Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a.") oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b i c i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2014 r. poz. 1206 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o kombatantach"), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2015 r. nr [...] odmawiającą A. C. przyznania uprawnień kombatanckich.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 10 marca 2015 r. A. C. (dalej zwany "skarżącym’) wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy 1991 r. z tytułu pobytu w obozie pracy w O. W załączeniu przedstawił: oświadczenie swojej siostry M. C. z 13 maja 1983 r. dotyczące pobytu w obozie w O., Bescheinigung (zaświadczenie) z 27 grudnia 1944 r. wydane przez [...] obozu G. B. o zniszczeniu rzeczy osobistych rodziców skarżącego M. i A. C. w trakcie bombardowania oraz Fliegerbeschadigtenausweis (zaświadczenie ofiar bombardowania) z 27 grudnia 1944 r. dotyczące całej rodziny (w tym dzieci) potwierdzające zamieszkanie w [...].
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] lipca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na pobyt w obozie barakowym, a nie koncentracyjnym, na terenie miasta O. Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że został wywieziony do obozu pracy. Natomiast kwestią do ustalenia pozostaje czy był to pobyt dobrowolny. W uzupełnieniu wniosku z 20 stycznia 2016 r. skarżący wskazał, że przebywał na terenie obozu M. lub A., który został wymieniony w § 2 rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1564; dalej zwanego "rozporządzeniem z 2014 r."). Na dowód powyższego załączył mapkę obozu Der IG-Farben Industriekomplex "Buna" Monowitz 1944. Zdaniem skarżącego ww. rozporządzenie określa miejsca odosobnienia, których warunki pracy nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, co uzasadnia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawę, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2015 r.
Na wstępie wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:
- 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
- a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
- b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
- c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
Szef Urzędu wskazał, że przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie charakteru obozu ([...]), w którym przebywał skarżący. Z pisma Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau z 12 czerwca 2015 r. wynika, że skarżący przebywał w obozie barakowym ([...]) Nr [...] dla robotników cywilnych na terenie miasta O. o nazwie B. Powyższe potwierdza opinia Instytutu Pamięci Narodowej z 14 października 2015 r. w której poinformowano, że rodzina C. przebywała w "obozie zbiorczym dla pracowników fabryki [...] w [...] ([...])". Obóz ten nadzorowany był przez Niemiecki Front Pracy (Deutsche Arbeitsfront - DAF) i istniał od listopada 1941 r., a od października 1943 r. został podzielony na sektor [...] oraz – [...]. Robotnicy mieszkający na terenie tego obozu nie pozostawali w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zdaniem Szefa Urzędu obóz ten nie spełnia zatem warunku określonego ww. przywołanym art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" i "c" ustawy o kombatantach, jak również nie było to miejsce odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" ww. ustawy.
Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w którym podniesiono, że skarżący przebywał ha terenie obozu M. lub A. organ zauważył, że przedstawiona przez skarżącego mapa obozów Auschwitz: "mit umliegenden Kriegsgefangenen, Arbeits-, und Konzentrationslager" zawiera w sumie 11 obozów wskazanych w legendzie tej mapy, gdzie obóz w którym przebywał skarżący figuruje pod pozycją nr [...]: "[...]". Także w dokumentach w języku niemieckim przedłożonych przez skarżącego, jako miejsce zamieszkania wskazano: "[...]" oraz "[...]", a nie – jak twierdzi skarżący – M. lub A. Z uwagi na powyższe Szef Urzędu stwierdził, że brak jest dowodów potwierdzających, że skarżący w czasie okupacji przebywał w miejscu odosobnienia określonym w przepisach art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a", "b" lub "c" ustawy o kombatantach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
˗ art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach,
˗ art 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie tj. nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w toku postępowania.
Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił, że obóz pracy, w którym przebywał, miał wyjątkowo ciężki charakter, a śmiertelność na terenie obozu była bardzo wysoka. Powyższe potwierdza fakt śmierci matki skarżącego. Skarżący podkreślił, że cały obóz A. był obozem pracy przymusowej, na rzecz koncernu [...], i nie był to obóz masowej eksterminacji. Jednak aktualnie obóz ten znajduje się w treści rozporządzenia z 2014 r., a zatem należy domniemywać że ustawodawca miał ważne powody, aby uznać ten obóz w całości jako miejsce kwalifikujące się do uznania za miejsce odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
A. C. wnioskiem z dnia 10 marca 2015 r. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2015 r. odmawiającą przyznania przedmiotowych uprawnień.
Zgodnie z przepisem art.1 ustawy o kombatantach, kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto w ust. 2 art. 1 określono jaką działalność uznaje się za działalność kombatancką.
Z kolei art. 2 ww. ustawy określa jaka działalność uznaje się za działalność równorzędną z działalnością kombatancką. Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w niewoli lub obozach internowanych, w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. (art. 3).
Przepisy ustawy o kombatantach stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego z przyczyn politycznych, religijnych, narodowościowych i rasowych i z tych powodów przebywały w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady, gettach, więzieniach i obozach pracy, innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. (art.4).
Z konstrukcji przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wynika jaka osoba może zostać uznana za kombatanta oraz do jakiej kategorii osób mogą być stosowane przepisy ww. ustawy. Analiza powyższych przepisów, na gruncie ustalonego stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, iż A. C. spełnia, którąkolwiek z przesłanek pozwalających na uznanie go kombatantem w rozumieniu ustawy.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a), b) i c) w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie o kombatantach przysługują m.in. osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą fakt podlegania represjom, o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach. Art. 4 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są m.in. okresy przebywania:
z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
- a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
- b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,
- c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Wydane na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2014 r., poz. 1564), określa obecnie, zgodnie z § 1 rozporządzenia miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych i w których osadzone osoby pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD, więzienia i obozy będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedstawione przez skarżącego, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo ustalił, że skarżący wraz z rodziną przebywał w [...] co potwierdza zaświadczenie z 27 grudnia 1944 r.
Do akt została złożona opinia Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 14 października 2015 r., z której wynika, że rodzina C. przebywała w obozie zbiorczym dla pracowników fabryki [...] w [...] ([...]). Obóz ten nadzorowany był przez Niemiecki Front Pracy (Deutsche Arbeitsfront - DAF). Został podzielony na sektor [...] oraz [...]. Robotnicy mieszkający na terenie tego obozu nie pozostawali w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Wobec powyższych ustaleń, uzasadniona jest ocena Szefa Urzędu, że obóz w którym przebywała rodzina C. nie spełnia warunku określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach, jak również nie było to miejsce odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. ustawy.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że jego rodzina podczas II wojny światowej była osadzona w obozie zbiorczym dla pracowników [...] w [...]. Obóz [...], w którym osadzony był skarżący, znajdował się na terenie obozu A. ([...]) i był jego częścią. Na dowód tego skarżący przedłożył mapę obozu Der IG-Farben Industriekomplex "Buna" Monowitz 1944.
W ocenie Sądu, przedłożona przez skarżącego mapa nie potwierdza jego stanowiska. Jest to mapa fabryki [...] "[...]" [...] z położonymi wokół niej obozami jeńców wojennych, obozami pracy i obozami koncentracyjnymi. Prawidłowo organ wskazał, że [...] wskazany w legendzie mapy pod pozycją nr [...] jest obozem, w którym przebywał skarżący, co potwierdzają także przedłożone przez niego dokumenty z 27 grudnia 1944 r. Natomiast A. to [...] wskazany w legendzie mapy pod pozycją nr 9 znajdujący się w zupełnie innym miejscu niż [...].
Wobec powyższego uzasadniony jest wniosek organu, że brak jest dowodów potwierdzających, że skarżący w czasie okupacji przebywał w miejscu odosobnienia określonym w przepisach art. 4 ust. 1 lit. a), b) lub c) ustawy o kombatantach.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.