Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Rada do Spraw Uchodźców, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] listopada 2009 r. o odmowie nadania p. M. B. – obywatelowi [...] - statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenie, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Cudzoziemiec, złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. W uzasadnieniu wniosku wskazał na obawy przed powrotem do kraju, z uwagi na rządzącą w [...] "mafię rządową" oraz opozycyjne partie religijne lub polityczne mogące zażądać współpracy. Wyjaśnił, że nie chce współpracować i z tego powodu obawia się, że mógłby zostać zabity. Chce zostać w Polsce, ponieważ ma żonę i córkę.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił nadania wnioskodawcy statusu uchodźcy w rozumieniu Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119 poz. 515 i 517), a także odmówić udzielenia ochrony uzupełniającej oraz nie udzielić zgody na pobyt, tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powołując się na art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 i 48 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1472), zwanej dalej "ustawą o udzielaniu ochrony". Organ stwierdził, że Cudzoziemiec nie podał wiarygodnych przyczyn uzasadniających obawę przed prześladowaniami, o których mówi Konwencja Genewska dotycząca statusu uchodźców.
Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję organu I. instancji.
W skardze wniesiono o dokładne przeanalizowanie sprawy. W motywach skargi Cudzoziemiec przedstawił okoliczności uprzednio prezentowane w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 maja 2011 r. (sygn. akt V SA/Wa 1432/10) oddalił skargę. Stwierdził, że organy obu instancji trafnie uznały, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący jest narażony na prześladowania, nie istnieje też ryzyko obawy o naruszenie praw zagwarantowanych w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej dnia 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285 ze zm.), zwanej dalej "Europejską Konwencją Praw Człowieka".
W następstwie wniesienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 marca 2013 r. (sygn. akt II OSK 2095/11) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W orzeczeniu wskazano m.in.
- - ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniem jest uzasadniona, powinna być dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku i na tle ogólnej sytuacji społeczno-prawnej i polityczno-ekonomicznej kraju pochodzenia cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy; w przedmiotowej sprawie sytuacja polityczno-ekonomiczna w kraju pochodzenia skarżącego, czyli [...] nie została szczegółowo wyjaśniona przez organy orzekające w sprawie,
- - pominięto okoliczności ujawnione przez skarżącego w "zażaleniu" skierowanym do Rady do Spraw Uchodźców z 15 grudnia 2009 r., z którego wynika, że w latach 90-tych ubiegłego stulecia starszy brat skarżącego był członkiem i skarbnikiem [...] Partii [...]; w [...] partia ta działała nielegalnie, a jej członkowie byli poszukiwani i prześladowani przez rządowe organy bezpieczeństwa; Cudzoziemiec był wówczas "uznawany za aktywnego członka" tej samej partii, zajmował się rekrutacją i przekonywaniem nowych członków i sympatyków, spotkania odbywały się "w podziemiu", tj. w prywatnych domach, gdzie zbierali się intelektualiści, robotnicy i studenci, po tym, jak w ówczesnym okresie, zaczęły się w [...] zamachy, zbrodnie, aresztowania i zniknięcia niektórych członków [...] (skarżący podał konkretne nazwiska i powiązania osób zaangażowanych w działalność organizacji),
- - we wskazanym piśmie Cudzoziemiec wyjaśnił, że dotychczasowy pobyt w Polsce realizował ze strachu o siebie i o życie swojej rodziny; strach ten był tak silny, że nie zdecydował się nawet na wyjazd do [...] po śmierci swojego ojca, by wziąć udział w jego pogrzebie,
- - ze wskazanych przez Cudzoziemca okoliczności, wynika realna obawa grożącego skarżącemu w kraju pochodzenia prześladowania, w następstwie deklarowanych przed wyjazdem z [...] przekonań politycznych oraz przynależności do określonej grupy społecznej, a stanowiące - ze względu na swoją istotę - poważne naruszenie praw człowieka; do tego Sąd I. instancji się nie doniósł,
- - na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom zgody na pobyt tolerowany udziela się, jeżeli wydalenie naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.), w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu,
- - organ administracji był zobowiązany, z jednej strony do wnikliwego zbadania sytuacji rodzinnej cudzoziemca, uwzględnienia skutków jego wydalenia dla członków rodziny (zwłaszcza dzieci), które prawnie przebywają na terytorium Polski i żyły z nim w rodzinnej wspólnocie, a także innych okoliczności faktycznych związanych z jego osobą; dopiero pełna analiza wszelkich okoliczności sprawy, przy wnikliwym wyważeniu pozostających w dysharmonii wartości konstytucyjnych, daje podstawę do podjęcia odpowiedniej decyzji; przy tego rodzaju rozstrzygnięciach istnieje konieczność zachowania rozwagi w ocenie konfrontowanych wartości, ochrona praw dziecka i życia rodzinnego należy bowiem do wyjątkowo ważnych,
- - rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nastąpiło bez uwzględnienia istotnego materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy, o czym świadczą nieprawidłowe, a częściowo oparte na domniemaniu, motywy orzeczenia,
- - konieczne jest ponowne ustalenie statusu cudzoziemca, jego sytuacji rodzinnej, także na tle ogólnej sytuacji politycznej i społeczno-prawnej kraju pochodzenia.
