Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. S., reprezentowanego przez B. G., jest decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] uchylającą czynność materialno-techniczną zameldowania w dniu [...] lipca 2008 r. A. S. na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W..
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, iż wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. A. S. wystąpiła o uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania A. S. na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W..
Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] Prezydent W. orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej zameldowania A. S..
Na skutek odwołania A. S., decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. S. w dacie dokonanej czynności zameldowania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie zamieszkiwał. Wskazują na to wyjaśnienia złożone przez A. S., zeznania świadków – J. G. i Z. L. oraz informacje przekazane przez Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w W. "[...]". A. S. miał wprawdzie swobodny dostęp do przedmiotowego lokalu do dnia [...] lipca 2008 r., ale w nim nie zamieszkiwał, przychodził do lokalu podlewać kwiaty i odebrać rzeczy zmarłego K. S.. Organ odwoławczy stwierdził, iż w dniu dokonania zameldowania, tj. [...] lipca 2008 r. skarżący nie zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., a zatem organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej zameldowania A. S..
Na skutek skargi A. S. - reprezentowanego przez B. G. - na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 892/09, uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było ustalenie, czy A. S. zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. a tym samym, czy spełniona została przesłanka określona w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r., Dz. U. nr 139, poz. 993 ze zm.) i czy skarżący mógł zostać zameldowany przez organ gminy.
Sąd podkreślił, iż zameldowanie jest czynnością rejestracyjną, deklaratoryjną, nie stwarzającą uprawnień do lokalu, natomiast jest kwestią pochodną od faktu stałego pobytu. O charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ww. ustawy).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest jednoznacznych ustaleń ze strony organu odwoławczego, czy przed dniem zameldowania, a także w dniu zameldowania, skarżący zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu, czy miał zamiar stałego przebywania w nim oraz czy koncentrował w tym miejscu swoje sprawy życiowe. Organ powinien zatem ustalić gdzie skarżący przebywał przed zameldowaniem, czy zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu, czy też w mieszkaniu przy ul. [...] w W.. Organ na tę okoliczność powinien przeprowadzić stosowną kontrolę meldunkową, winien ustalić czy w pokoju K. S. znajdują się rzeczy osobiste skarżącego i czy faktycznie znajdujące się tam jego rzeczy świadczą o jego zamieszkiwaniu.
Ponadto organ powinien poczynić ustalenia czy znajdujące się w mieszkaniu przedmioty wskazują, że mogły zamieszkiwać tam dwie osoby. Powinien również przesłuchać innych sąsiadów mieszkających w domu przy ul. [...] w W. na okoliczność zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu, a także sprawdzić, czy skarżący dokonał wymeldowania z dotychczasowego miejsca stałego pobytu i
Sygn. akt IV SA/Wa 1503/10 czy przy zameldowaniu w przedmiotowym lokalu okazał zaświadczenie o wymeldowaniu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2009 r. orzekającą o uchyleniu czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały w dniu [...] lipca 2008 r. A. S. w lokalu [...] przy ul. [...] w W..
W uzasadnieniu organ wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. S. nie zamieszkiwał z zamiarem pobytu stałego w przedmiotowym lokalu w dniu [...] lipca 2008 r., tj. w dniu zameldowania. Potwierdziły to oględziny ww. lokalu przeprowadzone przez organ pierwszej instancji w dniu [...] lutego 2010 r., a następnie w dniu [...] kwietnia 2010 r. oraz zeznania przesłuchanych w toku postępowania świadków: M. G., B. K., M. W., Z. L. i J. G.. Potwierdziła to również kontrola dyscypliny meldunkowej w budynku nr [...] przy ul. [...] - sąsiedzi oświadczyli, że w lokalu nr [...] mieszka matka i syn, ich pobyt ma charakter stały i nie zauważyli, aby w lecie 2008 r. A. S. wyprowadzał się z ww. lokalu. Organ zauważył również, że decyzjami z dnia [...] maja 2008 r. oraz z dnia [...] listopada 2008 r. Prezydent W. przyznał B. G. dodatek mieszkaniowy, przy czym we wnioskach poprzedzających wydanie ww. decyzji B. G. wskazała, że mieszka z synem.
W ocenie organu zgromadzone w sprawie dowody pozwalają na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie zaszła przesłanka niezbędna do wydania decyzji o uchyleniu czynności materialno - technicznej zameldowania na pobyt stały, ponieważ A. S. nigdy nie zamieszkał z zamiarem pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Wprawdzie miał on swobodny dostęp do spornego lokalu od końca czerwca do początku lipca 2008 r., brak jest jednak przesłanek potwierdzających, że zamieszkał w nim z zamiarem pobytu stałego. Zamieszkanie osoby musi być połączone z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w lokalu swoich osobistych i majątkowych interesów. W sprawie niniejszej wskazane przesłanki nie wystąpiły.
Skargę na decyzję powyższą Wojewody [...], uzupełnioną pismem z dnia [...] lipca 2010 r., wniósł A. S. - reprezentowany przez B. G, zarzucając naruszenie art. 50, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79, art. 81 w zw. art. 10 § 2, art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [{Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a."], art. 344 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.) oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych.
W motywach skargi zakwestionowano w szczególności zasadność i prawidłowość przeprowadzania oględzin lokalu nr [...] przy ul. [...] z uwagi na toczące się przed sądem powszechnym postępowanie z powództwa A. S. o ochronę naruszonego posiadania. Podniesiono, że wejście do spornego lokalu, przed zakończeniem ww. postępowania, spowoduje wygaśnięcie roszczenia powoda. Wskazano nadto, że spisanie zeznań M. G. i B. K. jest niezgodne z art. 79 k.p.a., gdyż skarżący nie wzywał tych osób na świadków. Zarzucono, że zeznania M. W. nie mają znaczenia dla sprawy, gdyż świadek ten został przesłuchany bez obecności skarżącego i jego pełnomocnika. Zakwestionowano fakt przeprowadzenia kontroli meldunkowej w lokalu nr [...] przy ul. [...] bowiem w dniu [...] lutego 2010 r. (jak wskazano w protokole) kontrola taka nie miała miejsca. Odnośnie wypowiedzi sąsiadów, iż nie zauważyli oni, aby w lecie 2008 r. A. S. wyprowadzał się z ww. lokalu zaznaczono, że skarżący nie musiał wynosić mebli z lokalu przy ul. [...], bowiem pokój dziadka, do którego wprowadził się - był umeblowany.
W pokoju tym, w czasie gdy A. S. w nim zamieszkiwał, znajdowały się jego rzeczy osobiste (ubrania, pościel, lekarstwa), lodówka, kuchenka mikrofalowa, telewizor, komputer i łóżko polowe, co stanowi o tym, że w spornym lokalu koncentrowało się jego życie osobiste i interesy majątkowe. Dodatkowo wskazano, że w decyzjach o przyznaniu dodatku mieszkaniowego zawarto klauzulę, zgodnie z którą zmiany danych zawartych we wniosku lub deklaracji złożonej przez wnioskodawcę, które nastąpiły w okresie 6 miesięcy od dnia przyznania dodatku mieszkaniowego, nie mają wpływu na wysokość wypłacanego dodatku mieszkaniowego.
Końcowo pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2010 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi a nadto przedstawił kserokopię faktury rozliczenia za gaz wystawionej w dniu [...] lipca 2008 r., mającej stanowić dowód na okoliczność, iż w dniu [...] lipca 2008 r. (data bieżącego odczytu gazowego) skarżący przebywał w lokalu nr [...] przy ul. [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem niezależnie od treści zarzutów zawartych w skardze Sąd bada, czy organy prawidłowo rozstrzygnęły sprawę w granicach żądania określonego przez stronę.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 892/09 uchylającego decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. wobec stwierdzenia naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.
Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku, Sąd zobowiązał organ m.in. do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania innych sąsiadów mieszkających w domu
Sygn. akt IV SA/Wa 1503/10 przy ul. [...] w W. na okoliczność zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Obowiązkiem organu było zatem przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego we wskazanym zakresie z poszanowaniem reguł procedury administracyjnej, w tym zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Wskazana zasada zawarta została w art. 10 k.p.a., a jej konkretyzacja znajduje wyraz w szczególności w art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Organ administracji nie może pozbawić strony udziału w postępowaniu. Zachowanie wymagań z art. 79 k.p.a. niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu jest bezwzględnym obowiązkiem organu, zaś naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym wpływ na wynik sprawy (v. wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r., II SA 2015.85, ONSA 1986, z. 1, poz. 13).
