Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia (...).06.2006 r., nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia (...).05.2006 r. nr (...) odmawiającą wznowienia postępowania na wniosek B.T., zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...).10.2004 r., orzekającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników przez B.T., z uwagi na brak podstaw określonych w art. 145 § 1 Kpa.
W uzasadnieniu swych rozstrzygnięć, tak poprzedzającego jak i zaskarżonego, Prezes KRUS stwierdził, że wobec stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji własnej z dnia (...).09.2005 r., nr (...) przywracającej skarżącej prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników należało odmówić wznowienia postępowania. Przy czym w decyzji z (...).05.2006 r. uczynił to z uwagi na niespełnienie wymogu z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu tego przepisu nadanym art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2.04.2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 91, poz. 873). Zaznaczając, że skarżąca nie spełniała przesłanki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres trzech lat w pełnym zakresie przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej.
Natomiast w decyzji utrzymującej w mocy to rozstrzygniecie stwierdził, że nieważność decyzji z dnia (...).09.2005 r., nr (...) przywracającej skarżącej prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników stwierdzono w oparciu o ustawę z dnia 1.07.2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 150, poz. 1248). Z tego względu uznał zaskarżoną decyzję za zasadną, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.03.2006 r., sygn. akt P 8/05.
Tak w odwołaniu jak i w skardze B.T. zarzuciła, iż decyzję wydał organ nieuprawniony, winien być to bowiem organ wyższego stopnia. Nadto podniosła, iż nigdy nie składała w tej sprawie wniosku. Zaznaczyła, że decyzją z dnia (...).10.2004 r. stwierdzono wobec niej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników i w tej sprawie wznawiać postępowania nie chciała zwłaszcza, że Prezes KRUS decyzją z dnia (...).09.2005r. przywrócił jej prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Stwierdziła także, iż nieznane są jej okoliczności, w jakich stwierdzono nieważność decyzji z dnia (...).10.2004 r. (w decyzji odmawiającej wznowienia postępowania wpisano bowiem błędnie datę tej decyzji z (...).10.2004 r. zamiast decyzji z dnia (...).09.2005 r., przy czym w decyzji znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy naniesiono poprawkę). Zarzuciła także, iż decyzja odmawiająca wznowienia nie posiadała pouczenia o możliwości wniesienia odwołania. Wyraziła również przekonanie, iż właściwym do rozpatrywania tej sprawy był sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto odnosząc się do zarzutu niewłaściwości potwierdził, że dyrektor Oddziału wydał zaskarżoną decyzję działając z umocowania Prezesa KRUS. Ten z kolei był uprawniony do jej wydania na mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2004 nr 10, poz. 1 ze zm.). Uznał także za bezpodstawny zarzut braku pouczenia o przysługującym środku odwoławczym od decyzji poprzedzającej z dnia (...).05.2006 r., decyzja ta bowiem zawierała pouczenie o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z której to możliwości skarżąca skorzystała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa KRUS naruszyła przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, iż Prezes KRUS był umocowany do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wywody w tym zakresie - z uwagi na taki zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - winny znaleźć się w zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS z dnia (...).06.2006 r.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Tak dyrektor Oddziału, jak i kierownik Oddziału mogą być upoważnieni przez Prezesa do wydawania decyzji w zakresie jego działania, na mocy zarządzenia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...)05.2005 r. w sprawie nadania upoważnień Zastępcom Prezesa KRUS oraz pracownikom Oddziałów Regionalnych i Placówek Terenowych KRUS do wydawania decyzji w imieniu Prezesa KRUS, ustalenia ich zakresów oraz wprowadzenia wzorów decyzji (Dz.Urz.PKRUS z 2005 r., nr 2, poz. 14). Jak stanowi § 1 tego zarządzenia m. in. decyzje dotyczące podlegania ubezpieczeniu i jego ustania mogą podpisywać upoważnieni: Dyrektor Oddziału Regionalnego oraz Kierownik Wydziału w Oddziale Regionalnym, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Sprawa ta bowiem dotyczy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Wbrew twierdzeniu skarżącej sądy powszechne - pracy i ubezpieczeń społecznych, jak to wynika z art. 36 ust. 3 o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. ze stosownymi przepisami Kpc, są właściwe w razie kontroli decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym. W ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników nie unormowano natomiast trybów nadzwyczajnych. Z uwagi na brak przepisów o unieważnieniu decyzji lub wznowieniu postępowania zastosowanie znajduje art.
52. ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odsyłający - w sprawach nieuregulowanych - do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepisem takim w niniejszej sprawie jest art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2004 r., nr 10, poz. 1 ze zm.), obowiązujący od dnia 1.01.2003 r. Uwzględnić jednakże należy, że przepis ten nie reguluje trybu wznowienia postępowania i dlatego w tym zakresie na podstawie art. 123 cyt. ustawy mają zastosowanie odpowiednie przepisy Kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przy czym wydana w wyniku wznowienia postępowania decyzja musi odpowiadać uregulowaniu zawartemu w art. 151 Kpa.
