Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. oddalił wniosek J. K. (uczestniczki postępowania) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, iż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. nie jest dopuszczalne złożenie takiego wniosku po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Zażalenie na to postanowienie złożyła J. K. podnosząc, iż adwokat lub radca prawny pomógłby jej napisać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 października 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
J. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem A. K. i synem G. K. Łączny dochód wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 4.430,31 zł. Na co składa się emerytura J. K. (870,00 zł), emerytura męża (2.274,15 zł.) oraz wynagrodzenie za pracę syna (1.286,16 zł). Na zobowiązania finansowe oraz stałe wydatki składają się: czynsz (787,95 zł.), opłaty za energię elektryczną (334,78 zł.), opłaty za gaz (281,64 zł), ubezpieczenie w PZU (51,60 zł), wydatki na leki (300 zł), alimenty i wydatki na dziecko (750 zł), opłaty za telewizję i internet (90 zł) oraz opłaty za telefon stacjonarny (45,19 zł) i komórkowy (110 zł zł.). Łączna suma wydatków wynosi 2.751,16 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada żadnych nieruchomości (oprócz udziału w nieruchomości rolnej) oraz oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów wartościowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
J. K. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienia adwokata. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Ocena możliwości finansowych wnioskodawczyni dokonywana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej wnioskodawczyni jak i jej rodziny (męża i syna) z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd przy ocenie sytuacji finansowej strony winien ustalić, czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni, a także osób bliskich, pozwala podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Jak bowiem wynika z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych.
Sąd zwraca uwagę, że J.K. mieszka z mężem i synem. W konsekwencji należało dokonać oceny czy dochody, którymi dysponuje trzyosobowa rodzina wnioskodawczyni umożliwiają partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania oraz pokrycia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Wskazać trzeba, iż łączny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi 4.430,31 zł. Na co składa się emerytura J. K. (870,00 zł), emerytura męża (2.274,15 zł.) oraz wynagrodzenie za pracę syna (1.286,16 zł). Na zobowiązania finansowe oraz stałe wydatki składają się: czynsz (787,95 zł.), opłaty za energię elektryczną (334,78 zł.), opłaty za gaz (281,64 zł), ubezpieczenie w PZU (51,60 zł), wydatki na leki (300 zł), alimenty i wydatki na dziecko (750 zł), opłaty za telewizję i internet (90 zł) oraz opłaty za telefon stacjonarny (45,19 zł) i komórkowy (110 zł zł.). Łączna suma wydatków wynosi 2.751,16 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada żadnych nieruchomości (oprócz udziału w nieruchomości rolnej) oraz oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych.
Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawczyni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy jedynie w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Dochody z tytułu emerytur oraz wynagrodzenia za pracę przewyższają zadeklarowane przez wnioskodawczynię wydatki. Tym samym wnioskodawczyni bez uszczerbku utrzymania koniecznego jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania mogą stanowić 100 zł opłaty kancelaryjnej oraz 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej.
Jednocześnie Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa rodziny J. K. uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Zważywszy bowiem na wiek oraz stan zdrowia wnioskodawczyni, nie można, w ocenie Sądu obciążać jej gospodarstwa domowego dodatkowymi kosztami. Mogłoby to bowiem doprowadzić do nieuzasadnionej konieczności ograniczenia ich niezbędnych wydatków, w tym chociażby na leczenie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.