Uzasadnienie
Naczelnik Powiatu w G. aktem własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r., nr [...] stwierdził, że na podstawie przepisów art. 1, 5, 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz, U Nr 27, poz.250) J. S. stał się właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w miejscowości S. W dniu 9 lutego 2006 r. wpłynął do [...] Urzędu Wojewódzkiego w B. wniosek F. S. - brata J.S. o stwierdzenie nieważności ww. aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r., nr [...].
W wyniku rozpoznania niniejszego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2006 r., Nr [...] na podstawie art. 105 §1 Kpa w związku z art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. t.j. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm) umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r..
Od powyższej decyzji F. S. złożył odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2006r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, w związku z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 roku.
W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do treści przepisu art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w ww. sprawach podlega umorzeniu. W ocenie organu odwoławczego Wojewoda [...] słusznie zatem umorzył postępowanie w niniejszej sprawie.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie F. S., zarzucając jej naruszenie prawa własności Sprzeczność ze standardem odpowiedzialności unormowanym w Konstytucji RP i ustawodawstwem implementarnym Unii Europejskiej oraz sprzeczność istotnych ustaleń organu odwoławczego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że Wojewoda [...] nie miał obowiązku sprawdzenia ewidencji gruntów i budynków. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji w oparciu o przepisy Konstytucji RP oraz o dopisanie właściciela 1/6 części gospodarstwa, po zmarłym ojcu A. S. do ewidencji gruntów i budynków oraz do dorobku wytworzonego w latach 1940 do powstania r.s.p "R." w miejscowości S. w latach PRL-u, w gospodarstwie S. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż Kodeks postępowania administracyjnego nakazuje wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności decyzji.
Podnosi, iż zaskarżona decyzja w jego ocenie nie posiada mocy prawa bowiem art. 138 § 1 nie mógł być zastosowany. Jednocześnie skarżący stwierdza, iż przepisy prawa nie mogą naruszać Konstytucji. Podnosi, iż art. 77 ust. 1 daje każdemu prawo do wynagrodzenia szkody jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Dochodzenie roszczeń o wynagrodzenie szkody może zaś być realizowane na drodze postępowania administracyjnego (art. 60 ustawy o NSA i art 160 Kpa). Jednocześnie do skargi skarżący załącznik zatytułowany uzasadnienie do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w którym opisał on szczegółowo stan faktyczny sprawy i zawarł sugerowane rozstrzygnięcie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zadaniem sądu administracyjnego jest zatem kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.
Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] wydane zostały na podstawie art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Według jednoznacznej treści tego przepisu do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a wszczęte w tych sprawach postępowanie administracyjne podlega umorzeniu.
Oznacza to, że z woli ustawodawcy wymienionych trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszenia ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się, chociażby te decyzje były dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane w tym przepisie skutkowałyby stosowanie tych trybów. A zatem niektóre decyzje (akty własności ziemi) mimo kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym.
W świetle powyższego Wojewoda [...] orzekający w niniejszej sprawie jako organ I instancji na skutek wniosku wniesionego przez skarżącego w dniu 9 lutego 2006r. w którym domagał się on stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r., nr [...] zobowiązany był, bez analizowania kwestii prawidłowości wydanej wcześniej decyzji administracyjnej (aktu własności ziemi), umorzyć postępowanie w tej sprawie. Wbrew zaś zarzutom strony skarżącej dotyczącym braku podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 Kpa, w ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, słusznie w niniejszej sprawie orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa o utrzymaniu w mocy jako zgodnej z prawem decyzji organu I instancji.
Wskazać bowiem należy, iż obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. art. 63 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 19 października 1991 r. zawiera zakaz prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego w sprawach unormowanych przepisami ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie których wydane były rozstrzygnięcia zwane aktami własności ziemi.
Z powyższego wynika, że w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw prawnych do wzruszenia ostatecznej decyzji - aktu własności ziemi.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego niezgodności w/w przepisu z Konstytucją PR, jako odbierających mu prawo do dochodzenia odszkodowania należy podnieść, iż kwestia zgodności art. 63 ust. 2 i 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 19 października 1991 r. z przepisami Konstytucji była już dwukrotnie przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego.
We wiążących skład orzekający w niniejszej sprawie wyrokach z dnia 22 lutego 2000r. Sygn. akt SN 13/99 i z dnia 15 maja 2000r. Sygn. akt SK 29/99 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż cytowany powyżej przepis jest zgodny z art. 2, art. 64, art. 77 ust. 1 i art. 78 Konstytucji.
W wyroku z dnia 22 lutego 2000r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż nie jest zasadą konstytucyjną nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych. Wzruszalność decyzji administracyjnych w nieograniczonym czasie, m.in. na podstawie zarzutu rażącego naruszenia prawa, przewiduje natomiast kpa. Kodeks postępowania administracyjnego jest ustawą o szerokim zakresie stosowania. Inne ustawy mogą jednak przewidywać odstępstwa od regulacji tego kodeksu.
Odstępstwa te, podobnie jak przepisy kpa, podlegają ocenie Trybunału Konstytucyjnego z punktu widzenia zgodności z Konstytucją.
Zasada wywodząca się z prawa rzymskiego - ius civile vigilantibus scriptum est, co w swobodnym tłumaczeniu oznacza, iż prawo cywilne zapewnia ochronę tym, którzy korzystają z przysługującego im prawa jest powszechnie aprobowana w demokratycznych państwach prawa (podobnie wyrok TK z 25 maja 1999 r., sygn. SK 9/98). Najbardziej wyrazistym przejawem aktualności tej zasady jest możliwość nabycia własności nieruchomości przez samoistnego posiadacza w drodze zasiedzenia. Do tej zasady nawiązywała też ustawa z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Wydane na jej podstawie ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia jeszcze po uchyleniu tej ustawy w 1982 r. - do końca 1991 r. Był to w ocenie Trybunału Konstytucyjnego wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możliwości skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstwa rolnego jego samoistnemu posiadaczowi.
W państwach, w których proklamowano obowiązywanie zasady demokratycznego państwa prawnego, powszechnie aprobowane jest ogólne założenie, iż prawo winno zapewniać ochronę tym, którzy korzystają ze swoich praw. W stosunku do osób zainteresowanych, które przez wiele lat nie podejmują kroków prawnych dla realizacji swoich roszczeń ustawodawca ma więc prawo wprowadzenia w pewnym zakresie regulacji, pozbawiającej możliwości skutecznego dochodzenia tych roszczeń. Dotyczy to także odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
Stanowisko powyższe podzielił również skład orzekający Sędziów Trybunały Konstytucyjnego w wyroku z dnia 15 maja 2000r. Sygn. akt SK 29/99.
W tym stanie prawnym, podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), należało orzec jak w sentencji.