Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] rozpoznając wniosek M. S. o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku garażowego dwustanowiskowego na działce [...] odmówił ustalenia warunków zabudowy.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że działka [...] znajduje się na obszarze na którym nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. nr 80 poz. 717 z późn. zm.) wydanie żądanej decyzji jest możliwe jedynie w przypadku łącznego spełnienia warunków określonych w punktach od 1 do 5 art. 61 ust.
1. Organ pierwszej instancji uznał, że zrealizowana już inwestycja jest niezgodna z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy. Omawiając niezgodność z punktem 1 organ wskazał, że na działce nr 2/53 przekroczony jest wskaźnik powierzchni zabudowy, który dla istniejącej zabudowy wynosi 31%, w tym budynkiem mieszkalnym 20% i garażem 11%. Według analizy dla obszaru analizowanego średni wskaźnik powierzchni zabudowy w stosunku do powierzchni działki wynosi 11% (obszar analizowany został wyznaczony zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003r. - Dz. U. Nr 80 poz. 717 ze zm., i obejmuje nieruchomości położone przy ul. [...] od nr 34 do 36a). Zgodnie z § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1588) wskaźnik powierzchni nowej zabudowy w stosunku do powierzchni działki wyznacza się na podstawie średniego wskaźnika tej wielkości dla obszaru analizowanego. W rozpatrywanym przypadku zabudowa budynkiem mieszkalnym i garażowym wynosząca 31% powierzchni zabudowy działki przekracza niemal trzykrotnie średni wskaźnik zabudowy dla obszaru analizowanego. W związku z powyższym, pomimo przepisu § 5 ust. 2 tego rozporządzenia, dopuszczającego wyznaczenie innego wskaźnika powierzchni nowej zabudowy w stosunku do powierzchni działki, nie ma uzasadnionych przesłanek aby zwiększyć wskaźnik niemal trzykrotnie w stosunku do wartości średniej. Ponieważ zabudowa działki budynkiem mieszkalnym przekracza niemal dwukrotnie średni wskaźnik zabudowy dla obszaru analizowanego, nie ma możliwości usytuowania na przedmiotowej działce budynku garażowego.
Natomiast odnośnie punktu 5, organ stwierdził, że lokalizacja garażu nie spełnia warunków § 12 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2009 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 56 poz. 461). Wymiary działki nie pozwalają na sytuowanie budynku o dowolnych wymiarach ścianą bez otworów okiennych lub drzwiowych bezpośrednio przy granicą z działką budowlaną (ust. 3 pkt 1), natomiast na działce o szerokości większej niż 16 m dopuszcza się sytuowanie garażu o długości mniejszej niż 5,5 m i wysokości mniejszej niż 3,0 m, bezpośrednio przy granicy z sąsiednią działką budowlaną (ust. 3 pkt 4).
Odwołanie od decyzji złożyła M. S. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego a to:
przepisu art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że budynek garażowy będący przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie spełnia określonych ustawą warunków w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu;
przepisu art. 61 ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (w tym § 12 rozporządzenia) są "przepisami odrębnymi" w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy;
przepisu § 3 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą wadliwym wyznaczeniem obszaru analizowanego;
a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie:
- 1. przepisu art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji:
przyczyny ograniczenia obszaru analizowanego do nieruchomości położonych przy ul. [...] o nr od 34 do 36a, podstaw odmowy zastosowania przepisu § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, umożliwiającego wyznaczenie innego wskaźnika wielkości powierzchni nowej zabudowy,
2. przepisów art. 7 i art. 8 kpa poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli i prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa, skutkujące wydaniem decyzji sprzecznej zarówno z zasadą ochrony własności, jak i zasadą wolności zagospodarowania terenu.
