Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. znak: [...] po rozpatrzeniu wniosku M. K. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nr. z dnia [...] września 1956 r., znak: [...] w zakresie przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich po P. i A. K. objętych Lwh [...] oraz Lwh [...] gm.kat. T. Na skutek odwołania M. K. od powyższego rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] września 1956 r. nie naruszało w sposób rażący przepisów prawnych obowiązujących w dacie jego wydania. Wskazał tamże, że kwestionowanym orzeczeniem przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gminie katastralnej T. powiatu [...], objęte Lwh od [...] do [...] księgi gruntowej gminy katastralnej T. oraz całą realność Lwh [...] stanowiącą [...] T. Pośród wymienionych w ten sposób nieruchomości ujęte zostały również grunty stanowiące uprzednio własność A. i P. K.: objęte Lwh [...], - stanowiące współwłasność małżonków K. oraz objęte Lwh [...] - stanowiące własność P. K. Podstawę materialną wspomnianego orzeczenia PPRN w N. stanowiły przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR /Dz. U. Nr 59, poz. 318/, dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz. U. Nr 46, poz. 339/ oraz dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cel reformy rolnej i osadnictwa /Dz. U. Nr 57, poz. 321/.
Organ administracyjny II instancji zaznaczył, iż w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości przesłanki z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., tj. ziemski charakter upaństwowionej nieruchomości oraz utrata nad nią władztwa przez poprzedniego właściciela - zostały spełnione. Ujmując bowiem pojęcie nieruchomości ziemskiej - zarówno w znaczeniu przedmiotowym, jak i funkcjonalnym - organ odwoławczy stwierdził, iż grunty stanowiące dawną własność małżonków K. w dacie orzekania przez PPRN w N. można zaliczyć do nieruchomości ziemskich. Były one bowiem położone na terenie wsi T., a z zaświadczeń Sądu Rejonowego w M. z dnia 30 listopada 2001 r. dotyczących lwh [...] gm. Kat. T. wynika, że obejmowały one m.in. łąkę, pastwisko i rolę, zatem były wykorzystywane na cele rolne.
Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, zdaniem organu odwoławczego, prowadzi do wniosku, że w dacie orzekania przez PPRN w N., tj. w dniu [...] września 1956 r. małżonkowie K. nie przebywali na terenie T. i nie sprawowali władztwa na pozostawionymi tam nieruchomościami. P. i A. K. zostali bowiem przesiedleni na Ziemie Zachodnie w ramach Akcji "Wisła" w dniu 7 lipca 1947 r. do miejscowości R. w powiecie Z. Z pisma PPRN w N. z dnia 31 stycznia 1957 r., adresowanym do P. K. zamieszkałego w miejscowości R., wynika zaś, że P. K. dopiero pismem dnia 29 listopada 1956 r. zwrócił się do wspomnianego organu z prośbą o zezwolenie na powrót do miejscowości T. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził ponadto, iż w niniejszej sprawie spełniona została również przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Małżonkowie K. otrzymali bowiem aktem nadania ziemi Powiatowej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] września 1953 r. w miejscowości R. własność gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz udział w działce siedliskowej zabudowanej domem mieszkalnym, stodołą i oborą.
Natomiast w dniu [...] czerwca 1958 r. zostało wydane zaświadczenie PPRN w N. /znak: [...]/ potwierdzające pozostawienie przez P. K. w miejscowości T. nr [...] gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha wraz z domem, stodołą, szopą i stajnią. Na jego podstawie PPRN w Z. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1958 r. o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego na rzecz P. K. zwolniono go od obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu nabycia nieruchomości.
W ocenie organu odwoławczego kwestionowane orzeczenia PPRN w N. przedmiot przejęcia wskazało za pomocą Lwh prowadzonych dla przewłaszczanych nieruchomości. Na karcie "A" tychże Lwh ujawnione były oznaczenia katastralne nieruchomości, natomiast na karcie "B" imię i nazwisko jej właściciela. Oznaczenia katastralne określały numery i granice parceli gruntowych wykazanych na istniejącej mapie katastralnej obrębu T. Na podstawie tej mapy mogły być identyfikowane w terenie granice poszczególnych parceli.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. K. wnosząc o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż nieruchomość P. i A. K. nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, zabudowana była bowiem obiektem tartaku i młyna, a zatem służyła do przetwórczej działalności przemysłowej. Oznacza to, zdaniem strony skarżącej, iż nieruchomość ta nie mogła być znacjonalizowana na mocy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., gdyż o charakterze nieruchomości przesądza faktyczny sposób jej użytkowania, nie zaś położenie nieruchomości na terenie wsi, ani zapisy w księdze gruntowej.
