Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 czerwca 2013 r. oddalił zażalenie K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2013 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Sąd drugiej instancji podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący nie wykonał wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jego stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów, to tym samym nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny nadmienił, że dołączone do zażalenia odpisy dokumentów nie doprowadziły do odmiennej oceny.
Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2013 r. strona ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, tym razem domagając się zarówno częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata.
Pismem z dnia 18 lipca 2013 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 lipca 2013 r., po raz kolejny wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest:
- 1. wyciągów z posiadanych przez K. C. i M. C. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- 2. zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego,
- 3. oświadczenia w sprawie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, ewentualnie innych formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz kopii decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy,
- 4. dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzenia zakładu mleczarskiego,
- 5. zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy,
- 6. kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym.
W piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. oznaczonym jako "zażalenie" skarżący zakwestionował zarządzenie z dnia 16 lipca 2013 r., jako nieodpowiadające prawu. Stwierdził, że w sposób wiarygodny określił wysokość miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego, zaś działalność gospodarcza w zakresie przetwórstwa mleka i produkcji sera twarogowego nie przynosi dochodu. Wskazał, że ani on, ani jego żona nie posiadają żadnych kosztowności, akcji, udziałów i obligacji, jak również żadnych wartościowych ruchomości. Nadmienił, że dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych "są dopłatami do produkcji rolnej, a nie do opłat sadowych". Odnosząc się zaś do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdził, że nie posiada dostatecznej wiedzy prawniczej do obrony interesu "formalno-prawnego", zaś wykazane dochody miesięczne nie pozawalają na ustanowienie adwokata z wyboru.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych K. C., w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie.
W trybie powołanego przepisu - po raz kolejny już w przedmiotowej sprawie - wystosowano do K. C. wezwanie z dnia 18 lipca 2013 r.
Złożone przez stronę oświadczenie z dnia 28 czerwca 2013 r. jest bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Poza wzmianką o średniej wielkości "dopłat unijnych" jego treść jest zbieżna z oświadczeniem strony z dnia 29 lipca 2012 r., które również było niewystarczające dla pozytywnego orzeczenia o wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Skarżący nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu na niego zobowiązaniu, kwestionując jego prawidłowość w piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. Odstąpił więc od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w sposób pozwalający na dokonanie pełnej oceny jego możliwości płatniczych. W konsekwencji wykluczone jest pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.