Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją nr [...] z dnia [...].05.2013 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej Prezes Instytutu) utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...].03.2013 r., odmawiającą potwierdzenia, że Z. N., syn A., ur. [...] r. był osadzony w Areszcie Śledczym w M. bez wyroku w okresie od dnia [...] listopada 1980 r. do dnia [...] kwietnia 1981 r. za działalność polityczną.
Prezes Instytutu powołał się na art. 117 ust. 3 i art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 j.t.). Wskazał, że Z. N. pismem z dnia [...] czerwca 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2011 r., zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie, dla celów emerytalnych, uwięzienia bez wyroku w okresie od dnia [...] listopada 1980 r. do dnia [...] kwietnia 1981 r. za działalność polityczną
Wnioskodawca wskazał, że jego pobyt w Areszcie Śledczym w M. związany był ze śledztwem dotyczącym pożaru w Kombinacie Budowlanym w K. - Fabryce Domów [...] w S.. Sugerował, że oskarżenia kierowane pod jego adresem, w związku ze zdarzeniami z dnia [...] listopada 1980 r., były bezpośrednio związane z publicznym podpisaniem przez niego "deklaracji poparcia dla [...]", które to zdarzenie miało miejsce w sierpniu 1980 r., podczas narady na hali produkcyjnej. W związku z tym wnioskodawca został aresztowany i w dniu [...] listopada 1980 r. osadzony w Areszcie Śledczym w M., skąd na mocy postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. został zwolniony w dniu [...] kwietnia 1981 r. W przedmiotowej sprawie, Prokuratura Rejonowa w K. w dniu [...] września 1992 r. umorzyła śledztwo przeciwko Z. N., w związku z ustawą z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. z 1984 r. Nr 36, poz. 192).
Instytut Pamięci Narodowej rozpatrując wniosek Z. N. przeprowadził kwerendę archiwalną, w wyniku której odnaleziono jedynie kartę ewidencyjną z kartoteki paszportowej Biura Paszportów MSW. W związku z powyższym w okresie od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] lutego 2013 r. Instytut Pamięci Narodowej występował do Prezesa Sądu Okręgowego w K., Prezesa Sądu Rejonowego K. w K., Prokuratury Rejonowej K. w K., Prokuratury Rejonowej K. w K. oraz Prokuratury Rejonowej w S. z prośbą o wypożyczenie akt postępowania dotyczących Pana Z. N..
Prokuratura Rejonowa w S. przekazała akta o sygn. [...] dotyczące postępowania prowadzonego w sprawie Pana Z. N..
Na podstawie nadesłanych przez Prokuraturę Rejonową w S. dokumentów archiwalnych ustalono, że Pan Z. N. był aresztowany w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 191 § 1 kk w zw. z art. 152 kk (art. 191 § 1 kk stanowił, że kto, będąc w zakładzie pracy odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Natomiast art. 152 kk stanowił, że kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5).
Ponadto z zapisów sądowych wynikało, że w przedmiotowej sprawie, w związku z ustawą z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. z 1984 r. Nr 36, poz. 192), Prokuratura Rejonowa w K. umorzyła śledztwo przeciwko Panu Z. N..
W dniu [...] marca 2013 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał odmowną decyzję nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji podano, iż zebrana w sprawie dokumentacja archiwalna potwierdziła fakt pobytu wnioskodawcy bez wyroku w Areszcie Śledczym w okresie od [...] listopada 1980 r. do dnia [...] kwietnia 1981 r. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał jednak na przyjęcie, że uwięzienie Z. N. było następstwem jego działalności politycznej.
We wniosku z dnia [...] marca 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] marca 2013 r., dotyczącym ponownego rozpatrzenia sprawy Z. N. wyraził swoją dezaprobatę dla dokonanego w jego sprawie rozstrzygnięcia oraz wskazał, iż toczące się w latach 80-tych postępowanie w jego sprawie było ściśle powiązane z podpisaniem przez niego deklaracji przynależności do [...]", do którego doszło w sierpniu 1980 r., podczas zgromadzenia na hali produkcyjnej. Ponadto wnioskodawca wskazał, że faktyczną datą opuszczenia przez niego Aresztu Śledczego w M. był dzień [...] kwietnia 1981 r., a nie jak podano w decyzji nr [...] – [...] kwietnia 1981 r.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezes instytutu potwierdził okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy, tj. okresy osadzenia bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski po dniu 31 grudnia 1956 r. Rozpatrując wniosek złożony w trybie art. 117 ust. 3 ustawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej winien ustalić, czy osadzenie w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia bez wyroku miało miejsce, jak również zbadać czy przyczyną uwięzienia, było następstwo działalności politycznej wnioskodawcy.
Co do kwestionowanej przez wnioskodawcę daty zwolnienia go z Aresztu Śledczego w M., organ wyjaśnił, że ponowna analiza materiałów archiwalnych nie ujawniła żadnych dokumentów potwierdzających sugerowaną przez wnioskodawcę datę zwolnienia go z tego Aresztu. [...] kwietnia 1981 r. - był datą nakazu zwolnienia Z. N. oraz datą wpływu nakazu zwolnienia do Aresztu Śledczego w M..
Wydanie pozytywnej decyzji na wniosek wnioskodawcy, w oparciu o art. 117 ust. 3 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 cyt. ustawy wymagało, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną.
Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy organ wskazał, że pojedynczy czyn, jakim było podpisanie deklaracji poparcia dla [...] nie wypełniał ustawowych przesłanek "działalności politycznej", rozumianej jako szereg czynności składających się na pewną zorganizowaną przemyślaną i trwającą określony czas aktywność polityczną. Odnalezione w sprawie dokumenty archiwalne jednoznacznie wskazują na to, że Z. N. został aresztowany w dniu [...] listopada 1980 r. w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 191 kk w zw. z art. 152 kk. Takie określenie zarzuconego przestępstwa nie daje, w ocenie organu, możliwości potwierdzenia, iż uwięzienie to było następstwem działalności politycznej Z. N. Prowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej kwerenda archiwalna nie wykazała żadnych dokumentów mogących świadczyć o prowadzeniu przez Z. N. zorganizowanej działalności politycznej.
Reasumując, na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia żądanej okoliczności.
We wniesionej skardze Z. N. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i ponownie stwierdził, że w jego ocenie w areszcie śledczym przebywał w związku z podpisaniem deklaracji przynależności do [...] Na rozprawie, przyznany mu profesjonalny pełnomocnik z urzędu poparł skargę.
W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach.
Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m.in.oart. 1§1i§2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego.
Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie Prezes Instytutu przeprowadził wnikliwe postępowanie wyjaśniające. Zgromadził dostępne materiały archiwalne dotyczące przedmiotowego pożaru. Wynika z nich jednoznacznie, że pobyt wnioskodawcy w Areszcie Śledczym w M. związany był ze śledztwem dotyczącym pożaru w Kombinacie Budowlanym w K. - Fabryce Domów [...] w S. W jego wyniku zginął jeden pracownik Kombinatu, bezprawnie pozostający nadal na terenie zakładu, po zakończeniu zmiany. Prawdopodobnie był on nietrzeźwy, podobnie jak większość osób, które wówczas pozostawały w tym Kombinacie i położył się spać w szatni, gdzie spłonął żywcem. Jak wskazano w dokumentach archiwalnych odpowiedzialność za bezpieczeństwo i higienę pracy na terenie zakładu, w czasie wybuchu pożaru, ponosił Z. N. będący brygadzistą.
Zatrzymanie go zatem w związku z tak dramatycznym zdarzeniem, w wyniku którego zginął człowiek nie świadczy jednoznacznie o szykanowaniu go w dodatku z przyczyn politycznych. Wybuch pożaru i obowiązki, które spoczywały na nim w zakładzie pracy, mogły prowadzić do aresztowania go w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 191 k.k. w zw. z art. 152 k.k. Podkreślenia wymaga także, iż skarżący nie wykazał w żaden sposób, że prowadził działalność polityczną na terenie tego Kombinatu. Nie przedstawił żadnych dowodów na jej prowadzenie. Wspomniał jedynie, że podpisał ową deklarację.
W świetle wskazanych okoliczności trafnie przyjął Prezes Instytutu, że żadne okoliczności nie potwierdzały prowadzenia przez wnioskodawcę działalności politycznej, w tym m. in. na terenie jego zakładu pracy.
Zasadne jest twierdzenie organu, że pojedynczy czyn, jakim było podpisanie deklaracji poparcia dla [...]" nie wypełniał ustawowych przesłanek "działalności politycznej", rozumianej jako szereg czynności składających się na pewną zorganizowaną przemyślaną! trwającą określony czas aktywność polityczną. Aby natomiast okres osadzenia w więzieniu lub w innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku po dniu 31.12.1956 r. mógł być uznany, w myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za okres składkowy - osadzenie to musiałoby nastąpić za działalność polityczną.
Aresztowanie skarżącego nastąpiło natomiast w związku z podejrzeniem popełnienia przez niego przestępstwa.
Wobec wskazanych okoliczności stwierdzić należy, że Prezes Instytutu właściwie zastosował art. 15 K.p.a., prawidłowo dwukrotnie rozpoznał sprawę, właściwie zastosował obowiązujące w sprawie przepisy, a swe odmowne stanowisko w sposób wyczerpujący, jasny i przejrzysty uzasadnił.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w pkt 1. sentencji.
O kosztach zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu, Sąd orzekł w pkt. 2 sentencji, na podstawie art. 205 § 2 i 3 P.p.s.a.