Uzasadnienie
Stowarzyszenie P. (jednostka terenowa Stowarzyszenia) zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie.
Stowarzyszenie we wniosku PPPr oraz w późniejszym oświadczeniu z dnia 18 lipca 2013 r. oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zarobkowej, a koncentruje się na działalności edukacyjnej (konkursy, plenery) z zakresu ochrony środowiska. Podało, że nie posiada majątku, oszczędności. Na rachunku bankowym posiada środki pieniężne w wysokości 1057 zł. Wyjaśniło, że obecnie liczy 13 członków i na ich pracy społecznej opiera swą działalność. Członkowie Stowarzyszenia są zobowiązani do uiszczenia składek członkowskich w wysokości: 12,5 zł. rocznie (pięciu członków - emerytów i rencistów) oraz 25 zł. rocznie (8 członków).
Stwierdzono, co następuje:
W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Referendarz stwierdza, że rozpoznawany wniosek o prawo pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie można uznać, że Stowarzyszenie P. warunek ten spełniło.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do tych podmiotów wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność samodzielnego ponoszenia w ramach kosztów postępowania kosztów wynagrodzenia i wydatków radcy prawnego wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie. Przyjęte w orzecznictwie stanowisko uwzględnia treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.
W świetle przyjętych założeń ustrojowych uprawnione jest zatem stwierdzenie, że, co do zasady, funkcjonowanie osób prawnych w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Przenosząc te rozważania natury ogólnej do niniejszej sprawy, referendarz uznał, że w skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych we wszczętym przez siebie postępowaniu. Niechęć osób reprezentujących Stowarzyszenie do podejmowania działań zarobkowych zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06). Z tego względu z góry założona przez osoby reprezentujące Stowarzyszenie rezygnacja z podejmowania jakichkolwiek działań (np. przez ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie; obecnie suma rocznych składek członkowskich wynosi zaledwie 262,5 zł.), zmierzających do pozyskania środków niezbędnych do sfinansowania kosztów udziału w postępowaniu sądowym nie zasługuje na aprobatę i nie stanowi uprawnionej podstawy do uwzględnienia wniosku.
Reasumując, sytuacja finansowa stowarzyszenia nie jest tego rodzaju, aby bez pomocy Państwa nie mogło ono kontynuować postępowanie przed sądem administracyjnym. Należy dodać, że wnioskodawca dysponuje obecnie kwota ponad 1000 zł. i kwota ta – w niezmiennej wysokości – jest zdeponowana jego rachunku bankowym już od marca 2013 r. (por. wyciąg z rachunku bankowego z dnia 25 marca 2013 r. oraz oświadczenie wnioskodawcy złożone w formularzu PPPr).
Z przedstawionych powodów, rozpoznawany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika nie mógł zostać uwzględniony. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.