W konkluzji skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jakkolwiek organ odwoławczy podzielił zarzuty odwołującej, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy art. 61 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, gdyż stwierdził, że warunek zgodności decyzji o warunkach zabudowy z przepisami odrębnymi nie dotyczy przepisów określających warunki techniczne, jakie powinny spełniać budynki, to takie naruszenie nie miało wpływu na treść zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy uznał również za zasadny zarzut naruszenia art. 8, 11, 107 kpa, uznał jednak, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu, a naruszenie zasad procedury nie miało wpływu na treść zaskarżonej decyzji, która zasadnie wskazywała, że wskaźnik intensywności wykorzystania terenu znacznie przekraczał średnią dla obszaru analizowanego, gdyż średnia ta wynosiła 11%, a dla działki odwołującej 31%.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu złożyła M. S. zarzucając organowi:
naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, w postaci błędnej wykładni przepisu art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wyrażającej się w uznaniu, iż budynek garażowy będący przedmiotem postępowania nie spełnia określonych ustawą warunków w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu;
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) a mianowicie:
- 1) naruszenie przepisów art. 7 i art. 8 kpa poprzez:
- a) utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] pomimo tego, że w ocenie organu administracji narusza ona naczelne zasady postępowania administracyjnego - a więc działanie wbrew obowiązkowi stania na straży praworządności i prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli;
- b) wydanie decyzji sprzecznej zarówno z zasadą ochrony własności, jak i zasadą wolności zagospodarowania terenu - a więc nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej oraz prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa;
- 2) naruszenie przepisu art. 11 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez:
niewyczerpujące określenie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a mianowicie ogólne wskazanie jako podstawy rozstrzygnięcia przepisu art. 61 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - bez określenia właściwej jednostki redakcyjnej w postaci paragrafu i punktu;
niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z jakich przyczyn organ uznał, że pomimo tego, że decyzja Prezydenta [...] narusza przepisy art. 8, art. 11 i art. 107 kpa - odpowiada ona prawu, a naruszenie zasad postępowania nie miało wpływu na jego wynik oraz nie podanie podstaw odmowy zastosowania przepisu § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, umożliwiającego wyznaczenie innego wskaźnika wielkości powierzchni nowej zabudowy;
naruszenie przepisu art. 15 kpa poprzez ograniczenie się przez organ do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji - bez powtórnego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy;
naruszenie przepisów art. 80 i art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów w sprawie oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie zgromadzonego materiału dowodowego, skutkujące bezpodstawną odmową zastosowania przepisu § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, umożliwiającego wyznaczenie innego wskaźnika wielkości powierzchni nowej zabudowy.
Wskazane w skardze uchybienia zdaniem skarżącej uzasadniają żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca żądała również zasądzenia zwrotu kosztów według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Artykuł 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80 poz. 717 ze zm.) wydanie decyzji o warunkach zabudowy możliwe jest jedynie w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków:
- 1) co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, jest zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu;
- 2) teren ma dostęp do drogi publicznej;
- 3) istniejące lub projektowane uzbrojenie terenu, z uwzględnieniem ust. 5, jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego;
- 4) teren nie wymaga uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne albo jest objęty zgodą uzyskaną przy sporządzaniu miejscowych planów, które utraciły moc na podstawie art. 67 ustawy, o której mowa w art. 88 ust. 1;
- 5) decyzja jest zgodna z przepisami odrębnymi.
Z treści art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, iż aby ustalić warunki zabudowy dla planowanej inwestycji musi istnieć przynajmniej jedna zabudowana działka sąsiednia dostępna z tej samej drogi publicznej. Działka sąsiednia powinna być przy tym zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu – chodzi o to, aby dostosować zamiary inwestycyjne do istniejących w danym miejscu standardów.
W kontrolowanej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, że u podstaw materialnoprawnych odmowy wydania pozytywnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu legły uregulowania zawarte w pkt 1 i 5 ust. 1 art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Organ odwoławczy zasadnie zakwestionował wskazany przez organ pierwszoinstancyjny warunek zgodności decyzji o warunkach zabudowy z przepisami odrębnymi, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. rozumiany w ten sposób, że do tych przepisów zaliczono warunki techniczne, jakie powinny spełniać budynki.
Przepisy odrębne to regulacje dotyczące ochrony środowiska, przyrody, zabytków, uzdrowisk, granic, obszarów morskich itp. Jest niespornym w niniejszej sprawie, że teren na którym skarżąca zrealizowała obiekt w postaci garażu dwustanowiskowego, to tereny zabudowy jednorodzinnej wraz z garażami oraz budynkami gospodarczymi.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. z 2003 r. Nr 164 poz. 1588) – "w celu ustalenia wymagań dla nowej zabudowy i zagospodarowania terenu właściwy organ wyznacza wokół działki budowlanej, której dotyczy wniosek o ustalenie warunków zabudowy, obszar analizowany i przeprowadza na nim analizę funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu w zakresie warunków o których mowa w art. 61 ust. 1-5 ustawy" (§ 3 ust. 1), a "granice obszaru analizowanego wyznacza się na kopii mapy, o której mowa w art. 52 ust. 2 pkt 1 ustawy, w odległości nie mniejszej niż trzykrotna szerokość frontu działki objętej wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy, nie mniejszej jednak niż 50 metrów (§ 3 ust. 2).
Wreszcie § 5 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że wskaźnik wielkości powierzchni nowej zabudowy w stosunku do powierzchni działki albo terenu, wyznacza się na podstawie średniego wskaźnika tej wielkości dla obszaru analizowanego.