Podkreślenia przy tym wymaga, iż możliwość zapoznania się przez strony postępowania z protokołem zeznań świadka, w sytuacji braku uprzedniego zawiadomienia o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, nie czyni zadość zasadzie czynnego, bezpośredniego udziału w czynności procesowej, w szczególności prowadzi do pozbawienia możliwości zadawania świadkowi pytań. Gwarancją realizacji prawa do czynnego udziału strony jest również określenie terminu zawiadomienia strony o czynnościach postępowania dowodowego, aby umożliwić stronie przygotowanie do obrony interesów (v. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 1999 r., I SA/Gd 1252/97, LEX nr 37890). Oczywistym jest, iż od chwili doręczenia organowi pełnomocnictwa pełnomocnik strony powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich na równi ze stroną (art. 32 k.p.a.). Pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, iż podejmując rozstrzygnięcie w sprawie oparł się m.in. na zeznaniach świadków, którzy potwierdzili, iż skarżący nie mieszkał w spornym lokalu w lecie 2008 r. Zgodnie z protokołem przesłuchania świadka z dnia [...] marca 2010 r., sporządzonym przez pracownika Urzędu W., na powyższą okoliczność przesłuchana została
M. W. zamieszkała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka zostały zawiadomione strony postępowania, co stanowi o istotnym naruszeniu art. 79 k.p.a. Zasadnie zatem pełnomocnik skarżącego podnosi w skardze zarzut naruszenia powołanego przepisu wskazując, iż "zeznania M. W. nie mają znaczenia dla sprawy, gdyż została przesłuchana bez obecności strony". Jak już wyżej zaznaczono, późniejsze zapoznanie się strony z protokołem z zeznań świadka nie czyni zadość zasadzie czynnego udziału strony postępowania bowiem prowadzi do pozbawienia możliwości zadawania świadkowi pytań.
Jednocześnie Sąd zauważa, iż dowód z zeznań świadków M. G. i B. K. również przeprowadzony został z naruszeniem art. 79 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że przesłuchanie ww. świadków miało miejsce w dniach [...] lutego 2010 r. i [...] kwietnia 2010 r. w toku oględzin przeprowadzonych przez organ w lokalu nr [...] przy ul. [...]. Po pierwsze zauważyć należy, że zawiadomienie o oględzinach lokalu przewidzianych na dzień [...] lutego 2010 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej dopiero w dniu [...] lutego 2010 r., a więc z naruszeniem terminu, o którym mowa w art. 79 § 1 k.p.a. Tym samym udział skarżącego (jego pełnomocnika) w tej czynności procesowej był niemożliwy.
Po drugie, z treści zawiadomienia z dnia [...] lutego 2010 r. oraz z dnia [...] marca 2010 r. o ponownym przeprowadzeniu dowodu z oględzin spornego lokalu (w trakcie którego ponownie przesłuchano tylko B. K.) nie wynika, że jednocześnie zostanie przeprowadzony dowód z zeznań ww. świadków. W zawiadomieniach tych zawarto jedynie informację, że "strony postępowania mogą zaprosić świadków, którzy pomogą stwierdzić stan faktyczny powiadamiając ich o terminie przeprowadzenia dowodu". Informacja o "możliwości zaproszenia świadków" nie stanowi o wypełnieniu przez organ obowiązków wynikających z art. 79 k.p.a. Stwierdzić należy, że skarżący (jego pełnomocnik) nie został formalnie powiadomiony o przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków, co skutkowało pozbawieniem go udziału w tej czynności procesowej. Fakt, iż pełnomocnik skarżącego zapoznał się - na dalszym etapie postępowania - z protokołami zeznań ww. świadków, nie konwaliduje wadliwie przeprowadzonej czynności procesowej.
W konkluzji Sąd stwierdza, że naruszenie przez organ obowiązków wynikających z art. 79 k.p.a. stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Wskazane uchybienia procesowe uniemożliwiły bowiem wszechstronne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zaznaczyć należy, że konieczność respektowania zasad gromadzenia materiału dowodowego jest tym bardziej istotna, że w sprawie niniejszej rozpatrywane są sprzeczne interesy stron powołujących przeciwstawne argumenty na poparcie swoich racji. Kontrola prawdziwości tych twierdzeń nie jest możliwa bez zachowania wymogów z art. 79 k.p.a.
Nie przesądzając kierunku i zasadności merytorycznego rozstrzygnięcia naruszenie przez organ uprawnień procesowych strony obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę w następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ powinien ponownie przeprowadzić dowód z zeznań świadków dopełniając obowiązków wynikających z art. 79 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.