Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 1998 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 157 § 3 kpa po rozpatrzeniu wniosku T. K. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. nr [...] z dnia [...].04.1975 r. z mocy której na rzecz Skarbu Państwa została przejęta nieruchomość obejmująca działkę nr [...] o pow. 0,4229 ha.
Wskutek odwołania wniesionego przez T. K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż kwestionowana decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, która utraciła moc z dniem 1 lipca 1982 r. tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79), ta zaś została uchylona ustawą z dnia 03.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78 ze zm.). Na mocy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. organem właściwym do wydawania decyzji najpierw był naczelnik gminy, a potem terenowy organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego.
W związku ze zmianami w systemie organów administracji terenowe organy administracji państwowej przestały istnieć, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz administracji rządowej.
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) sprawy z zakresu przymusowego wykupu gruntów rolnych przeszły do właściwości organów gminy jako zadania zlecone. Stan jaki istniał do 1 stycznia 1992 r., kiedy to uchylono art. 43-45 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Obecnie przepisy nie przewidują tego rodzaju kompetencji, stąd należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy. Organem zaś wyższego stopnia w stosunku do gminy jest samorządowe kolegium odwoławcze.
W skardze do sądu administracyjnego T. K. podnosi, iż przejęto na rzecz Skarbu Państwa szereg działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego należącego do jego rodziców.
Decyzjami Wojewody [...] za część działek przyznane zostało mu odszkodowanie. W odniesieniu natomiast do trzech działek nr [...], [...] i [...] wnioski zostały załatwione odmownie.
Skarżący podnosi, że wszystkie działki były uprawiane w jednakowym stopniu i z tą samą starannością.
Nadto nie została przeprowadzona żadna lustracja gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie będącej przedmiotem kontroli sądowej bezsporne jest, iż decyzją Naczelnika Gminy K. z dnia [...] kwietnia 1975 r. orzeczono o wykupie na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego T. K. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59 ze zm.).
Z wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzwyczajnego, mającego na celu stwierdzenie nieważności wyżej wskazanej decyzji wystąpił poprzedni właściciel T. K. Żądanie swoje skierował do Urzędu Rejonowego w Z., który pismem z dnia 13 marca 1996 r. przekazał wniosek do rozpatrzenia Wojewodzie [...]. Przekazanie nastąpiło zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 65 § 1 kpa, który to przepis nie wymagał wydania postanowienia. Wojewoda [...] rozpatrzył wniosek skarżącego w ten sposób, iż odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. Tymczasem, jak trafnie podniósł organ II instancji, wojewoda nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do naczelnika gminy.
Stosownie do art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wojewoda zatem w pierwszej kolejności winien zbadać, czy jest organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.
Właściwość w postępowaniu nieważnościowym statuuje art. 157 § 1 kpa, który stanowi, iż właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze-ten organ.
Z treści art. 17 kpa, definiującego podmiotowo organy wyższego stopnia nie można wprost ustalić organu, który byłby właściwy do prowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia wydanego przez naczelnika gminy. W związku bowiem z przeprowadzonymi reformami w strukturze organów administracji nie istnieją naczelnicy gmin, a tym samym w obowiązującym systemie prawa nie istnieje organ, który wydał kontrolowaną decyzję.
Jednocześnie nie obowiązują przepisy prawa materialnego, w oparciu o które zostało wydane orzeczenie. Jak trafnie wywiódł organ II instancji ustawa z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych utraciła moc z dniem 1 lipca 1982 r. Na podstawie bowiem art. 51 pkt 5 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.) akt ten został pozbawiony mocy. Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie zawierała żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 powoływanej ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.
Mając zatem na uwadze, że nie istnieje organ, który wydał kontrolowaną decyzję tj. naczelnik gminy i nie obowiązują przepisy materialne, w oparciu o które zostało wydane orzeczenie, koniecznym było-jak zasadnie przyjął Minister-ustalenie organu wyższego stopnia według kryterium domniemania kompetencji gminy. Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) w art. 1 statuuje właściwość organów gminy dla spraw należących dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
Stosownie do art. 17 pkt 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Wojewoda jest zaś organem wyższego stopnia tylko wówczas, gdy ustawy szczególne tak stanowią (art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 05.06.1988 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, poz. 268 ze zm.).
Trafnie Minister przyjął, iż nie istnieje przepis prawa, który wyraźnie i pozytywnie wskazywałby wojewodę jako organ wyższego stopnia w stosunku do naczelników gminy.
Wobec powyższego za zgodne z przepisami prawa należy uznać rozstrzygnięcie organu II instancji uznające, iż Wojewoda nie był organem właściwym do prowadzenia postępowania nieważnościowego. Takie stanowisko skutkowało uchyleniem decyzji Wojewody i umorzeniem postępowania pierwszej instancji zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 2) kpa. Rozstrzygnięcie Ministra ma walor jedynie procesowy i w żaden sposób nie dokonuje oceny zasadności wniosku skarżącego zmierzającego do wyeliminowania decyzji Naczelnika Gminy K. Stąd tez zarzuty zawarte w skardze, a dotyczące prawidłowości tej decyzji, na tym etapie postępowania były bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.