Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2010 r. J. K. wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie, że Agencja Nieruchomości Rolnych - ewentualnie Skarb Państwa albo inny dysponent nieruchomości - jest obowiązana do zawarcia z wnioskodawcą umowy w formie aktu notarialnego, na podstawie której przeniesie na wnioskodawcę pod tytułem darmym nieruchomości rolne wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, położone w gminie [...], w powiecie [...], oznaczone w ewidencji gruntów obrębu L. jako działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 352,2807 ha.
Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił przedmiotowy wniosek z uwagi na właściwość sądu cywilnego do jego rozpoznania.
Po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] września 2011 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13), zwanego dalej "dekretem". Minister podniósł, iż z przedmiotowego wniosku nie wynika, aby żądanie dotyczyło wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie, czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie art. 2 dekretu. Zdaniem organu z uwagi na brak stosownych przepisów wniosek nie może być załatwiony na drodze administracyjnej. Wniosek podlega załatwieniu na drodze postępowania cywilnego, ponieważ jego przedmiotem jest przeniesienie własności nieruchomości (art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm., zwanej dalej "k. p. c."). Minister zaznaczył, że w sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania, w związku z czym nie było konieczności ustalenia stron, ich zawiadomienia oraz interpretacji przepisów prawa materialnego.
Skargę do Sądu na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2011 r. wniósł J. K. zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 61 § 4 w zw. z art. 28 i art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", poprzez ich niezastosowanie i niepoinformowanie wszystkich stron postępowania o jego wszczęciu oraz o wydaniu zaskarżonego postanowienia o zwrocie wniosku, tym bardziej, iż wnioskodawca wskazał, że stronami są także H. K., A. K. i J. K. Wszczęcie postępowania następuje z chwilą złożenia wniosku, a o wszczęciu postępowania świadczy także wydanie zaskarżonego postanowienia;
- 2. art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej "Konstytucją", art. 7 k. p. a. oraz art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t. j.: Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.), zwanej dalej "u. g. n.", poprzez ich niezastosowanie i niezapełnienie stronom należytej ochrony ich słusznych interesów oraz braku podjęcia wszelkich czynności w celu zapewnienia zwrotu nieruchomości niewykorzystanej na cele, dla których została wywłaszczona;
- 3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy przedmiotowa nieruchomość została rozdysponowana na cele reformy rolnej zgodnie z dekretem.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Prawidłowe jest stanowisko organu, iż nie nastąpiło wszczęcie postępowania w przedmiocie objętym wnioskiem skarżącego z dnia 15 czerwca 2010 r., tj. o stwierdzenie, że Agencja Nieruchomości Rolnych - ewentualnie Skarb Państwa albo inny dysponent nieruchomości - jest obowiązana do zawarcia z wnioskodawcą umowy w formie aktu notarialnego, na podstawie której przeniesie na wnioskodawcę pod tytułem darmym przedmiotową nieruchomość. Chociaż bowiem zgodnie z art. 61 § 3 k. p. a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, to jednak wszczęcie postępowania w sprawie objętej żądaniem nie następuje, gdy w drodze badania wstępnego żądania organ ustali, że jego załatwienie nie należy do właściwości organu administracji publicznej, lecz do właściwości sądu powszechnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2007 r., VII SA/Wa 2460/06).
W takim przypadku występuje bezwzględna przeszkoda we wszczęciu postępowania w tej sprawie przed organem administracji publicznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2007 r., I SAB/Wa 77/07). Nie może bowiem dojść do wszczęcia postępowania w sprawie, w której organ jest niewłaściwy do wydania rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2008 r., II OW 4/08 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2007 r., II SA/Wa 1747/07). W tej sytuacji stosownie do art. 66 § 3 k. p. a. organ w drodze zaskarżalnego postanowienia zwraca wniosek wnioskodawcy. W niniejszej sprawie już z treści podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, gdyż żądanie przeniesienia własności nieruchomości jest przejawem sporu o własność, tj. o prawo rzeczowe, do którego rozpoznania na podstawie art. 1 w zw. z art. 2 § 1 k. p. c. właściwy jest sąd powszechny.
W związku z tym zaś, iż nie nastąpiło wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie objętym wnioskiem z dnia 15 czerwca 2010 r., nie mogło dojść do naruszenia art. 28 w zw. z art. 10 § 1 k. p. a. W niniejszej sprawie nastąpiło wszczęcie postępowania, lecz w przedmiocie zwrotu wniosku z dnia 15 czerwca 2010 r., w którym w związku z brakiem wszczęcia postępowania w przedmiocie objętym wnioskiem z dnia 15 czerwca 2010 r. nie należało zawiadamiać innych spadkobierców przedmiotowej nieruchomości.
W związku z tym zaś, że nie doszło do wszczęcia postępowania w przedmiocie objętym wnioskiem z dnia 15 czerwca 2010 r., Minister nie był obowiązany badać, na jakiej podstawie przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa, co oznacza w konsekwencji brak obowiązku badania, czy przedmiotowa nieruchomość była czy nie była wykorzystana na cele wskazane w dekrecie.
Okoliczność, że Minister nie przekazał wniosku z dnia 15 czerwca 2010 r. organowi właściwemu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u. g. n. nie ma znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia, ponieważ Minister powinien działać na wniosek i tylko w jego zakresie. W związku z tym należy zauważyć, że skarżący w postępowaniu administracyjnym nie powoływał się na powyższe przepisy u. g. n.
W przypadku przejęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu skarżący na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.) może wnieść do właściwego organu administracji publicznej wniosek o stwierdzenie, czy przedmiotowa nieruchomość podpada, w całości albo w części, pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Na podstawie § 5 powyższego rozporządzenia można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, lecz także o tym, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taka nie jest, czy w takim razie pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską. Jeżeli natomiast orzeczenie na podstawie § 5 powyższego rozporządzenia zostało już wydane, skarżący może wnieść o stwierdzenie jego nieważności.
Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. nr 270).