Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem Minister Infrastruktury i Rozwoju, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy swoje orzeczenie z [...] marca 2014 r., którym odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] listopada 1972 r., o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej we wsi [...], gromada [...], powiat [...] działka ew. nr [...].
Referując dotychczasowy przebieg sprawy organ wskazał m.in.:
- - wniosek z [...] kwietnia 2008 r. spadkobierców uprzedniego właściciela wywłaszczonej działki o stwierdzenie nieważności decyzji z 1972 roku, postanowieniem z [...] maja 2008 r., Wojewoda [...] przekazał do rozpatrzenia według właściwości Ministrowi Infrastruktury,
- - decyzją z [...] lipca 2010 r., Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji,
- - w następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] czerwca 2011 r., Minister Infrastruktury uchylił swoją decyzję z [...] lipca 2010 r. i umorzył postępowanie w sprawie przed Ministrem Infrastruktury,
- - pismem z [...] stycznia 2012 Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przekazał wniosek z [...] kwietnia 2008 r. Wojewodzie Wielkopolskiemu do rozpatrzenia - według właściwości,
- - decyzją z []... lutego 2012 r., Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 1972 roku,
- - w następstwie rozpoznania odwołania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] marca 2013 r. uchylił orzeczenie Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r., i umorzył postępowanie przed organem wojewódzkim,
- - decyzją, od której wniesiono obecnie odwołania Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 1972 roku.
Organ utrzymał w mocy swoje uprzednie orzeczenie wywodząc, że decyzja z 1972 roku nie jest dotknięta wadą nieważności.
W skardze, A.G. - jedna z wnioskodawców stwierdzenia nieważności decyzji z 1972 roku - zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego, co prowadziło do błędnych wniosków, jakoby orzeczenie z 1972 roku nie było dotknięte wadą nieważności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.
Sąd miał na względzie poniższe uwarunkowania.
Prawomocną decyzją z [...] czerwca 2011 r. organ centralny (ówcześnie Minister Infrastruktury) wskazał, że nie jest właściwy do procedowania w przedmiocie wniosku z ]...[ kwietnia 2008 r.. Decyzja ta była bezwzględnie wiążąca w zakresie nią przesądzonym do czasu jej ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego w ramach trybów nadzwyczajnych wzruszania decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 K.p.a.). W doktrynie wskazuje się wprawdzie, że decyzje w przedmiocie umorzenia postepowania, nie mają charakteru merytorycznego lecz wyłącznie formalny. Nie może to jednakże podważyć oceny, że mają one charakter aktów wiążących, o ile nie zajdą zmiany, co do okoliczności faktycznych lub prawnych danej sprawy (art. 110 K.p.a.). W rozpoznawanej sprawie okoliczności tego rodzaju nie zostały przywołane.
Tymczasem orzeczeniem z [...] marca 2013 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (który przejął właściwość Ministra Infrastruktury) uchylił decyzję wojewody z [...] lutego 2012 r., wskazując, że nie jest on właściwy w sprawie, lecz kompetentnym jest organ centralny. Przywołano w tym zakresie stosowne poglądy judykatury, gdzie teza ta jest jednolicie prezentowana.
Następnie zaskarżanym aktem jak i poprzedzającym je orzeczeniem organ centralny rozpoznał sprawę pomimo, że w obiegu prawnym pozostawała prawomocna decyzja, gdzie wskazywano na brak jego właściwości. Sytuacja taka jest nie do zaakceptowania w państwie praworządnym, wyczerpuje to znamiona nieważności decyzji, w myśl art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Decyzja z [...] marca 2013 r. rozstrzygała sprawę poprzednio rozpatrzoną ostatecznym orzeczeniem z [...] czerwca 2011 r. (nota bene odmiennie). Decyzja z [...] marca 2013 r. jest dotknięta z tego powodu wadą nieważności. Powoduje to skutki ex tunc. Wobec tego kolejne rozstrzygnięcia - skoro faktycznie pozostaje w obiegu orzeczenie Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r. (akt je uchylający jest nieważny) - są decyzjami w tej samej sprawie, co do meritum (w przedmiocie nieważności tego samego aktu), lecz prowadzonymi przed innym organem w I instancji.
Wskazane uwarunkowania uzasadnią potrzebę wyeliminowania z obrotu orzeczeń, dotkniętych wadą nieważności.
W ocenie Sądu, w granicach danej sprawy pozostają wszystkie postępowania i akty wydane wobec wniesienia konkretnego wniosku w przedmiocie żądania stwierdzania nieważności. Dla umożliwienia końcowego załatwienia sprawy konieczne było także wyeliminowanie z obrotu, jako wadliwych, decyzji z [...] czerwca 2011 r. oraz [...] lutego 2012 r.. W decyzji z [...] czerwca 2011 r. wyrażono błędny pogląd, jakoby właściwym do rozpatrzenia danej sprawy był w I. instancji Wojewoda [...] (Sąd podziela w tym zakresie poglądy dominujące obecnie w judykaturze), zaś decyzja z [...] lutego 2012 r. została wydana w następstwie pozostawania w obrocie tego wadliwego orzeczenia. Przepisy regulujące właściwość organów do orzekania w sprawie (w danym przypadku art. 157 §. 2 K.p.a. w zw. ze stosownymi przepisami, w zakresie właściwości organów po kolejnych reorganizacjach administracji publicznej) należy zaliczać do mających charakter materialnoprawny. W danym zaś przypadku naruszenie stosownych regulacji miało wpływ na wynik sprawy (przekazanie sprawy do rozpatrzenia organowi niewłaściwemu - Wojewodzie).
Wobec wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanych w sentencji niemniejszego orzeczenia decyzji, w mocy pozostaje jedynie orzeczenie z [...] lipca 2010 r., od której Stronie przysługiwało prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (został on zresztą wniesiony). W takiej sytuacji odniesienie się, co do meritum do zarzutów skargi przez Sąd Administracyjny byłoby przedwczesne, gdyż prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), której odpowiednikiem jest możliwość wniesiona o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 K.p.a.).
Sąd, orzekając w sprawie, miał na uwadze, że - wobec dotychczasowej długotrwałości postępowań w przedmiocie wniosku - uwzględnienie z urzędu wady nieważności orzeczeń skutkować będzie dla Skarżącej brakiem możliwości - na danym etapie sprawy - odniesienia się przez Sąd do kwestii merytorycznych (ewentualnych wad, skutkujących nieważnością decyzji z 1972 roku). W ocenie Sądu nie było jednak dopuszczalne pozostawienie w obrocie aktów dotkniętych tak poważnymi wadami - skutkującymi ich nieważnością. Orzeczenie Sądu otwiera drogę do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (z uwzględnieniem dalszej argumentacji, formułowanej przez skarżącą na kolejnych etapach postępowania) przez organ właściwy a jego orzeczenie - wobec wyeliminowania wadliwego aktu – decyzji z [...] czerwca 2011 r. – nie będzie już dotknięte wskazaną przez Sąd kwalifikowaną wadliwością. O ile nawet by uznać, że niemniejszy wyrok zapadł na niekorzyść strony skarżącej - w kontekście żądania kontroli przez Sąd, co do meritum, zasadności odmowy stwierdzania nieważności decyzji z 1972 roku – tego rodzaju orzeczenie jest dopuszczalne, w myśl art. 134 §. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawna sformułowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.