Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r. J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na podane wyżej postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. W dniu 5 lutego 2013 r. - w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi – złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Skarżąca podała, że znajduje się w sytuacji finansowej, która nie pozwala jej na uiszczenie opłat sądowych w sprawie oraz opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą i dochód z tej działalności (w wysokości 2000 zł brutto miesięcznie) jest jedynym źródłem utrzymania jej pięcioosobowej rodziny. Skarżąca wraz z mężem i trójką dzieci mieszka w domu o powierzchni 100 m2. Nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności.
Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 lutego 2013 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wezwał skarżącą do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z działalności gospodarczej, szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości oraz ich udokumentowania.
Stwierdzono, co następuje:
Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez J. K. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nie wykazała ona należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z cytowanego przepisu ustawy procesowej wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa.
Należy też podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją szczególną, mogąca znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zwolnienie od kosztów sądowych czy przyznanie fachowego pełnomocnika, skutkuje pozbawieniem budżetu państwa należnych dochodów. Wyjątkowość tej instytucji podkreślają bardzo rygorystyczne wymogi przyznania prawa pomocy.
O odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej wiarygodności wniosku o prawo pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód członków gospodarstwa skarżącej, wynosi w skali miesiąca 2 000 zł. brutto. Strona twierdzi, że nie uzyskuje innych dochodów. Rodzina nie występuje także o świadczenia z pomocy społecznej. Łączne dochody rodziny podzielone na liczbę jej członków dają kwotę 400 zł. (brutto). Ta wysokość ma wystarczyć do zakupu żywności, lekarstw, opłaty za środki komunikacji oraz innych wydatków koniecznych (opłacenie przedszkola).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości stanowisko, że obok zasadniczej przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy, za którą należy uznać ustalenie przez sąd możliwości faktycznego poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania, alternatywną podstawą tego rodzaju decyzji jest stwierdzenie przez sąd, że fakty, które strona podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. II OZ 140/09). W tym przypadku, pojawiające się nieścisłości i wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i wysokości faktycznych dochodów uniemożliwiają należytą ocenę jej zdolności do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie, co uzasadnia odmowne rozstrzygnięcie o żądaniu podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy.
Ocenienie wniosku skarżącej w powyższy sposób było w rozpoznawanej sprawie wynikiem tego, że informacje przedstawione w urzędowym formularzu okazały się niewiarygodne, jak i nieudokumentowania tej części twierdzeń, które wymagały określonego stopnia uprawdopodobnienia. Wyjaśnienia skarżącej opierały się zasadniczo bowiem na nieweryfikowalnych podstawach, które mogły zostać przyjęte w postępowaniu sądowych (w znaczeniu "wykazania" istotnych okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) tylko wtedy, gdyby nie stały w rażącej sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, wiedzy oraz logicznego rozumowania.
Należy w tym miejscu zauważyć, że sąd rozpoznający wniosek strony o przyznanie prawa pomocy jest wprawdzie związany przedłożonymi przez tę stronę informacjami i oświadczeniami, jednakże nie jest zwolniony z ich kontroli przejawiającej się w obowiązku ocenienia wiarygodności przedstawianych przez wnioskodawcę faktów. W kontekście przywołanego obowiązku, Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach niejednokrotnie podkreślał, że sąd administracyjny jest uprawniony do zakwestionowania przedstawionych przez stronę danych, gdy okażą się one niewiarygodne w oparciu o logiczną i przejrzystą argumentację, wspartą doświadczeniem życiowym (por. postanowienie NSA z 31 lipca 2007 r., sygn. I FZ 270/08; postanowienie NSA z 30 października 2008 r., sygn. II OZ 952/08).
Odnosząc się do wyjaśnień skarżącej, wskazać trzeba, że z jednej strony twierdzi ona, że poza domem nie posiada innego majątku, z drugiej zaś strony z przedłożonego przez stronę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że opłaca ona systematycznie czynsz za mieszkanie. Skarżąca nie nadesłała jednoczenie szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (ogranicza się do wskazania, że spłaca kredyty zaciągnięte na rozwój formy, opłaca rachunki za energie elektryczną w wysokości 300 – 450 zł miesięcznie). Skarżąca nadesłała kopie paragonów z okresu 2012 – 2013 r., będących dowodem zakupu pożywienia, środków czystości, ubrań i książek. Na podstawie tych dokumentów nie można jednak precyzyjnie ustalić wysokości miesięcznych wydatków strony skarżącej.
Jednocześnie w piśmie z dnia 26 lutego 2013 r. skarżąca podała lakonicznie, że spłaca kredyty zaciągnięte na rozwój firmy, zaś na podstawie wyciągu z rachunku bankowego nie sposób ustalić wysokości tego zobowiązania. Jednocześnie z niniejszego dokumentu nie można jednoznacznie ustalić, które z wydatków są wydatkami koniecznymi, związanymi z utrzymaniem skarżącej i jej rodziny, a które dotyczą działalności gospodarczej.
Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę w sposób przejrzysty swojej sytuacji majątkowej skutkuje brakiem możliwości dokonania prawidłowej oceny aktualnej kondycji finansowej strony w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy i uniemożliwia zarazem przerzucenie obowiązku finansowania wszczętego przez skarżącą postępowania na budżet państwa.
Reasumując, skarżąca mimo wezwania referendarza nie przedstawiła w sposób przekonywujący wysokości swoich osobistych wydatków, ponieważ przedłożone dokumenty (rachunek bankowy) nie odnoszą się bezpośrednio do indywidualnej sytuacji skarżącej.
Należy podkreślić, że w przypadku ubiegania się wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy istotne jest wykazanie dlaczego nie może on ponieść kosztów postępowania. Owo "wykazanie" polega na należytym uzasadnieniu i uprawdopodobnieniu okoliczności podanych we wniosku. Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.