W orzeczeniu zamieszczono także szersze rozważania, co do właściwej wykładani regulacji dotyczących objęcia cudzoziemca przewidywanymi w ustawie formami ochrony.
W trakcie rozprawy Pełnomocnik skarżącego – adwokat - wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Uwzględniając zasadę związania oceną prawną wyrażoną przez Sąd II. instancji, w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd w pierwszym rzędzie ocenił legalność zaskarżonej decyzji pod kątem kwestii wskazanych w orzeczeniu o sygn. akt II OSK 2095/11.
W tym świetle zaskarżona decyzja, jak i ją poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, w zakresie właściwego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i uzasadnienia orzeczenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd II instancji wskazał mianowicie, że w kontekście okoliczności podnoszonych przez Cudzoziemca (uzasadnionej obawy przed prześladowaniem wobec deklarowanej działalności w [...]) nie została ustalona w wystarczającym stopniu sytuacja w kraju pochodzenia. Podstawowym materiałem w tym zakresie jest tzw. informacja o kraju podchodzenia złączana do akt organu I instancji.
W takiej sytuacji, wobec okoliczności, że sąd administracyjny, co do zasady nie prowadzi postępowania wyjaśniającego (kontroluje tylko, czy konkluzje uzasadnienia decyzji, w świetle akt sprawy, są uprawnione) ujawnienie istotnych braków w materiale dowodowym uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. W rozpoznawanym przypadku uchybienie wymaganiu art. 7, 77 §. 1 oraz 80 K.p.a. mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na fakt, że uchybienie wymaganiom zgromadzenia materiału dowodowego dotyczy kwestii istotnej, uwzględniając zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) zasadne było również uchylenie orzeczenia organu I instancji.
Wobec konieczności ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji oraz znaczny upływ czasu od dnia wydania zaskarżonego aktu (marzec 2010 roku) a także specyfiki uwarunkowań w danym zakresie, a mianowicie możliwość znacznej zmienności okoliczności dotyczących reakcji pomiędzy członkami rodziny, bezzasadna byłaby obecnie ocena przez Sąd sytuacji rodzinnej cudzoziemca według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji – czy zachodziły ówcześnie przesłanki do objęcia go ochroną w myśl art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu ochrony w tym, czy zgromadzony przez organ administracji materiał dowodowy pozwalał na ocenę tych okoliczności, uwzględniając wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II OSK 2095/11. Nie mogłoby mieć to żadnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, gdzie zachodzi potrzeba uchylenia decyzji organów obu instancji z przyczyn wskazanych wcześniej. Kwestie w tym zakresie ustalą, prowadząc ponownie sprawę organy administracji.
Uwzględnią przy tym ocenę prawną, co do właściwej wykładni art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu ochrony zawartą w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II OSK 2095/11, a w szczególności wynikającą z niego konkluzję, że same okoliczności (powoływana przez organ jak i w uzasadnieniu orzeczenia o sygn. akt V SA/Wa 1432/10):
- - rozpadu związku cudzoziemca z obywatelka polska (z która związani byli ślubem zawartym w obrządku religijnym i mieli dziecko);
- - możliwość wyjazdu obywatelki polskiej oraz ich wspólnego dziecka do kraju pochodzenia, gdyby chcieli ponownie w przyszłości zamieszkać razem nie są wystarczające dla wywiedzenia w rozpoznawanym przypadku, że cudzoziemiec nie powinien być objęty formą ochrony, jaką jest zgoda na pobyt tolerowany w myśl art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu ochrony.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Koszty postępowania zasądzono w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c (kwota 240 zł) oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a (kwota 180 zł) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) oraz art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054) uwzględniając również koszty w postępowaniu przed Sądem II instancji.