Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosków S. K., A. K., J. K., J. M., H. P. oraz W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] kwietnia 1959 r. nr [...] stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa Kaflarnia K. Z. i Spółka w L.., przy ul. [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z kpa w wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1959 r. może wystąpić jedynie podmiot posiadający interes prawny. Z treści orzeczenia MBiPMB wynika, że przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa Kaflarnia K. Z. i Spółka z siedzibą w L. nastąpiło na podstawie art. 2 i 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Minister stwierdził, że przedsiębiorstwo to działało jako spółka jawna, gdyż wynika to z przekazanego przez W. K. przy piśmie z dnia 23 lipca 2007 r. pierwszego zgłoszenia do celów podatkowych. Stosownie do art. 28 obowiązującego ówcześnie Kodeksu Handlowego (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) spółka jawna posiadała odrębną od wspólników podmiotowość prawną, zatem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia może wystąpić wyłącznie spółka z zachowaniem zasad reprezentacji.
Spadkobiercy wspólnika spółki nie mają więc legitymacji do występowania z ww. wnioskiem. Wnioskodawcy pomimo wezwań nie przedstawili żadnych dokumentów stanowiących podstawę do wszczęcia postępowania, w tym aktualnego wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego, ani umowy spółki.
W skargach wniesionych na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. M. i J. M. podnieśli, że Minister Gospodarki w decyzji z dnia [...] stycznia 2007r. o unieważnieniu zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad kaflarnią uznał, iż spadkobiercy właścicieli przedsiębiorstwa mają legitymację prawną do bycia stroną w tym postępowaniu. Decyzja ta stała się prawomocna, zatem Minister Infrastruktury nie ma uprawnień jej negowania. Stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego powoduje, że nie było podstawy prawnej do przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Kaflarnia K. i S-ka w dniu [...] kwietnia 1959 r. Na rozprawie skarżący zrzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 80 kpa i art. 28 kpa, podnosząc, że w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących na istnienie spółki jawnej, natomiast dokumentacja potwierdza fakt istnienia przedsiębiorstwa pod nazwą K..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargi zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w dacie jego wydania.
Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. na podstawie art. 153 § 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...]kwietnia 1959 r., uznając, że z nazwy Kaflarnia K. Z. i Spółka wynika, że w stroną postępowania o przejęciu na własność Państwa tego przedsiębiorstwa, była spółka jawna. Natomiast wnioskodawcy jako spadkobiercy wspólników tej spółki nie wykazali, że są uprawnieni do występowania w imieniu tej spółki i dlatego nie mogą skutecznie zaskarżyć decyzji, której stroną i adresatem była spółka jawna. Z uzasadnienia decyzji drugoinstancyjnej z dnia [...] maja 2010 r. wynika zaś, że stanowisko to Minister oparł na dokumencie - zgłoszeniu do celów podatkowych - przekazanym przez W. K. przy piśmie z dnia 23 lipca 2008r., w którym, zdaniem organu, jako formę działania Kaflami podano spółkę jawną.
Zgodnie z art. 157 § 3 kpa odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W myśl natomiast art. 157 § 2 kpa postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Istota problemu w tej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy istniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia decyzji zmieniającej. Odmowa wszczęcia postępowania wydana w oparciu o art. 157 § 3 kpa kończy postępowanie wstępne. Jednocześnie oznacza, że wszczęcie postępowania w przedmiocie nieważności decyzji jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że dopuszczalne jest wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 2 kpa tylko w sytuacji, gdy podmiot domagający się wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji niebędący stroną postępowania zwykłego, nie wskaże elementów określających jego legitymację do złożenia wniosku, lub gdy wskazane elementy w sposób oczywisty przeczą tezie o istnieniu interesu prawnego (por. wyroki NSA: z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OSK 725/05 (Lex 209119) i z dnia 17 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 1534/04).
Zdaniem Sądu obie decyzje Ministra Infrastruktury zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa, bowiem przyjęcie, że stroną uprawnioną do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie byli skarżący, lecz Kaflarnia K. i S-ka działająca jako spółka jawna, wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wyprowadzenie takiego wniosku z nazwy tego przedsiębiorstwa, jak również w oparciu o jeden dokument sporządzony w dniu 23 września 1947 r. przez T. K. dla celów podatkowych, bez dokładnej analizy całego zgromadzonego materiału dokumentacyjnego w sprawie nie mogło znaleźć aprobaty Sądu. Trudno zaakceptować takie stanowisko organu w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajduje się pismo Sądu Rejonowego Sądu Gospodarczego w B. [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [..] kwietnia 2008 r., L.dz. [...], z którego treści wynika, że "w Krajowym Rejestrze Sądowym [..] Wydziału Gospodarczego w B. przedsiębiorcy o nazwach: " Kaflarnia K. T.i S-ka oraz " Kaflarnia K. Z. i S-ka" nie figurują".
Nadto z powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokumentu - zgłoszenia w sprawie nabycia Karty rejestracyjnej złożonej do Urzędu Skarbowego - Rewizyjnego w L.. w dniu 23 września 1947 r. przez T. K. nie wynika jednoznacznie forma działania Kaflami, skoro wskazano w nim dwie formy jej działania wymienione w pkt 1 tej karty, mianowicie: w lit. a - firmę dwuosobową oraz w lit. b - podkreślono spółkę jawną dwuosobową. Natomiast w kolejnym dokumencie - Deklaracji na nabycie karty rejestracyjnej, złożonej do Urzędu Skarbowego - Rewizyjnego w L.. w dniu 5 kwietnia 1948 r. przez T. K. jako prawną formę działania tym razem wskazano tylko firmę dwuosobową (pkt 1 lit.a). Zdaniem Sądu, z dokumentów sporządzonych przez T. K. w roku 1947 i 1948 dla celów podatkowych nie wynika wprost, że omawiane przedsiębiorstwo było spółką jawną. W tych warunkach stwierdzenie organu, że Kaflarnia działała jako spółka jawna powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.
Jeżeli w wyniku czynności wyjaśniających zostanie ustalone w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było spółką jawną, a wnioskodawcy, jako następcy prawni wspólników tej spółki nie wykażą legitymacji do występowania w imieniu tej spółki, wtedy organ będzie miał podstawy do wydania decyzji o umorzeniu wszczętego postępowania nieważnościowego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.