców Sompolna (dalej w skrócie: "uchwała" lub "statut").
Pismem z [...] kwietnia 2020 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą uchwałę, żądając stwierdzenia jej nieważności. Powyższej uchwale zarzucił naruszenie:
- 1. art. 35 ust. 1 w zw. z art. 5a ust. 2 u.s.g. poprzez niepoddanie projektu statutu społecznym konsultacjom z mieszkańcami tego sołectwa w sposób, który powinien zostać uprzednio określony w uchwale rady miejskiej regulującej zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami,
- 2. art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.s.g. poprzez nadanie w statucie organowi uchwałodawczemu- Zebraniu Ogólnemu kompetencji do wyboru i odwołania Przewodniczącego i Zarządu Samorządu (§7 ust. 1 pkt 1 uchwały), podczas gdy zebranie ogólne zgodnie z przepisami cytowanej ustawy jest organem uchwałodawczym samorządu, natomiast przewodniczący- organem wykonawczym, którego wspomaga zarząd samorządu, a w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu, z którego wynikałyby uprawnienia zebrania ogólnego do dokonywania wyboru oraz do odwoływania przewodniczącego i zarządu samorządu,
- 3. art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g. poprzez posłużenie się przez Radę Miasta dokonującej określenia kompetencji Przewodniczącego zwrotem "w szczególności" (§15 ust. 1 uchwały), podczas gdy rada miejska podejmując uchwałę zobowiązana była do precyzyjnej realizacji normy kompetencyjnej i określenia konkretnego zakresu spraw, których realizacja będzie należała do organu samorządu, jakim jest Przewodniczący,
- 4. art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g. poprzez posłużenie się przez Radę Miasta dokonującej określenia kompetencji organu opiniodawczo - doradczego Zarządu Samorządu zwrotem "w szczególności" (§18 uchwały), podczas gdy rada miejska podejmując uchwałę zobowiązana była do precyzyjnej realizacji normy kompetencyjnej i określenia konkretnego zakresu spraw, których realizacja będzie należała do organu samorządu, jakim jest Przewodniczący, innymi słowy: zadania samorządu, sposób ich realizacji, w tym również zadania organów sołectwa, powinny zostać uregulowane w statucie w sposób wyczerpujący w formie zamkniętego katalogu zadań i form działania samorządu, jego organów i aparatu pomocniczego,
- 5. art. 36 ust. 2 u.s.g. poprzez przyjęcie przez Radę Miasta w §21 ust. 1 i 2, iż w dla dokonania wyboru Przewodniczącego i członków Zarządu Samorządu wymagana jest obecność co najmniej 20% mieszkańców posiadających czynne prawo wyborcze, uprawnionych do udziału w Zebraniu Ogólnym w S., a w przypadku braku w wyznaczonym terminie wymaganej liczby mieszkańców, wybory przeprowadza się w drugim terminie, tj. 15 minut po upływie pierwszego terminu bez względu na liczbę obecnych na zebraniu, podczas gdy ustawa o samorządzie gminnym nie wprowadza dla ważności wyboru Przewodniczącego i Zarządu Samorządu żadnego kworum, a zatem każde wybory, bez względu na frekwencję będą ważne i wyłonią Przewodniczącego i członków Zarządu Samorządu.
Rada Miasta w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że konsultacje się odbyły na podstawie stosownej uchwały. W ocenie organu skarżący nadużywa wykładni gramatycznej. Zastosowanie otwartego katalogu kompetencji przewodniczącego i zarządu samorządu było uprawnione. W ocenie organu także ostatni zarzut jest niezasadny, a zastosowane rozwiązanie było dopuszczalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga w części zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Skarżący wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 40 akt sąd.), a organ nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w takim trybie.
W toku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej uchwały, na podstawie kryterium jej zgodności z prawem i w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd badał, czy zasadne okazały się zarzuty Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. wobec podjętej przez Radę Miejską w Sompolnie uchwały z 29 października 2015 r., nr XIII/83/2015 w sprawie Statutu Samorządu Mieszkańców Sompolna. Z wniosków i zarzutów skargi oraz jej uzasadnienia wynika, że przedmiotem zaskarżenia została objęta tylko część uchwały, tj.: § 7 ust. 1 pkt 1, § 15 ust. 1, § 18 i § 21 ust. 1 i 2. W konsekwencji w takim wyłącznie zakresie uchwała została poddana kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu.
Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Prokurator nie jest ograniczony żadnym terminem przy wnoszeniu skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Do grupy takich aktów należy natomiast zaskarżona w rozpoznawanej sprawie uchwała.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 5a ust. 2 u.s.g., zgodnie z którym zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy, z zastrzeżeniem ust. 7, organ w odpowiedzi na wezwanie Sądu przekazał Uchwałę Nr X/50/2015 Rady Miejskiej w Sompolnie z 22 lipca 2015 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw i statutu samorządu mieszkańców S., wydaną na podstawie art. 5a i art. 35 ust. 1 u.s.g. oraz § 1 Uchwały Nr XXVII/217/2005 r. Rady Miejskiej w Sompolnie z 21 stycznia 2005 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami Gminy Sompolno.
Ponadto organ załączył m.in. obwieszczenie Burmistrza Miasta Sompolno z 23 lipca 2015 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących projektów statutów sołectw i statutu samorządu mieszkańców Sompolna. Tym samym zarzut naruszenia art. 35 ust. 1 w zw. z art. 5a ust. 2 u.s.g. poprzez niepoddanie projektu statutu społecznym konsultacjom z mieszkańcami jest niezasadny.
Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowił art. 35 u.s.g. Przepis ten stanowi:
- 1. Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami.
- 2. Statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej.
- 3. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności:
- 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;
- 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;
- 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;
- 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;
- 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela zarzuty Prokuratora naruszenia art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g. W §15 ust. 1 oraz §18 zaskarżonej uchwały poprzez użycie w nich zwrotu "w szczególności" w zakresie, w jakim przepisy te określają zakres działania Przewodniczącego (§ 15 ust.
1) oraz Zarządu Samorządu (§ 18). Odnosząc się łącznie do tych zarzutów Sąd wskazuje, że w judykaturze panuje ugruntowany pogląd, że zadania jednostki pomocniczej gminy powinny zostać uregulowane w statucie w sposób wyczerpujący, w formie zamkniętego katalogu zadań i form działania jednostki pomocniczej, jego organów i aparatu pomocniczego. Wynika to wprost z art. 35 ust. 3 pkt 3 u.s.g., w którym ustawodawca wyraźnie wskazał na konieczność uregulowania w statucie kwestii związanych z organizacją i zadaniami organów jednostki pomocniczej (zob. m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 335/19).
Z kolei stosownie do art. 36 ust. 1 u.s.g. organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym - sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Stosownie do ust. 2 powołanej jednostki redakcyjnej, prawo wybierania sołtysa i członków rady sołeckiej przysługuje osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania.
W tym miejscu należy również wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.g. gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto.
W art. 36 u.s.g. uregulowane zostały kwestie organów sołectwa, natomiast art. 37 u.s.g. reguluje kwestie organów dzielnicy (osiedla), stwierdzając w ust. 1, że organem uchwałodawczym w dzielnicy (osiedlu) jest rada (...), natomiast w ust. 2, że organem wykonawczym w dzielnicy (osiedlu) jest zarząd, na którego czele stoi przewodniczący.
Z powyższego, zdaniem Sądu, jasno wynika, że Rada Miejska w Sompolnie regulując w uchwale kwestie wyboru i odwołania Przewodniczącego i Zarządu Samorządu (§7 ust. 1 pkt 1 Uchwały), a także sposobu dokonywania wyboru Przewodniczącego i członków Zarządu Samorządu (§21 ust. 1 i 2 Uchwały) – nie mogła naruszyć przepisów ustawy regulujących kwestie organów sołectwa i sposobu wyboru tychże (art. 36 ust. 1 i 2 u.s.g.).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części obejmującej: § 15 ust. 1 i §18 statutu w zakresie zwrotu "w szczególności". W pozostałym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.