Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania A. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]w W. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wszczętego na wniosek R. W., Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2008 r. orzekł o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca wymeldowanie zawarta w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. W., która wskazała, że obecnie przebywa w J., gdzie zameldowane są jej dzieci oraz mąż. Wyjaśniła, iż zamieszkiwanie w J. spowodowane jest konieczności sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi.
Badając zasadność wniesionego odwołania Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z przepisem art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą") pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Organ odwoławczy podkreślił, że z wyjaśnień składanych przez R. W. wynika, iż wyprowadził się on wraz z dziećmi i żoną z miejsca pobytu stałego, zabierając cały swój dorobek i zamieszkali w J. przy ul. [...], co potwierdziła również - przesłuchiwana w toku postępowania administracyjnego -
A. W. Jednocześnie z ustaleń dokonanych przez funkcjonariuszy policji, wynika, iż przedmiotowy lokal w lipcu 2007 r. został podnajęty przez małżonków W. T. M. Jeden z pokoi nie został wynajęty i przebywa w nim sporadycznie A. W. Skargę na decyzję Wojewody [...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. W. Wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Wskazała, iż jej mąż nabył prawo do kwatery służbowej decyzją przydziału osobnej kwatery stałej nr [...] z dnia [...] grudnia 2000 r. Podniosła również, iż lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie opuściła dobrowolnie, lecz pod przymusem męża, co było spowodowane podjęciem przez jej męża pracy w garnizonie w Z. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, iż zmiana miejsca zamieszkania spowodowana przez wydelegowanie męża z pracy do innego miasta na pobyt czasowy, nie jest adekwatna do wymeldowania z pobytu stałego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga została uwzględniona, jednakże z innych powodów niż wskazane w skardze.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Definicję strony postępowania zawiera przepis art. 28 kpa który stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu z względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, zarazem ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania (wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r. sygn. akt I SA 1719/92, OSP 1994, nr 10, poz. 199). Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Przy tym przyjmuje się, że podmiot ma interes prawny w konkretnym postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem tego postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego, realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go bezpośrednio "zainteresowanym" w tym postępowaniu i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r. II GSK 163/2006).
W postępowaniu administracyjnym statusu strony nie może zatem uzyskać podmiot, który ma wyłącznie interes faktyczny w rozstrzygnięciu danej sprawy, niepoparty żadnymi przepisami prawa, mogącymi stanowić podstawę skierowania żądania w zakresie podjęcia przez organ administracji stosownych czynności w konkretnej sprawie. Podkreślić należy, iż o tym, czy jest się stroną danego postępowania, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danej osoby lub organu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny" (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 116/08).
Należy podkreślić, iż organ jest zobowiązany do zbadania w pierwszej kolejności, czy żądanie pochodzi od podmiotu, który legitymuje się przymiotem strony. Art. 61 kpa wyznacza bowiem granice skargowości. Oznacza to, że wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić tyko z inicjatywy osoby, która ma legitymację procesową w rozumieniu art. 28 kpa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99).
Jak stanowi o tym art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r.: Dz. U. Nr 139 poz. 993 ze zm.) decyzję w sprawie wymeldowania określonej osoby z miejsca pobytu stałego wydaje terenowy organ administracji państwowej na wniosek strony lub z urzędu. W rozpoznawanej sprawie wniosek o wymeldowanie A. W. złożyła osoba, która nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa. W chwili złożenia wniosku R. W. nie był właścicielem lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. (właścicielem lokalu jest Wojskowa Agencja Mieszkaniowa w W.), a więc nie miał interesu prawnego, ani obowiązku w zakresie wymeldowania A. W. Z akt sprawy nie wynika również by wnioskodawca działał w charakterze pełnomocnika strony. Złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną, ani nie działa jako pełnomocnik lub przedstawiciel strony, powinno spowodować wydanie odmownej decyzji z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 7 września 1989 r. sygn. akt SA/Ka 441/89).
Dlatego też, prowadzenie postępowania administracyjnego zmierzającego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy mogłoby nastąpić, gdyby właściwy organ administracji państwowej wszczął postępowanie z urzędu albo na wniosek podmiotu do tego legitymowanego, co jak wyżej wskazano w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.
W ocenie Sądu, o ile w ponownym postępowaniu jedyną podstawą jego prowadzenia byłby wniosek R. W. (nie mającego legitymacji do żądania wymeldowania z pobytu stałego A. W.), to organ pierwszej instancji powinien odmówić wszczęcia postępowania z przyczyn formalnych, o których była wyżej mowa. W wypadku natomiast wszczęcia postępowania z urzędu lub na skutek żądania osoby uprawnionej (strony w znaczeniu materialnym), w postępowaniu tym wymagane byłoby wyjaśnienie przesłanek natury merytorycznej, przy zapewnieniu udziału stronom.
Wskazując na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy.