Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] lipca 2004r. i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1980r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1980r. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że decyzją z dnia [...] lutego 1979r. Naczelnik Miasta i Gminy w O. na podstawie art. 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 9,48 ha, położone we wsi K., stanowiące według aktu własności ziemi z dnia [...] września 1975r. własność S. i A. S. -rodziców skarżącej.
Natomiast gospodarstwo rolne o pow. 3,21 ha, obejmujące działkę nr [...], położone we wsi P., stanowiące własność skarżącej - A. K., zostało przejęte decyzją z dnia [...] listopada 1980r. Naczelnika Miasta i Gminy w O. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1980r. Przejęcie gospodarstwa rolnego, położonego we wsi P. nastąpiło w trybie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118). Zgodnie z art. 9 ust. 2 powołanej ustawy gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. W myśl § 1 ust.1 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz.
58) gospodarstwo rolne uznawane było za wykazujące niski poziom produkcji, jeżeli w ciągu trzech ostatnich lat: 1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane lub 2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podwodnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 ha sztuki przeliczeniowej.
Zdaniem organu nadzoru, gospodarstwo rolne A. K. spełniało ustawowe kryteria do jego przejęcia na rzecz Państwa, bowiem ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów lustracji wynika, iż kwalifikowało się do gospodarstwa wykazującego niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, braku rąk do pracy, jak też braku następcy. Gospodarstwo nie było w całości uprawiane, a od 1976 roku nie była prowadzona hodowla zwierząt inwentarskich. W tej sytuacji organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności zarówno decyzji z dnia [...] listopada 1980r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Państwa, jak też decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1980r.
Ponadto organ nadzoru stwierdził, iż zachodziła konieczność uchylenia jego decyzji z dnia [...] lipca 2004r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia grudnia 1980r., z tego względu, że Minister w jej uzasadnieniu błędnie podał, iż wskazaną decyzją Wojewody [...] utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] lutego 1979r. oraz decyzję tego organu z dnia [...] listopada 1980r.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. K., domagając się alternatywnie: uchylenia zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej zmiany poprzez uchylenie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1980r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1980r. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu: 1) z zeznań świadków: S. L. i C. G., 2) z dokumentacji dotyczącej jej gospodarstwa - znajdującej się w Urzędzie Gminy w O., 3) z akt sprawy cywilnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. i Sądu Rejonowego w S. Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i nie sprawiedliwa. Nie zgadza się z ustaleniami Ministra Rolnictwa, gdyż w jej ocenie, gospodarstwo prowadziła zgodnie z jego przeznaczeniem, w latach 70 - tych hodowała inwentarz żywy, który odstawiała do punktu skupu w O., uprawiała rolniczo zboża. Ponieważ utrzymywała się tylko z tego gospodarstwa, to wynikające z protokołu lustracji ustalenia, wykazujące niski poziom produkcji, nie polegają na prawdzie.
Powyższe okoliczności potwierdzą wskazani świadkowie. Zdaniem skarżącej, przejęcie gospodarstwa, stanowiącego jej własność, nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, wbrew art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Ponadto skarżąca wskazała na rażącą przewlekłość prowadzonego postępowania całkowicie nie uzasadnionego z uwagi na zawiłość lub złożony charakter sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, że Sąd z urzędu bierze pod uwagę okoliczności nie podniesione w skardze.
Mając na uwadze powyższe unormowania Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, i to nie tylko z przyczyn w niej wskazanych.
Przede wszystkim należy podkreślić, że według art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu lub na żądanie strony organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Te zasady określone w przepisach art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a.
Z powyższych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji.
Tymczasem w niniejszej sprawie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 61 § 4 kpa nie powiadomił o wszczęciu - na wniosek skarżącej - postępowania nieważnościowego wobec decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1980r. oraz decyzji Naczelnika Miasta I Gminy O. z dnia [...] listopada 1980r., podmiotu będącego obecnie właścicielem nieruchomości, wchodzącej w skład przejętego przez Państwo gospodarstwa rolnego, jak również nie doręczył wydanych decyzji.
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z rejestru gruntów, sporządzonego w dniu [...] września 2005r. przez Starostę [...] działka nr [...], o pow. 3,21 ha, stanowiąca gospodarstwo rolne, położone w P., stanowi obecnie własność M. B. Niewątpliwie prowadzone postępowanie nadzorcze dotyczyło interesu prawnego obecnej właścicielki przedmiotowego gospodarstwa. Oznacza to, iż organ nadzoru obowiązany był w myśl ogólnej zasady postępowania administracyjnego, określonej w art. 10 § 1 kpa, zapewnić tej stronie czynny udział na każdym etapie prowadzonego postępowania. Podkreślenia wymaga, iż pominięcie przez organ administracji publicznej strony w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa zobowiązującą do wznowienia postępowania, niezależnie od poprawności wydanej w sprawie decyzji administracyjnej.
W świetle treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro w przedmiotowej sprawie zostało stwierdzone istnienie przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to już tylko z tej przyczyny zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2004r. należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odpowiadają prawu, bowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Otóż, organ wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg stwierdzeń zawartych w tych obu decyzjach nie znalazło oparcia w zebranym materiale dowodowym.
W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu potwierdzającego, że przedmiotowe gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej, jak również że połowa gruntów tego gospodarstwa nie była użytkowana. Stwierdzenie takiego stanu było konieczne do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego w oparciu o przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118 ze zm.).
Natomiast z przedstawionego Sądowi materiału dowodowego wynika wprost, iż protokoły lustracyjne z dnia [...] marca 1976r., z dnia [...] sierpnia 1977r. oraz z dnia [...] stycznia 1979r. dotyczyły gospodarstwa rolnego, położonego we wsi K., stanowiącego własność A. i S. małż. S. - rodziców skarżącej. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ z obrazą zasady swobodnej oceny (art. 80 kpa) dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jako że w uzasadnieniu obu wydanych decyzji nie podał żadnych przekonujących podstaw uzasadniających przyjęcie, iż wskazane wyżej protokoły lustracyjne dotyczyły gospodarstwa rolnego o pow. 3,21 ha, położonego we wsi P., stanowiącego własność skarżącej. W tych warunkach dokonana przez organ nadzoru ocena zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów, w ocenie Sądu, wykazuje cechy dowolności, a to daje podstawę do przyjęcia, że wydawanie obu kontrolowanych rozstrzygnięć nastąpiło z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów.
Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o dopuszczenie dowodu ze wskazanych świadków, wyjaśnić należy, iż Sąd postępowanie prowadzi wyłącznie opierając się o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, przedłożony przez organ administracji publicznej.
Rację ma skarżąca, iż w niniejszej sprawie organ nadzoru dopuścił się naruszenia terminów art. 35 kpa przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej, noszącego datę 13 sierpnia 1996r. wpływu do Wojewody [...], skoro jego załatwienie zajęło prawie 10 lat.
Organ nadzoru prowadząc ponownie sprawę poczyni kroki w celu ustalenia, czy gospodarstwo, stanowiące b. własność skarżącej, było poddane lustracji i jego stan został przedstawiony w protokołach. Nadto w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzi dowód ze świadków zgłoszonych w skardze. Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wyda stosowną decyzję z zachowaniem terminów wynikających z art. 35 § 3 kpa.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy.