Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 15 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1456/15

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. o odmowie udzielenia p. N.B. - obywatelce [...] –- zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Po zreferowaniu przebiegu sprawy wskazano m.in., że Cudzoziemka wystąpiła do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na pobyt, wskazując na swoje polskie pochodzenie. Organ odwoławczy uzasadnił swoje orzeczenie, przywołując następujące okoliczności faktyczne i uwarunkowania prawne sprawy:

1. - zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1392), za osobę polskiego pochodzenia, uznaje się deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:
2. - co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej;
3. - wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów,
4. - w celu wykazania posiadania polskiego pochodzenia Cudzoziemka dołączyła do akt sprawy:
5. - swój akt urodzenia wraz z tłumaczeniem na język polski z zawartymi w nim danymi rodziców: ojciec - pan G.B., obywatelstwo: [...], matka - pani T.B., obywatelstwo: [...];
6. - akt urodzenia swojego ojca – p. G.B. wraz z tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o polskiej narodowości matki cudzoziemca – (p. J.B.),
7. - [...] października 2014 r., do organu I. instancji od Grupy Operacyjno- Śledczej Placówki Straży Granicznej w [...] (działającej pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] w [...]) wpłynęła opinia ([...]) wydana na podstawie przeprowadzonej ekspertyzy kryminalistycznej przez [...] Ośrodek Wsparcia Straży Granicznej w [...]; wynikało z niej, że akt urodzenia ojca cudzoziemki został przerobiony; w wyniku przeprowadzonych czynności stwierdzono: uszkodzenie nadruku tła i podłoża dokumentu, będącego następstwem próby "wydrapania" fragmentu zapisów oraz nadpisania, korekty występujące w obrębie zapisów pierwotnych,
8. - [...] listopada 2014 r. Cudzoziemka dołączyła do akt sprawy:
9. - kopię zapisu aktu urodzenia swojego ojca z [...] listopada 1951 r. wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o polskiej narodowości jego matki;
10. - kopię zapisu aktu zgony babki cudzoziemki wraz z tłumaczeniem na język polski, zawierający wpis o jej polskiej narodowości,
11. - [...] listopada 2014 r. Prokuratura Rejonowa [...] przesłała do Wojewody [...] uwierzytelnioną kserokopię prawomocnego postanowieniem z [...] października 2014 r. (sygn. akt [...]/14) o umorzeniu dochodzenia w sprawie posłużenia się przez Cudzoziemkę [...] maja 2014 r. przed Wojewodą [...], jako autentycznymi, uprzednio przerobionymi, dokumentami w postaci ukraińskich aktów urodzenia - o przestępstwo z art. 270 §1 Kodeksu karnego - wobec stwierdzenia, że czyn nie zwiera znamion czynu zabronionego i niewykrycia sprawcy,
12. - organ odwoławczy uznał za słuszne stwierdzenie organu I. instancji, że Cudzoziemka w toku przedmiotowego postępowania - jak wynika z akt sprawy - składając [...] maja 2014 r. wniosek o udzielenie jej zezwolenia - posłużyła się, zgodnie z ekspertyzą kryminalistyczna, przerobionym aktem urodzenia swojego ojca; wprawdzie brak jest aktualnie danych umożliwiających identyfikację sprawcy przestępstwa, jednak Cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła danego dokumentu, jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia,
13. - decyzja o odmowie udzielenia zezwolenia na podstawie art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r. poz. 1650), nie jest ma charakteru uznaniowego; wydawana jest na podstawie ściśle sprecyzowanego przepisu prawa i organ orzekający nie ma możliwości - bez naruszenia przepisów prawa - wydania decyzji pozytywnej w przedmiotowej sprawie,
14. - organ odwoławczy odstąpił od badania, czy aplikująca spełnia przesłanki określone art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji gdyż - wobec spełnienia przez cudzoziemkę obligatoryjnej przesłanki do odmowy udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały - ustalenia te nie miałyby wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy i prowadziłyby do bezzasadnego przedłużania postępowania.

W skardze Cudzoziemka reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata – sformułowała zarzuty naruszenia:

1. - prawa materialnego - art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały z uwagi na dołączenie do wniosku dokumentu noszącego znamiona przerobienia, podczas gdy:
2. - postępowanie karne w sprawie o przestępstwo z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) - o przestępstwo fałszerstwa materialnego - zostało wobec Skarżącej umorzone ze wskazaniem, że brak jest danych umożliwiających identyfikację sprawcy przestępstwa oraz, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego;
3. - działanie Cudzoziemki było nieumyślne, gdyż nie miał on świadomości, że przedstawiony dokument nie jest dokumentem autentycznym, a więc nie została zrealizowana strona podmiotowa czynu;
4. - Cudzoziemka nie posłużył się dokumentem noszącym znamiona przerobienia, celem użycia go za autentyczny, a jedynie go przedłożyła, jako jeden z wielu, które potwierdzają jej polskie pochodzenie;
5. - dane zawarte w dokumencie, noszącym znamiona przerobienia - w akcie urodzenia ojca Cudzoziemki, dotyczące jego daty urodzenia - są w pełni zgodne z zawartymi w innych, które noszą cechy dokumentów oryginalnych, oraz są w pełni zgodne z zapisem słownym daty urodzenia w tym samym akcie,
6. - naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia:
7. - art. 7 w zw. z 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, niezbadanie stanu sprawy oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji, polegające na:
8. - nieznajdującym oparcia w materiale dowodowym sprawy stwierdzeniu, że "cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła tego dokumentu jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia na pobyt stały", podczas gdy postępowanie karne o przestępstwo użycia jako autentycznego dokumentu przerobionego zostało względem Skarżącej umorzone, wobec stwierdzenia, "że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego i niewykrycia sprawcy"; zostało to pominięte przez organ;
9. - pominięciu faktu, że treść dokumentu, załączonego do wniosku o zezwolenie na pobyt stały - aktu urodzenia ojca cudzoziemki, jest zgodna z prawdą, co znajduje potwierdzenie w pozostałych dokumentach, dotyczących stanu cywilnego p. G.B.;
10. - art. 80 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału w sprawie, w tym postanowienia Prokuratury Rejonowej z 31 października 2014 r. o umorzeniu postępowania przeciwko Skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; w decyzji stwierdzono bowiem: "cudzoziemka w przedmiotowym postępowaniu użyła tego dokumentu jako autentycznego w celu uzyskania zezwolenia na pobyt stały", natomiast postanowienie jednoznacznie wskazuje, że nie dopuściła się ona zarzucanego jej czynu.

Wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym m.in. w wyroku z 19 stycznia 2011 r. (sygn. akt IV KK 373/2010): "Nie jest przerobieniem dokumentu nadanie mu innej treści przez osobę, od której ten dokument pochodzi. Biorąc pod uwagę rolę, jaką dokument pełni w obrocie prawnym, należy przyjąć, że nie jest przerobieniem dokumentu wprowadzenie do niego zmian przez jego wystawcę, jeżeli zostało to dokonane zanim dokument ten w jakikolwiek sposób oddziałał lub mógł oddziaływać na prawa lub obowiązki jakiegokolwiek innego podmiotu". Nie dojdzie do przestępstwa fałszowania dokumentu - w postaci jego przerobienia - gdy poprawek dokonuje osoba do tego uprawniona. Zebrany w sprawie materiał dowodowy takiej możliwości nie wyklucza. Wręcz przeciwnie, w szczególności sama treść aktu urodzenia ojca cudzoziemki, pozwala przyjąć, że poprawki dokonała osoba, która go sporządziła, albowiem zmiany, które miały być dokonywane w zakresie roku urodzenia, pokrywają się ze słownie wpisaną datą urodzenia (na tym akcie) i datą wystawienia przedmiotowego dokumentu, które to zapisy nie noszą znamion żadnych poprawek.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

W sprawie bezsporne są okoliczności faktyczne (dokumenty, jakimi dysponował organ oraz ich ocena dokonana w ramach czynności dochodzeniowych i postepowania prokuratorskiego) i prawne (brzmienie, mających w sprawie zastosowanie, regulacji). Ich ponowne przytaczanie, za Stronami, byłoby bezzasadne.

Spór sprowadza się do kwestii, czy - wobec wskazywanych uwarunkowań faktycznych i przywoływanych w skardze przepisów - znajdzie zastosowanie norma art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Chodzi więc o właściwą wykładnię, a - co za tym idzie - także zastosowanie wskazanej regulacji.

W zakresie, w jakim ma to znacznie dla sprawy stosowny przepis nakazuje odmówić wydania zezwolenia, gdy cudzoziemiec w postępowaniu o jego udzielenie: "przerobił dokument w celu użycia go jako autentycznego lub takiego dokumentu używał jako autentycznego". Jak trafnie wskazano w skardze, zdarzenie tego rodzaju wyczerpuje również znamiona przestępstwa z art. 270 §. 1 K.k.: "Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa".

W rozpatrywanej sprawie nie sformułowano zarzutu, aby to Cudzoziemka dokonała przerobienia przedłożonego w postępowaniu dokumentu – odpis aktu urodzenia swojego ojca. Konstatację taką potwierdza wprost treść uzasadnienia postanowienia z [...] października 2014 r. (nie wykryto sprawcy). Inne wnioski nie wynikają też z uzasadnienia skarżonego aktu. Dla ustalenia, czy w danym przypadku znajdzie zastosowanie przepis zakreślający negatywne przesłanki wydania zezwolenia, kluczowe znaczenie ma więc właściwe rozumienie, kiedy dochodzi do zdarzenia polegającego na użyciu jako autentyczny dokumentu przerobionego. Trafnie zauważono w skardze, że dla właściwego rozumienia wskazanej regulacji - zasadne jest odwołalnie do sposobu odczytania analogicznej normy, zawartej w polskim systemie prawnym – w K.k. - typizującej przestępstwo określane potocznie mianem fałszerstwa. Wskazanej regulacji posłużono się również pojęciem "przerobienia" dokumentu, Jednak - jak wskazuje się w judykaturze (patrz orzeczenie przywołane w skardze) - dokonanie zmian przez osobę uprawnioną nie wyczerpuje znamion czynu karalnego.

Wynika stąd, że użycie dokumentu zawierającego jakiekolwiek zmiany nie musi stanowić o bezprawnym zachowaniu. Konieczne jest także ustalanie, czy - w świetle całokształtu sprawy – przypisać można osobie, która użyła dokumentu, wolę jego wykorzystania, jako zawierającego zmiany dokonane bezprawnie – w celu nadania mu treści niezgodnej ze stanem rzeczywistym, w celu wprowadzenia kogokolwiek w błąd. W pierwszym więc rzędzie wymaga ustalenia, czy określonej osobie przypisać można zamiar posłużenia się dokumentem przerobionym bezprawnie. Chodzi najpierw o to, czy o samej przeróbce wiedział (jest ona tego rodzaju oczywiście widoczna, że można zakładać jej dostrzeżenie), a więc danej osobie można przypisać świadomość, że używa dokumentu zawierającego jakiekolwiek przeróbki. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju okoliczność nie została wykazana. Wyspecjalizowany organ w kwestii oceny dokumentów (właściwy do wydania zezwoleń wydawanych na ich podstawie) skierował wprawdzie dokument do ekspertyzy, lecz nie wywodzono, aby dokonanie przeróbki było oczywiście widoczne.

Z kolei o ile nawet uznać, że skarżąca musiała dostrzec dokonaną zmianę (jeśli była ona oczywiście widoczna) rozważenia wymagało, czy – wobec stosownych uwarunkowań sprawy - musiała przypisać poprawce walor działań bezprawnych. Jest to istotne skoro ewentualne dokonanie zmian w dokumencie autentycznym przez osobę uprawnioną do wystawienia, przed wprowadzeniem do obrotu, nie nosi znamion czynu zabronionego – fałszerstwa. Wymagało rozwożenia czy - w realiach rozpatrywanej sprawy - dokonanie zmiany jednego znaku w dacie urodzenia, przez co treść zapisu cyframi uzyskał pełna zbieżność z zapisem słownym, na tym samym dokumencie, a zawarte dane są w pełni tożsame z występującymi w innych dokumentach, winno było być traktowane przez Stronę, jako bezprawna "zmiana dokumentu", czy też - z naniesioną zmianą - w realiach niemniejszej sprawy, Strona uprawniona była traktować dokument jako autentyczny (odzwierciedlający stan faktyczny).

Wskazane kwestie umknęły uwadze organu administracji, bowiem dokonał prostej – językowej - wykładni regulacji art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach, pomijając dyrektywę wykładani systemowej i celowościowej. Błędnie przyjęto, jakoby samo przedłożenie do akt dokumentu, przerobionego jakkolwiek. stanowiło obligatoryjnie przesłankę odmowy wydania zezwolenia. Pominięto natomiast, że stosowna regulacja ma charakter sankcyjny – ma stanowić następstwo działań bezprawnych a nie tylko skutek obiektywnego zdarzenia, co trzeba mieć na względzie poszukując prawidłowego rozumienia stosownej normy.

Powyższe uchybienie skutkuje wydaniem orzeczenia z naruszaniem przepisu prawa materialnego (zakreślającego normatywną przesłankę odmowy zezwolenia), co do wykładni a następnie zastosowania i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przedwcześnie bowiem odmówiono zezwolenia nie wykazując w istocie wystąpienia powoływanej w uzasadnieniu decyzji przesłanki negatywnej.

W realiach niniejszej sprawy zwraca uwagę ocena w uzasadnieniu postanowienia z [...] października 2014 r., że Skarżąca nie była świadoma przedłożenia dokumentu, który byłby zmieniony w zakresie, w jakim wyczerpuje to czyn bezprawny (uzasadnienie – str. 2). Nie ma ona charakteru wiążącego w niniejszej sprawie administracyjnej (organ nie jest związany stosownymi ustaleniami z mocy prawa) jednak wzgląd na koniczność pełnego rozważenia wszelkich okoliczności sprawy nie pozwala na jej pominięcie przy dokonywaniu stosownych ocen. O ile byłyby one odmienne, wymagałoby to szczególnie przekonywającego uzasadnienia.

Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji oceni, czy - przy prawidłowym, rozumieniu treści normatywnej art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach - można uznać, że w sprawie zachodzą przesłanki do odmowy wydania zezwolenia. O ile zgromadzony dotąd materiał dowodowy uzna w tym kontekście za niewystarczający, rozważy możliwość uzupełnienia go w myśl art. 136 K.p.a., bądź - w razie ujawnienia stosownych przesłanek - wyda decyzję kasatoryjną (art. 138 § 2 K.p.a.). Jeżeli ponowna ocena materiału dowodowego będzie prowadzić do wniosku, że nie zachodzą przesłanki odmowy organ rozważy, czy zachodzą przesłanki pozytywne wydania zezwolenia (polskie pochodzenie Cudzoziemki). Jak wskazał w uzasadnieniu, kwestie te nie były dotychczas przedmiotem jego rozważań, jako przedwczesne.

Natomiast organ I. instancji wyraził już ocenę, że Cudzoziemka wykazała polskie pochodzenie (str. 4 decyzji, ostatni akapit). Organ odwoławczy ustali, czy ocena ta była zasadna, uwzględniając treść art. 138 § 2 i 139 K.p.a.

Nie są natomiast trafne zarzuty skargi, co do naruszania stosownych przepisów postepowania w zakresie wyjaśnienia sprawy oraz uzasadnienia orzeczenia. Przy przyjętym przez organ rozumieniu przepisu art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach wszystkie istotne kwestie w sprawie były wyjaśnione (wskazano, że stosowne przeróbki zostały dokonane, co potwierdza niekwestionowana treść ekspertyzy. Chybione są także wywody jakoby dane, które zostały zmienione, były bez znaczenia w sprawie. Data urodzenia ojca cudzoziemki jest jednym z elementów identyfikujących go, jako konkretną osobę, której matka miała polskie pochodzenie, z czego Skarżąca wywodzi określone skutki prawne, w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Dokonana zmiana, w kontekście rozpatrywanej sprawy, nie musi jednak, jak wskazano – wobec przywołanych uwarunkowań - skutkować zastosowaniem sankcji, wskazanej w art. 197 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Kwestie te będą przedmiotem ponownego rozpatrywania przez organ administracji.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na zasądzone koszty postępowania składają się: kwota 300 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 240 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego.

Sąd nie uwzględnił wniosku o uchylenie także orzeczenia organu I. instancji, nie wykazano bowiem ani Sąd nie dopatrzył się z urzędu na danym etapie rozpatrywania sprawy, aby było to niezbędne dla właściwego jej załatwienia, w myśl art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w uzasadnieniu wyroku..