M. K. zarzuciła również, iż orzeczenie PPRN z dnia [...] września 1956 r. nie wyszczególnia gruntów składających się na nieruchomość ziemską należącą do P. i A. K., ani nawet nie wymienia nazwisk właścicieli. Podniosła nadto, iż orzeczenie PPRN w N. z dnia [...] września 1956 r. nie posiada podpisu, a jedynie facsimile podpisu.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, nie stwierdzono bowiem, aby zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Podkreślić na wstępie należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa. Może zatem mieć ono miejsce jedynie wówczas, gdy decyzja administracyjna w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w dyspozycji art. 156 § 1 kpa. W judykaturze wyrażano pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej /confer wyrok NSA z dnia 17 września 1997 r., III SA 1425/96, niepublikowany/.
Z tego też powodu wykładnia owych przesłanek nie może być rozszerzająca /confer wyrok NSA z dnia 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, "Problemy Praworządności" nr 10 z 1984 r., s. 28/.
Jedną z pozytywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jest rażące naruszenie prawa. Przyjąć należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu, które równocześnie narusza zasadę praworządności działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej /tak też NSA w wyroku z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1642/94, "Prokuratura i Prawo" nr 7-8 z 1995 r., s 70/.
Dla stwierdzenia nieważności decyzji /orzeczenia/ niezbędna jest wszakże ocena naruszenia jej podstawy prawnej jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy - z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego /vide wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., III ARN 71/94, OSNAP nr 13 z 1995 r., poz. 56/.
Stosownie do dyspozycji art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz. U. 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm./ mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w wymienionych województwach w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa /t. j. Dz. U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83/ oraz powiatach: biłgorajskim, krasnostawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.
Przepisy dekretu co prawda nie wskazywały bezpośrednio, w jaki sposób należy w decyzjach określać przejmowane nieruchomości ziemskie, można jednak wywnioskować ten sposób z przepisów wykonawczych. Z upoważnienia bowiem zawartego w art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany /Dz. U. z 1950 r. Nr 45, poz. 416/. Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.
Zatem obowiązujące przepisy wymagały szczegółowego opisu nieruchomości, co prawda precyzując to wymaganie dla nieruchomości, których granice zostały zatarte. Nie sposób jednak przyjąć, że ustawodawca dopuścił taki szczególny tryb tylko w odniesieniu do nieruchomości, których granice zostały zatarte. Tym samym każda z przejmowanych nieruchomości winna być tak opisana w orzeczeniu, aby wskutek tego opisu nie było żadnych wątpliwości, jakie nieruchomości i działki gruntu składają się na przejmowaną nieruchomość.
Sąd stwierdził, iż w orzeczeniu PPRN w N. z dnia [...] września 1956 r. przejmowane nieruchomości ziemskie określono poprzez dokładne wskazanie ich położenia oraz odwołanie się do konkretnych ksiąg gruntowych Liczb Wykazu Hipotecznego. Jak wynika z zaświadczeń Sądu Rejonowego w M. Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 30 listopada 2001 r. /których odpisy znajdują się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy/ - wpisy widniejące w przedmiotowych księgach gruntowych jednoznacznie określają numery działek gruntu, oznaczenie parceli oraz właścicieli nieruchomości ze wskazaniem wielkości ich udziałów. Oznaczenia katastralne określały numery i granice parceli gruntowych wykazanych na istniejącej mapie katastralnej obrębu T. Oznacza to, iż wbrew zarzutom strony skarżącej, przejęte nieruchomości ziemskie, wśród których ponad wszelką wątpliwość znajdowała się również nieruchomość A. i P. K. - poprzedników skarżącej - w kwestionowanym orzeczeniu z dnia [...] września 1956 r. zostały opisane w taki sposób, który pozwala na ich indywidualizację.