Przepisy te zatem stanowią podstawę wskazania właściwości Prezesa KRUS do orzekania w trybie wznowieniowym w niniejszej sprawie. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19.12.2006 r., sygn. akt I OSK 1588/06. Jest on zatem organem umocowanym do wydania kwestionowanych rozstrzygnięć w oparciu o art. 150 § 3 w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 Kpa, wskazujące jakie organy rozumie się pod pojęciem ministrów w znaczeniu przyjętym także w art. 150 Kpa. Należy stwierdzić, że
Prezes KRUS mieści się w tym pojęciu. Stąd od jego decyzji odmawiającej wznowienia postępowania odnośnie decyzji własnej z dnia (...).10. 2004 r., w myśl art. 127 § 3 Kpa służył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którego możliwości wniesienia została skarżąca pouczona prawidłowo w decyzji Prezesa
KRUS z dnia (...).05.2006 r., nr (...) i z której to możliwości skorzystała.
Podstawową kwestią pozostaje jednak możliwość wznowienia tego postępowania w oparciu o art. 145a Kpa. Wznowienie w tym trybie może mieć bowiem miejsce tylko na podstawie żądania strony, jak stanowi art. 147 Kpa. Dopiero złożenie takiego żądania przez stronę powoduje obowiązek wszczęcia przez właściwy organ postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Ustalenie czy ta podstawa wystąpiła w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną jest przedmiotem postępowania wyjaśniającego. To strona winna ocenić, czy oparcie decyzji na wadliwej, z punktu widzenia Konstytucji RP podstawie prawnej narusza jej prawa nabyte, czy też nie. O ile strona uzna, że do takiego naruszenia nie doszło, nie ma podstaw do weryfikacji decyzji (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Duże Komentarze Becka, 6 wydanie).
Należy mieć na uwadze, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 13.03.2006 r., sygn. akt P 8/05 powstała możliwości składania wniosków o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145a Kpa. Informację w tej sprawie KRUS skierował do skarżącej w dniu 10.04.2006 r. Powiadomił ją, iż w zakreślonym terminie osoby, które zostały wyłączone z dniem 1.10.2004 r. z ubezpieczenia społecznego rolników jako prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych mogą żądać wznowienia postępowania w sprawie oraz uchylenia decyzji o ustaniu tego ubezpieczenia z dniem 1.10.2004 r.
Skarżącej została już wówczas wydana decyzja z dnia (...).09.2005 r. przywracająca jej prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z uwagi na to w piśmie z dnia 18.04.2006. r. zwróciła się z prośbą o dalsze kontynuowanie jej ubezpieczenia rolniczego. Posiadała bowiem w tym czasie korzystne dla niej rozstrzygnięcie.
Organ winien zatem wyjaśnić jakie były intencje B.T. i czy pismo jej miało charakter wniosku o wznowienie postępowania. Wznowienie z art. 145a Kpa może mieć tylko miejsce na żądanie strony. Treść pisma skarżącej z dnia 18.04.2006 r. nie przesądza o takim jego charakterze. Jeśli natomiast z ustaleń organu wynikałoby, zwłaszcza wobec stwierdzenia nieważności decyzji z dnia (...).09.2005 r. przywracającej prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, iż skarżąca zwróciła się - z uwagi na ów wyrok Trybunału Konstytucyjnego, z zachowaniem terminu - z żądaniem wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia (...).10.2004 r., stwierdzającą ustanie jej ubezpieczenia społecznego rolników, to na Prezesie KRUS spoczywałby obowiązek - zgodnie z art. 149 Kpa - wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...).10.2004 r., orzekającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników przez B.T od dnia 1.10.2004 r. Następnie w zależności od dokonanych ustaleń organ winien orzec w myśl art. 151 Kpa.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż doszło do naruszenia art. 61 § 1 i 2 w zw. z art. 147 Kpa oraz 64 § 2 Kpa przez nie wyjaśnienie charakteru pisma skarżącej z dnia 18.04.2006 r., uznając je za wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia (...).10.2004 r., czemu skarżąca tak w odwołaniu, jak i skardze zaprzeczyła. Nadto przyjmując, iż było to żądanie wznowienia postępowania odmówiono wznowienia, choć podstawę wznowienia stanowiłby art. 145 a Kpa, przez co naruszono art. 149 § 1 i § 2 Kpa.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.
W ponownie toczącym się postępowaniu w tym przedmiocie organ winien zastosować się do wskazań wynikających z uzasadnienia niniejszego wyroku.