Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2005r. Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000r., [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. nr [...] z dnia [...] maja 1980r. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w G., T., P. i w O. od J. i J. D. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.
Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapadła po ponownym rozpatrzeniu odwołania M. Z. od w/w decyzji Wojewody [...], bowiem wyrokiem z dnia 3 marca 2004r. sygn. akt IV SA 4221/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002r. nr [...] wydawaną w wyniku rozpatrzenia odwołania M. Z. od w/w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000r.
W przywołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż Minister uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000r.
i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi stopnia wojewódzkiego dopuścił się naruszenia art. 138 § 2 kpa. Zdaniem Sądu zgromadzony materiał dowodowy w sprawie był wystarczający do podjęcia decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, tym bardziej, iż z uwagi na brak pełnej dokumentacji dotyczącej wydania decyzji z dnia [...] maja 1980r. należało dokonać wnikliwej oceny decyzji, o której wzruszenie w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wniesiono. Sąd wskazał, iż dopiero wnikliwa ocena zebranego materiału dowodowego pozwoli organowi drugiej instancji wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.
W następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji organu drugiej instancji, rozpatrując powtórnie odwołanie od decyzji Wojewody [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy O. z dnia [...] maja 1980r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję z dnia [...] maja 2005r., która to decyzja jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie.
W decyzji tej organ odwoławczy przyjął, iż Wojewoda [...] nie był właściwy do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. z dnia [...] maja 1980r. dotyczącej przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego na własność Państwa.
Wyjaśniając szerzej kwestię właściwości organów do orzekania w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż zgodnie z art. 157 § 1 kpa organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia (inaczej rzecz się przedstawia tylko wtedy, gdy decyzję wydał minister lub samorządowe kolegium odwoławcze).
W niniejszej sprawie - zdaniem Ministra - istnieje zatem konieczność ustalenia organu, który można by uznać jako organ wyższego stopnia w stosunku do Naczelnika Gminy O., który wydał decyzję z dnia [...] maja 1980r. na podstawie przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i członków ich rodzin. Ustaleń takich nie można dokonać wprost z uwagi na to, iż w obowiązującym systemie prawnym nie funkcjonuje już ani organ administracji jakim był naczelnik gminy, jak również instytucja przekazywania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę lub inne świadczenie pieniężne.
W tej sytuacji w ocenie organu odwoławczego należało przyjąć, iż gdyby omówiona instytucja była uregulowana w obowiązujących przepisach to właściwym do orzekania w I instancji byłby starosta. Argumentując taki pogląd organ wskazał, że sprawy z zakresu art. 59 ust 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej, która z kolei utraciła moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1997r. Nr 28, poz. 153). Ustawa ta nie reguluje kwestii przejęcia gospodarstwa rolnego za rentę. Jak stanowi art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) - do właściwości starosty przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej.
W konkluzji swojego wywodu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż właściwym w sprawie organem wyższego stopnia będzie właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
W uzasadnieniu powołano się w tym miejscu na prezentujące taki kierunek interpretacyjny orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik M. Z. - syn A. Z. podniósł, iż organ wydając zaskarżoną decyzję nie respektował postanowień wyroku Sądu z dnia 3 marca 2004r., próbując wskazać inny organ jako właściwy do rozpatrzenia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy błędnie przyjął, iż organem właściwym do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. z dnia [...] maja 1980r. w sprawie przejęcia na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego jest właściwe terytorialnie samorządowe kolegium odwoławcze, nie zaś Wojewoda [...].
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie wskazał, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ważkie argumenty procesowe przemawiające za uznaniem, iż co do zasady organami właściwymi w postępowaniach nieważnościowych, dotyczących decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstw rolnych, wydanych na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) winny być samorządowe kolegia odwoławcze. Jednakże konstatacji tej nie można było automatycznie przenosić na grunt niniejszej sprawy, bez uwzględnienia skutków jakie wywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2004r. sygn. akt IV SA 4221/03. Zgodnie bowiem z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bez czynność było przedmiotem zaskarżenia.
W rezultacie powyższego organy administracji orzekające ponownie po zapadnięciu wyroku z dnia 3 marca 2004 r. (a także Sąd orzekający w niniejszej sprawie) związane były stanowiskiem jakie w wyroku tym zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Wychodząc z powyższego założenia należy podkreślić, iż oceniając zgodność z prawem poprzedniej decyzji odwoławczej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (decyzji z dnia [...] października 2002r.) uchylającej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Wojewodę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany był dokonać z urzędu m.in. oceny tego, czy organy, które orzekały w sprawie nie wykroczyły poza swoją właściwość. Obowiązek dokonania wszechstronnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet jeżeli przedmiot tej oceny wykraczałby poza zarzuty podniesione w skardze, wynika z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)
W wykonaniu wskazanego wyżej obowiązku, orzekając w dniu 3 marca 2004r. Sąd zbadał zatem, czy zaskarżona decyzja i uchylona nią decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały przez organy właściwe w sprawie, w efekcie czego kompetencji Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi do orzekania w tym zakresie nie zakwestionował. Z faktu, iż w uzasadnieniu orzeczenia nie zawarto bezpośrednich uwag odnośnie właściwości organów wynika, iż właściwość w sprawie wskazanych wyżej organów Sąd, wypowiadający się w kwestii meritum sprawy, uznał za oczywistą.
W niczym nie zmienia powyższego faktu, iż jak wskazał odwoławczy w późniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przyjęto odmiennie stanowisko na temat właściwości organów administracji w tego typu postępowaniach nieważnościowych. Oceny wyrażone we wskazanych przez organ orzeczeniach wiążą wyłącznie w odniesieniu od tych spraw, w których zapadły, nie wywołują natomiast żadnych skutków prawnych w niniejszej sprawie.
W konkluzji powyższego należy uznać, iż w postępowaniu nieważnościowym prowadzonym po wydaniu wyroku z dnia 3 marca 2004r. winien był zatem konsekwentnie orzekać Wojewoda (w I instancji) oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (w II instancji).
W tym świetle uchylenia się przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. było bezpodstawne. Naruszenie przez organ art. 153 w/w ustawy należy uznać za naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku Minister Rolnictwa i rozwoju Wsi rozważy zatem, jako druga instancja w postępowaniu nieważnościowym, czy decyzja naczelnika Gminy O. z dnia [...] maja 1980r. obarczona jest kwalifikowaną wadą prawną, uwzględniając w tym zakresie wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 3 marca 2004r.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sad Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) jak w sentencji.