Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzja z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej: SKO, Kolegium) po rozpoznaniu odwołania M. Ś. (zwanej dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (zwanego dalej: Wójt) z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].
W uzasadnieniu organ opisał stan faktyczny w sprawie wskazując, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem – F. Ś.. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Wójt odmówił przyznania wnioskującej żądanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ jako przyczynę odmowy wskazał – odwołując się do art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych – na niespełnienie przesłanki bycia osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnoprawnej – małżonka.
Kolegium podniosło, że odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. wniosła skarżąca, wskazując, że mężem opiekuje się od 1987 r., kiedy to pozostawała w stosunku pracy. Od 1982 r. przebywała na urlopie wychowawczym, a stosunek pracy ustał z dniem [...] sierpnia 1993 r. Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na męża do dnia [...] czerwca 2013 r., którego została obecnie pozbawiona. To uniemożliwia jej opiekę nad mężem, który jest niewidomy, i stawia rodzinę w ciężkiej sytuacji finansowej.
W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego brzmienie zostało nadane ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).
Organ podniósł, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżącej nie jest możliwe. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że F. Ś. jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS). Jednak skarżąca nie spełnia warunku przyznania świadczenia, albowiem nie rezygnuje z zatrudnienia. Ustalono, że z jedynego świadectwa pracy, znajdującego się w aktach sprawy, wynika, że zatrudnienie skarżącej ustało w dniu [...] sierpnia 1993 r. Zdaniem organu odwoławczego wnioskująca o specjalny zasiłek opiekuńczy nie spełnia koniecznej przesłanki tj. nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. W obecnym zaś stanie prawnym do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wystarczy niepodejmowanie zatrudnienia (jak to mam miejsce przy świadczeniu pielęgnacyjnym), ale konieczne jest spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła skarżąca podnosząc okoliczności wskazane wcześniej w dowołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 04 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1099/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie, które podjęte zostało na mocy postanowienia z dnia 02 września 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy.
Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty 623 zł.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który - zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (k. [...] akt administracyjnych) uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia [...] grudnia 1989 r. Przy czym niezdolność do pracy jest trwała. W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest również to, że skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenie to pobierała do końca czerwca 2013 r. Spór dotyczy niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organów skarżąca, ubiegając o przyznanie wnioskowanego świadczenia, nie zrezygnowała w rozumieniu art. 16 a wskazanej ustawy z zatrudnienia.
Zatem w przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu było zbadanie, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i czy rezygnacja miała bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.
W tym miejscu wskazać należy, iż celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami najbliższej rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swymi niepełnosprawnymi obywatelami. Wobec powyższego, jeśli w realiach niniejszej sprawy skarżąca podniosła okoliczności wskazujące na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia tylko po to, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a w konsekwencji by pobierać wnioskowane świadczenie, to rolą organów było wnikliwe zweryfikowanie powyższych okoliczności. Dopiero ocena powyższych faktów w całokształcie okoliczności sprawy umożliwiała prawidłowe zastosowanie art. 16 a wskazanej ustawy.
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014r., sygn. akt IV SA/Wr 668/13, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trafny jest tym samym pogląd, że gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, o którym jest mowa w art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Przepis art.17 ust.1 ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał wyłącznie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji cyt. wyżej art. 16a ustawy nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.
W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawarta jest definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.
Powyższa regulacja oznacza, że zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do którego to pojęcia odwołuje się omawiany przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ściśle wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 123/10, LEX nr 594975).
Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej CBOSA).
Odnosząc powyższe rozważania do ustaleń stanu faktycznego w niniejszej sprawie należy zgodzić się ze stwierdzeniem organu, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zauważyć należy, że ze świadectwa pracy skarżącej z dnia [...] sierpnia 1993 r. wynika, iż przyczyną zakończenia stosunku pracy nie było wypowiedzenie przez skarżącą tego stosunku, ale stosunek pracy został rozwiązany przez zakład pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Natomiast w aktach brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, iż skarżąca w późniejszym okresie pracowała. Przy czym zaznaczyć należy, że we wniesionej skardze, czy też odwołaniu, skarżąca nie kwestionuje okoliczności, że pracowała zawodowo tylko do tego dnia. Powyższe wskazuje zatem, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad mężem.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.