Z treści kontrolowanej decyzji, a w szczególności wyników analizy, stanowiącej załącznik do decyzji pierwszoinstancyjnej nie wynika na jakiej podstawie organy administracji rozstrzygające sprawę przyjęły, że średni wskaźnik wielkości powierzchni zabudowy w stosunku do powierzchni działki wynosi 11%. Można jedynie domniemywać, że procent ten przyjęto "z projektu analizy funkcji i cech zagospodarowania terenu" sporządzonego[...] grudnia 2008 r. (k. 26-28 akt administracyjnych), w oparciu o dane 14 działek w tym również zabudowanych inaczej niż domami jednorodzinnymi np. nieruchomość przy ul. [...] 36a ma zabudowę o powierzchni 35 m2, nieruchomość przy tej samej ulicy oznaczona nr 40 ma zabudowę 54 m2.
Natomiast decyzja pierwszoinstancyjna wskazuje, że do analizy przyjęto nieruchomości od nr 34 do nr 36a przy czym w projekcie analizy nie podano w ogóle nr 34a. Wynika z powyższego, że w obszarze analizowanym znalazły się wyłącznie cztery działki, w tym nieruchomość oznaczona nr 34b bezspośrednio przylegająca do nieruchomości skarżącej o powierzchni zabudowy wynoszącej 21%.
Zdaniem Sądu kontrolującego zaskarżone rozstrzygnięcie, w celu przedstawienia jego motywów w sposób jednoznaczny winno wskazać obszar analizowany, a samo odwołanie się do § 3 rozporządzenia nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że obszar analizowany został wyznaczony prawidłowo i to w odniesieniu do zabudowy sąsiedniej. Jeżeli decyzja odnosi się wyłącznie do numerów ulicy [...] wskazanych w decyzji, to nieruchomość o nr 34 ma zabudowę w stosunku do powierzchni 12%, nieruchomość o nr 34b – 21%, nieruchomość o nr 36 - 15%, a nieruchomość o numerze 36a – 11%.
Powyższe rozbieżności nie pozwalają na prześledzenie i kontrolę prawidłowości decyzji.
§ 5 ust. 2 rozporządzenia dopuszcza wyznaczenie innego wskaźnika wielkości powierzchni nowej zabudowy w stosunku do powierzchni działki albo terenu, jeżeli wynika to z analizy funkcji oraz cech zabudowy. Wystąpienie tych przesłanek organ winien ustalić zgodnie z art. 7 kpa. Natomiast powody odmowy odstąpienia winny być poparte rzetelną argumentacją, co stanowi zasadniczy element uzasadnienia decyzji zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie ma to szczególne uzasadnienie, skoro nieruchomość przylegająca do nieruchomości skarżącej ma powierzchnię zabudowy w stosunku do powierzchni działki wynoszącą 21%.
§ 3 ust. 2 rozporządzenia wskazuje na minimalne granice obszaru analizowanego. Oznacza to, że te granice mogą być większe, a bez wątpienia obliczenie procentu zabudowy winno się odnosić do działek zabudowanych domami mieszkalnymi. Skoro organ przyjmuje, że na terenie funkcjonuje zabudowa mieszkalna z garażami i budynkami gospodarczymi, to organ jest zobowiązany do prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia decyzji odmawiającej skarżącej warunków zabudowy dla pomieszczenia garażowego.
Ratio legis art. 61 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.) "jest ochrona ładu przestrzennego". Ma on na celu powstrzymanie zabudowy niedającej się pogodzić z zabudową już istniejącą na terenach, gdzie nie ma planu zagospodarowania przestrzennego. Nie powinno to jednak doprowadzić do nadmiernego jej ograniczenia. Za szerokim rozumieniem pojęcia działki sąsiedniej przemawia zarówno ochrona prawa własności, jak i deklarowana w art. 6 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zasada wolności zagospodarowania terenu. Pojęcie "działki sąsiedniej" winno być interpretowane funkcjonalnie". Przytoczoną tezę zawarto w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2007 r. sygnatura akt II OSK 646/06 (LEX 322329) a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni ją podziela.
W niniejszej sprawie Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej naruszenia art. 15 kpa, gdyż przeprowadzenie analizy funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu w zakresie warunków, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez organ drugiej instancji wykraczałby poza uprawnienie organu odwoławczego wynikające z art. 136 kpa a przeniesienie na organ odwoławczy całego postępowania dowodowego naruszałoby zasadę dwuinstancyjności.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a także z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 107 § 1 i 3 kpa – które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 200 p.p.s.a. i z tych powodów decyzje te uchylił.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przeprowadzić prawidłowo postępowanie dowodowe, poprzez sporządzenie analizy funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu dla planowanej inwestycji zgodnie z wymogami określonymi w przepisach ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w przepisach rozporządzeń wykonawczych. Organ winien mieć również na uwadze wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz dokonaną w nim ocenę prawną, a podjęta przez niego decyzja musi odpowiadać wymogom określonym w art. 107 kpa.
/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ B. Popowska mb