Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r., którą przejęto na własność Państwa za rentę gospodarstwo rolne położone we wsi M., gmina M. o pow. [...] ha stanowiące byłą własność A. i K. K. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Minister wskazał, iż podstawą prawną kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji był art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118). W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa, a zatem decyzja z dnia [...] stycznia 1977 r. nie jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 kpa).
Minister ustalił, iż gospodarstwo rolne położone we wsi M. stanowiące byłą własność A. i K. K. zostało przejęte na wniosek z dnia 31 sierpnia 1976 r. Oboje małżonkowie spełniali również warunek dotyczący wieku tj. K. K. miał 65 lat, a A. K. 60 lat. Zgoda zstępnych w/w osób tj. M. P., S. S. i S. H. nie była konieczna, albowiem praca na przedmiotowym gospodarstwie nie stanowiła głównego ich źródła utrzymania (art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.). W toku postępowania M. P. podała, że pracowała i mieszkała w przedmiotowym gospodarstwie jednakże ze względów finansowych podejmowała inne zajęcia zarobkowe. S. S. wraz z mężem mieszkała w innej miejscowości i pracowała w cegielni w M. oraz w przedsiębiorstwie "B.:, natomiast S. H. mieszkała w M. i pracowała w różnych zakładach pracy, m. in. w przedsiębiorstwie "F.".
Jednocześnie z treści protokołu z dnia 3 listopada 1976 r. spisanego w obecności K. K. i przez niego podpisanego, wynika, że dzieci posiadają własne rodziny i nie interesują się gospodarstwem rodziców. Nadto decyzja Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. została doręczona K. K. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy), który jej nie kwestionował w drodze odwołania, a zatem należy uznać, że się z nią zgadzał.
Powyższe ustalenia pozwalają, w ocenie Ministra, na stwierdzenie, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte w zgodzie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Z decyzją Ministra z dnia [...] maja 2009 r. nie zgodziła się M. P. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniosła, iż praca w przedmiotowym gospodarstwie stanowiła jej główne źródło utrzymania gwarantujące podstawy życiowe takie jak mieszkanie i wyżywienie, a dodatkowe zajęcia zarobkowe miały jedynie poprawić jej warunki egzystencji. Wskazała, iż decyzja Naczelnika Gminy w M. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem gospodarstwo zostało przejęte bez zgody osób (zstępnych), która to zgoda była warunkiem koniecznym dla przejęcia gospodarstwa w myśl przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji z [...] stycznia 1977 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2009 r. wyznaczony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu podtrzymał zarzuty skargi podnosząc, iż skarżąca prace w pełnym wymiarze czasu na podstawie umowy o prace podjęła dopiero po wydaniu decyzji z [...] stycznia 1977 r. Do tego czasu głównym źródłem utrzymania skarżącej była praca w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, a wszelkie zajęcia zarobkowe miały charakter jedynie uboczny i dodatkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymś(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej także: P.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. korzystającej z przymiotu ostateczności.
Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych wart. 156 § 1 kpa. Zatem postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno - prawnego (por. orzeczenie SN z 7 marca 1996r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP 1996/18/258). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2006r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ.
Lex nr 196696) wyraził pogląd, iż "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 kpa musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu.
Jak wynika z decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r., przejęcie gospodarstwa rolnego pp. K. nastąpiło na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz, 118).
W myśl art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z 28 stycznia 1977 r. Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność, gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:
- 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo
- 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
Stosownie natomiast do treści art. 4 ust. 1 tej ustawy, nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Jednakże zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowił głównego źródła ich utrzymania (ust. 2).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż spełnione zostały przesłanki wynikające z cytowanych powyżej przepisów, uprawniające organ do wydania stosownej decyzji. Z akt sprawy wynika bowiem, iż wnioskiem z dnia 31 sierpnia 1976 r. zwrócono się do Naczelnika Gminy w M. o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę. Powierzchnia gospodarstwa wynosiła powyżej [...] ha użytków rolnych lub leśnych. K. K. ukończył 65 lat, a jego żona A. K. 60 lat.
Wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą, Sąd uznał, iż właściwie orzekający w sprawie organ przyjął, iż kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja nie narusza także w sposób rażący art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Analiza akt sprawy wskazuje, iż K. K. w dniu 3 listopada 1976 r. oświadczył do protokołu, że dzieci posiadają własne rodziny, pracują i gospodarstwem rodziców nie interesują się. Powyższe oświadczenie było zatem podstawą dla uznania, iż dzieci pp. K. w ogóle nie gospodarowały w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w M. w przedmiotowym gospodarstwie, a ich główne źródło utrzymania - praca - skoncentrowane było gdzie indziej. Być może skarżąca pomagała rodzicom z uwagi na fakt zamieszkiwania w przedmiotowym gospodarstwie jednakże z akt sprawy nie wynika aby skarżąca gospodarowała na gospodarstwie i jednocześnie była to jej praca i główne źródło utrzymania.
W konsekwencji takie ustalenia prowadzą do wniosku, iż w rozpoznawanej sprawie, zgoda zstępnych nie była wymagana dla przejęcia przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa za rentę.
W postępowaniu nieważnościowym Minister dokonał oceny legalności decyzji z [...] stycznia 1977 r. opierając się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania będącego przedmiotem kontroli. Innymi słowy organ nie mógł - w postępowaniu nieważnościowym - dokonywać samodzielnie ustaleń faktycznych, albowiem nie rozpoznawał sprawy po raz kolejny, a jedynie oceniał zaskarżoną decyzję z punktu widzenia przesłanek nieważnościowych. Skoro zatem w dniu [...] stycznia 1977 r. z akt sprawy wynikało, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, to Minister prawidłowo ocenił, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zatem skarga na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. podlega oddaleniu.
W punkcie 2 orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)