Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009r. i stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. została wydania z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na to, iż od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat, decyzji nie uchylił.
W uzasadnieniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż 28 marca 1991 r. M. B. i 4 czerwca 1991 r. C. B. wystąpili z wnioskami o zwrot należącej do nich nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej.
Decyzją z dnia [...] listopada 1991 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" i art. 2 ust. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 4 i 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 11 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. stwierdził, że nieruchomość rolna B., gm. J. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z 6 września 1944r.
Wnioskami z dnia 20 grudnia 1997r. A. O. i A. O. wystąpiły o zwrot części gruntów rolnych wchodzących w skład majątku B., gm. J., stanowiących własność zmarłego w 1944r. ojca E. B. przejętych na cele reformy rolnej.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1998r. Wojewoda [...] wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r.
Decyzją z dnia [...] stycznia 1998r. Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja z dnia [...] listopada 1991r. wydana została z naruszeniem prawa. Jednocześnie Wojewoda odmówił jej uchylenia ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogła zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
W wyniku odwołania A. O. i A. O. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2008r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazała sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organ nie zbadał, czy wnioskodawczynią przysługuje przymiot strony w prowadzonym postępowaniu, a dodatkowo organ zaniechała ustalenia pełnego kręgu uczestników postępowania.
W dniu [...] lutego 2009r. Wojewoda [...] wydał decyzję, w której stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. wydana została z naruszeniem prawa. Jednocześnie Wojewoda odmówił jej uchylenia, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogła zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Od tej decyzji odwołanie wniosły A. O. i A. O., których zdaniem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. została wydana z naruszeniem prawa co skutkuje jej nieważnością.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę stwierdził, że postępowanie wznowieniowe zostało wszczęte postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998r. na wniosek A. O. i A. O., i dotyczyło postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. Podstawę wznowienia stanowił art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Organ podkreślił, że decyzja pierwszo instancyjna została wydana na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. wobec uznania, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a co skutkowało stwierdzeniem, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. została wydana z naruszeniem prawa, a odmówiono jej uchylenia ponieważ w wyniku wznowienia postępowania może zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Minister zaś wziął pod rozwagę skutki prawne związane z upływem czasu, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a., a więc uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat. Przy czym bieg pięcioletniego okresu rozpoczyna się od dnia doręczenia lub ogłoszenia wobec osób biorących udział w postępowaniu, co nastąpiło w dniu 7 i 13 listopada 1991r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły A. O. i A. O. Skarżące wywodziły, że wnioskiem z 1997r. rozpoczęły starania o odzyskanie części gruntów rolnych przypadających ich ojcu, który zmarł przedwcześnie, a one jako sieroty zostały pokrzywdzone.
Skargę na powyższą decyzję wniosły też I. P., T. L. i J. Z. wywodząc, że decyzja ta nic nie wniosła odnośnie toczącego się postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości we wsi B. spadkobiercom po J. i E. B. przejętej z naruszeniem prawa na cele reformy rolnej.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie I. P. wskazała, że w pismach powoływano się na art. 156 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi oraz w oparciu o art. 135 P.p.s.a. uznał iż decyzje: Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010r., Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009r., Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2008r, Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998r. i postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998r. naruszają przepisy prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wnioski A. O. i A.O. nie określają wprost żądania stron. Przy czym wnioskodawczynie w swych pismach nie odnoszą się do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. Obie skarżące zaś wspominają o wniosku dotyczącym zwrotu nieruchomości rolnych z 1957r.
Tak skonstruowane pod względem treści pisma winny dać organowi impuls do zastosowania w sprawie art. 9 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Skoro zaś z treści pisma nie wynikało jakie jest konkretnie żądanie strony i czego ona się domaga, organ winien w trybie powalanego przepisu zwrócić się do wnioskodawczyń o jasne sprecyzowanie stanowisk. Mając zaś na względzie nie tylko powołany wyżej przepis, ale także zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów zakreślone przepisami art. 7 i 8 k.p.a. organ winien poinformować strony o okolicznościach faktycznych sprawy to jest o tym, że w odniesieniu do przedmiotu tegoż postępowania została wydana już decyzja administracyjna.
Pouczyć wnioskodawczynie o rodzajach postępowań nadzwyczajnych zakreślonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego to jest o możliwości wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, precyzując jednocześnie czym różnią się te dwa tryby oraz w przypadku określenia, którego trybu nadzwyczajnego postępowanie ma dotyczyć, w szczególności kiedy odnosić się ma do wznowienia postępowania zobowiązać stronę do wykazania kiedy dowiedziała się o decyzji.
Niedopuszczalnym zaś jest by to organ, a nie strona był dysponentem toczącego się postępowania, a zwłaszcza w odniesieniu do treści wniosku je inicjującego.
W rozpoznawanej sprawie organ nie ustalił jaka była faktyczna intencja stron i wznowił postępowanie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a podając, iż czyni to z wniosku A. O. i A. O. Przy czym zauważyć należy, że w myśl art. 147 k.p.a. organ administracji uprawniony jest do wznowienia postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Przepis ten w zdaniu drugim ogranicza możliwość wznowienia postępowania z urzędu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a więc sytuacji, w której strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu w ten sposób, że może ono nastąpić jedynie na żądanie strony.
W świetle powyższych przepisów nie ulega więc wątpliwości, że w pierwszej kolejności organ winien wyjaśnić, czy dysponuje żądaniem strony tj. A.O. i A. O. dotyczącym wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991r. W sytuacji faktycznej istniejącej w niniejszej sprawie nie dopuszczalnym było podjęcie samodzielnej i autorytarnej decyzji określającej charakter pisma złożonego przez stronę.
Podkreślić również należy, że w toku postępowania A. O. i A. O. w żadnym ze złożonych przez siebie pism nie artykułowały bezpośrednio, czy choćby pośrednio wniosku o wznowienie postępowania.
Nadto na rozprawie w dniu 21 stycznia 2011r. I. P. powołała się na treść art. 156 k.pa., a więc przepisy dotyczące innego trybu postępowania nadzwyczajnego to jest stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.
Okoliczności powyższe przesądziły o konieczności uchylenia postanowienia z dnia [...] stycznia 1998r. o wznowieniu postępowania oraz decyzji zapadłych w wyniku przeprowadzonego w tym przedmiocie postępowania.
Sytuacji tej nie zmienia fakt, że pisma z wnioskiem o wznowienie postępowania (bez podania przesłanki wznowieniowej i udowodnienia zachowania terminu) złożyły I. P., J.Z. i T. L. Pisma te zostały złożone w 2008r. a postanowienie w tej materii zapadło w 1998r. i były wynikiem wezwania organu o złożenie wniosku takiej treści. Nadto zauważyć należy, że osoby te są spadkobiercami C. B., który był uczestnikiem postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 1991 r. i któremu decyzja ta została doręczona.
Na marginesie zauważyć należy, że w aktach sprawy brak jest odwołania A. O. i A. O. od decyzji z dnia [...] stycznia 1998r. w wyniku, którego została wydana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2008r.
Powyższe okoliczności przesądziły o wyeliminowaniu postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998r. oraz decyzji zapadłych w wyniku wznowienia postępowania to jest decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010r., Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009r., Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2008r.i Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998r. z obrotu prawnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny postąpić zgodnie ze wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu.
Mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w pkt 1 wyroku. W punkcie 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy.
Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.