Uzasadnienie
K. P. – uczestniczka postępowania w przedmiotowej sprawie - we wniosku z dnia 22 sierpnia 2016 r., sprecyzowanym w piśmie z dnia 1 września 2016 r., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Wedle złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskująca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.100 zł miesięcznie. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 46 m2. Dysonuje zasobami pieniężnymi w wysokości 1.000 zł, a także oszczędnościami w wysokości 10.000 zł. K. P. wykazała następujące wydatki gospodarstwa domowego: czynsz (492 zł), gaz (85 zł), energia elektryczna (67 zł), telefon (65 zł), leki (200 zł), rehabilitacja (300 zł) oraz koszty taksówki. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą w podeszłym wieku, choruje i ma problemy z poruszeniem się.
Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych uczestniczki postępowania w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych.
Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy.
K. P. uzyskuje stałych dochód ze świadczenia emerytalnego, które wedle jej oświadczenia wynosi 2.100 zł miesięcznie. Wysokość wykazanych przez wnioskującą wydatków gospodarstwa domowego, w tym kosztów leków i rehabilitacji, wynosi 1.209 zł. Po odliczeniu tej kwoty od uzyskiwanego dochodu do dyspozycji wnioskującej pozostaje około 900 zł miesięcznie. Uwzględniając przy tym aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których wnioskująca nie uwzględniła w przedstawionym zestawieniu, jak koszty wyżywienia, czy ubrania, a także biorąc pod uwagę, że wydatkuje ona dodatkowe środki na dojazdy taksówką, należy stwierdzić, że jest ona w stenie wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Potwierdzają to przedstawione przez K. P. informacje o posiadanych zasobach pieniężnych i oszczędnościach, których wysokość określiła ona w sumie na 11.000 zł.
Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Wnioskująca powinna zatem, w celu poniesienia kosztów postępowania przed sądem, w pierwszej kolejności wykorzystać posiadane środki, czy to z emerytury, czy to ze zgromadzonych oszczędności.
Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych K. P. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Osiągając stały dochód i dysponując oszczędnościami w podanej wyżej wysokości może ona – bez uszczerbku koniecznego utrzymania
- - ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem.
W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.
Należy nadmienić, że na obecnym etapie postępowania, po wyznaczeniu rozprawy na 10 października 2016 r., K. P. nie jest zobowiązana do uiszczenia jakiejkolwiek opłaty sądowej. Rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji nie wymaga więc poniesienia przez nią żadnych kosztów.