Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 9 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1575/15

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Wojewoda [...], dalej również jako "organ odwoławczy, organ II instancji", utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu w O. nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], dalej jako "decyzja organu I instancji" umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz D. i S.P., prowadzonego w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, za nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr. nr. [...] z obrębu [...] – [...], gmina K. Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Naczelnik Gminy K. zarządzeniem nr [...] z [...] lutego 1980 r. w sprawie ustalenia granic terenów budowlanych przejmowanych na własność Państwa we wsi K. oraz stawki odszkodowania za te grunty (D.Urz. Rady Narodowej n. W. nr [...], poz. [...]), na podstawie art. 8 ust. 1 i 3 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. 1969, Nr 27, poz. 216 ze zm.), przejął na własność Państwa grunt stanowiący działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 2,8623 ha stanowiącą własność P.M. Spadkobiercami P.M. zmarłego [...] lipca 1979 r. była H.M. (postanowienie Sądu Rejonowego w N. z [...] września 1979 r. sygn. akt [...]). H.M. aktem notarialnym z [...] października 1980 r. w zamian za dożywotnią rentę przeniosła na rzecz S. i D.P. własność nieruchomości składającej się z działek o nr. ew. [...] i [...] położonych w K. Naczelnik Gminy K. decyzją z dnia [...] października 1980 r. nr [...] ustalił na rzecz P.M. odszkodowanie w wysokości 400722 zł za działkę o nr ew. [...].

Kolejną decyzją z [...] grudnia 1987 r. nr [...] na podstawie art. 154 K.p.a. zmienił decyzję nr [...] ustalając nowe odszkodowanie w wysokości 4.377 572 zł i wskazując jako uprawnioną do jego odbioru H.M. Decyzja została doręczona H.M., S.P. i Bankowi Spółdzielczemu w K. Spadek po H.M. zmarłej [...] lutego 1988 r. nabyli S. i D. małż. P. po ½ części każde z nich (postanowienie SR w G. z [...] maja 1988r.) Organ ustalił, że kwota odszkodowania została przekazana do banku 4.10.1988 r. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1990 r. stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej nr ew. [...]. Wójt Gminy K. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1991 r. zatwierdził projekt podziału ww nieruchomości w wyniku którego powstały działki o nr. ew. [...].

Organ w takich okolicznościach uznał, że nie jest możliwe przyznanie odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 U.g.n. ponieważ w dniu wydania decyzji nr [...] z dnia [...] marca 1991 r. nieruchomość stanowiła własność Gminy K. a nie spadkobierców po pierwotnych właścicielach.

Niezależnie od tego, organ wskazał, że fakt wydania przez Naczelnika Gminy K. decyzji [...] przyznającej odszkodowanie na rzecz H.M., a która następnie aktem notarialnym zbyła tę nieruchomość na rzecz skarżących, może stanowić przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). Tego rodzaju wadliwość nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności a przyjęcie jej jako podstawę do stwierdzenia tej nieważności stanowi o rażącym naruszeniu prawa. Kwestia wypłaty odszkodowania także pozostaje bez wpływu przy ocenie legalności decyzji w trybie art. 156 § 1 K.p.a. W związku z tym organ II instancji uznał za zasadne umorzenie postępowania przez organ I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiedli skarżący D. i S.P.

Zarzucili:

1. - naruszenie art. 6, 7, 77§ 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie w sprawie oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do przytoczenia przepisów prawa i stwierdzenie, że z analizy materiału dowodowego wynika, że organ I instancji dokonał prawidłowej oceny sprawy, błędne ustalenie że uprawnioną do wypłaty odszkodowania była H.M. w sytuacji w której zbyła ona prawo do nieruchomości na rzecz skarżących; brak ustalenia czy odszkodowanie przyznane H.M. jest faktycznie wypłacone;
2. - naruszenie art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez zaniechanie wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. nr [...] w sytuacji gdy z analizy materiału dowodowego wynika, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa tj. organ wydał decyzję na rzecz osoby nie będącej właścicielem wywłaszczonej nieruchomości.

Wnieśli o uchylenie obu decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli stan faktyczny wywodząc, że zarządzenie nr [...] Naczelnika Gminy K. z [...] lutego 1980 r. zostało skierowane do osoby nieżyjącej i w związku z tym stanowi to przesłankę do stwierdzenia jego nieważności. Wady ten nie sanuje wydanie w trybie art. 154 K.p.a. decyzji zmieniającej z urzędu decyzję nr [...] w sprawie ustalenia odszkodowania w której uprawnioną do odbioru jest H.M. Zdaniem skarżących organ powinien z urzędu uchylić zarządzenie wydane w stosunku do osoby nieżyjącej i wydać w tym przedmiocie nowe, adresowane do właściciela nieruchomości. Jedynymi uprawnionymi do uzyskania odszkodowania są skarżący jako właściciele przedmiotowej nieruchomości. Nie można było skutecznie wywłaszczyć osoby nieżyjącej i w związku z tym wydane przez organ rozstrzygnięcie było rażąco wadliwe. (art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 5 K.p.a.).