Orzeczenie PPRN w N. z dnia [...] września 1956 r. Nr [...] czyni zatem zadość warunkom określonym w art. 1 ust. 1 wspomnianego powyżej dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz w art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym /Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm./.
Z drugiej strony podkreślić należy, iż A. i P. K. otrzymali na własność gospodarstwo rolne w miejscowości R. o powierzchni [...] ha oraz udział w działce siedliskowej zabudowanej domem mieszkalnym, stodołą i oborą /akt nadania ziemi Powiatowej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] września 1953 r. Nr [...]/. Na podstawie zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] czerwca 1958 r., znak: [...] o pozostawieniu przez P. K. w miejscowości T. Nr [...] gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha gruntów ornych, a nadto domu, stodoły, szopy i stajni - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1958 r. Nr [...] o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego na rzecz P. K. - zwolnił go od obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu nabycia nieruchomości. Oznacza to, iż warunek uzyskania przez poprzedników prawnych skarżącej ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 i art. 7 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. został również spełniony. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w omawianym zakresie, dającego podstawę do stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego.
Zarzut skarżącej, jakoby przejęta nieruchomość nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej nie jest zasadny. Jak już wcześniej wspomniano, w aktach administracyjnych sprawy znajdują się zaświadczenia Sądu Rejonowego w M. Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] listopada 2001 r. Wynika z nich, iż na przejętą nieruchomość stanowiącą dawną własność A. i P. K. - położoną we wsi T. - składały się pastwisko, łąka i rola /Lwh [...]/ oraz parcela budowlana nr [...], parcela budowlana, pastwisko, łąka, młynówka /Lwh [...]/ - co oznacza, że wykorzystywana ona była na cele rolne. Trafnie zatem uznał organ odwoławczy, iż przedmiotowa nieruchomość w dacie orzekania przez PPRN w N. miała charakter nieruchomości ziemskiej. Złożenie przez skarżącą w toku postępowania sądowoadministracyjnego kopii oświadczeń 13 osób na okoliczność zabudowania przedmiotowej nieruchomości tartakiem i młynem nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu.
Sąd Administracyjny nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego w sprawie, bada jedynie legalność aktu administracyjnego oraz prawidłowość postępowania organu administracyjnego zakończonego wydaniem rozstrzygnięcia. Skarżąca mogła złożyć wspomniane oświadczenia, bądź wnosić o przesłuchanie wskazanych osób w charakterze świadków, jednakże na etapie postępowania administracyjnego - tak, by organ administracyjny mógł przeprowadzić postępowanie wyjaśniające również i w tym zakresie.
Stwierdzić nadto należy, iż pojęcie rażącego naruszenia prawa, co do zasady, odnosi się do przepisów prawa materialnego. W odniesieniu zaś do prawa procesowego, chociażby z uwagi na istnienie trybu wznowienia postępowania, tylko niektóre przypadki mogą być kwalifikowane jako rażące. Zalicza się do nich przede wszystkim pogwałcenie zasad ogólnych kpa. Uważa się przy tym, iż o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia. W odniesieniu do przepisów o postępowaniu administracyjnym za ich rażące naruszenie należy uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 6-11 kpa w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania /confer uzasadnienie wyroku NSA z dnia 8 czerwca 1983 r.,
I SA 355/83, ONSA nr 1 z 1983 r., poz. 40/.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom strony skarżącej, taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Jakkolwiek w aktach administracyjnych sprawy znajduje się kopia orzeczenia PPRN w N. z dnia [...] września 1956 r., to zaznaczyć należy, iż nie da się w sposób oczywisty stwierdzić, że pod treścią oryginału widniał nie podpis, lecz facsimile Kierownika P.Z.R. Sąd bowiem oryginałem tego dokumentu nie dysonował, a tylko jego analiza pozwalałaby na jednoznaczne twierdzenie w tej materii. Podkreślić należy również, że pod orzeczeniem znajduje się także pieczątka oraz podpis Przewodniczącego Prezydium Gr.R.N.
Mając na względzie powyższe rozważania, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ Sąd orzekł, jak w sentencji.