Poza tym w aktach wywłaszczeniowych brak jest dokumentów jednoznacznie potwierdzających wypłacenie odszkodowania, kwestia ta nie została wyjaśniona przez organ a ma ona istotne znaczenie z punktu widzenia żądania przez skarżących odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o ustalenie wysokości odszkodowania za działki ewidencyjne o nr. [...] i [...] obrębu [...] na podstawie art. 98 ust. 3 i 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D.U. 2014, nr 518), dalej U.g.n.). Pełnomocnik wskazał, że w związku z wywłaszczeniem, zarządzeniem nr 2/80 Naczelnika Gminy K., nieruchomości oznaczonej nr ew. [...], nie zostało ani im ani poprzednikom prawnym wypłacone odszkodowanie. Działki powstały w wyniku objęcia ich uchwałą Rady Gminy K. nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. i zaliczeniu do kategorii dróg gminnych.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należy co następuje.

1.Postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie skargowości- wyrażonej w art. 61 § 1 K.p.a., a organ tym wnioskiem jest związany. W niniejszej sprawie wniosek dotyczył ustalenia i wypłaty odszkodowania a nie stwierdzenia nieważności decyzji;

Wszczęcie postępowania z urzędu nie jest obligatoryjne a tylko ważny interes strony może powodować wszczęcia takiego postępowania z urzędu - art. 61 § 2 K.p.a. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi bowiem brak jest po stronie skarżącej ważnego interesu do wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji. Strona bez żadnych przeszkód może je wszcząć sama, tym bardziej, że jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – art. 157 § 2 K.p.a.

1. 2. Okoliczność niebrania udziału w postępowaniu jest jedną z podstaw do wznowienia postępowania, odrębną od podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego – art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. W związku z tym organ prawidłowo wskazał, że niebranie przez skarżących udziału w postępowaniu o przyznanie odszkodowania stanowi przesłankę wznowieniową. Wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej może być rozstrzygane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. W związku z tym będąc związanym wnioskiem organ nie miał podstawa do oceny tego rodzaju kwestii w postępowaniu o wypłatę odszkodowania.
2. 3. Przepisy art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakładają na organ w ust. 3, obowiązek ustalenia odszkodowania za działki gruntu o których mowa w ust.

1. 1. Ten ostatni określa za jakie nieruchomości odszkodowanie powinno być wypłacone:
2. - działki gruntu muszą być wydzielone pod drogi publiczne, gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe;
3. - podział (wydzielenie) został dokonany na wniosek właściciela. Obowiązek wypłaty powstaje z chwilą kiedy decyzja o zatwierdzeniu podziału dokonanego na wniosek właściciela staje się ostateczna.
4. - odszkodowanie ustala się w wysokości uzgodnionej pomiędzy właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a organem a gdy do takiego uzgodnienia nie dojdzie wg trybu i zasad obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości.
5. 4. Podział nieruchomości nie był dokonany na wniosek skarżących jako właścicieli nieruchomości, ponieważ zarządzeniem nr [...] z dnia [...] lutego 1980 r. Naczelnika Gminy K. przejęto na własność Skarbu Państwa działkę [...]. Projekt podziału nieruchomości składających się z działek [...] został dokonany decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1991 r. a więc w dacie kiedy doszło do ich wydzielenia pod drogi nie stanowiły one własności skarżących.
6. 5. Za wywłaszczoną działkę [...] nieruchomość przyznano odszkodowanie ostatecznie decyzją [...] z [...] października 1980 r. i decyzja ta funkcjonuje w obrocie prawnym. Decyzja ta nie został w żadnej sposób wzruszona w postępowaniu wznowieniowym lub nieważnościowym a zatem brak jest podstaw do wydania kolejnej rozstrzygającej o odszkodowaniu za przejęte przez Skarb Państwa w 1980 grunty.
7. 6. Bez znaczenia dla oceny przesłanek do prowadzenia postępowania o przyznanie odszkodowania jest okoliczność czy je wypłacono ponieważ decyzja z dnia [...] stanowi tytuł prawny do domagania się wypłaty odszkodowania. Jest to kwestia postępowania egzekucyjnego.
8. 7. W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny a następnie dokonał oceny zebranych w sprawie dowodów. Niewadliwie ustalił, że w ustalonych okolicznościach brak jest podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość która pierwotnie nosiła nr. ewidencyjny [...]. W sposób zgodny z prawem wskazał, że brak jest podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji [...].

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a.orzekł jak w wyroku.