Uzasadnienie
Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2002 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].03.2000 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1987 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w J. z dnia [...].06.1987 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...].01.1976 r., dotyczącej przejęcia za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego (gruntów z wyłączeniem budynków) o pow. 2,39 ha, położonego w Z., stanowiącego własność M. i A. małż. A. W sprawie tej toczyło się uprzednio postępowanie administracyjne, w którym na wniosek T. i E. małż. M. stwierdzono nieważność decyzji Ministra Rolnictwa Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1987 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w J. z dnia [...].06.1987 r. i rozstrzygnięcie to utrzymano w mocy.
Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4.03.1999 r., sygn. akt II SA 1919/98 uchylił obie decyzje stwierdzające tę nieważność. W uzasadnieniu tego wyroku zaznaczano, że istotnie doszło do uchybienia, bowiem wykazanie przez organ braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa może nastąpić dopiero po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc w decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji, wydanej po rozpatrzeniu sprawy, a nie poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...].01.1976 r. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że uchybienie stanowiące naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy nie może jednakże być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa.
W wydanej następnie decyzji z dnia [...].03.2000 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uwzględniając ocenę prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].08.1987 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w J. z dnia [...].06.1987 r.
W uzasadnieniu tej decyzji Minister zaznaczył, iż z jego ustaleń wynika, że F. A. był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 5,17 ha, w tym między innymi działki siedliskowej nr [...] z zabudowaniami. Dla tej nieruchomości została założona księga wieczysta - Kw nr [...]. W jej dziale pierwszym dokonano wpisu gospodarstwa rolnego "z zabudowaniami".
Umową z dnia [...] listopada 1962 r. zawartą w formie aktu notarialnego F. A. sprzedał M. A. z tego gospodarstwa grunt o pow. 2,53 ha (w tym działkę siedliskową oznaczoną nr [...]). Mapa podziału do tego aktu sporządzona została faktycznie 30.05.1962 r., a w akcie notarialnym przeniesienia własności (z dnia [...].
- 11. 1962 r.) omyłkowo wpisano datę opisu i mapy z 30.11.1962 r., sugerując się datą aktu notarialnego (co zostało ustalone w postępowaniu sądowym).
Na pozostałą część gospodarstwa F. A. o pow. 2,59 ha otrzymała akt własności ziemi z dnia [...].11.1972 r. jego córka S. P. (w tym na działkę siedliskową nr [...]).
Następnie S. P. aktem notarialnym z dnia [...].02.1980 r. sprzedała małż. M. swą nieruchomość rolną, zabudowaną domem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi, w tym działkę [...].
Uprzednio jednak Naczelnik Gminy w Z. decyzją z dnia [...].01.1976 r. przejął na rzecz Państwa gospodarstwo rolne M. A. o pow.2,39 ha z wyłączeniem zabudowań (po wcześniejszym zbyciu przez niego 2 działek o pow. 0,19 ha) - zbycia dokonano na podstawie art. 9 ust. l i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U.nr 21, poz.118 ze zm.).
Kwestią sporną pomiędzy skarżącymi małż. M. a spadkobiercami M. A., jak podkreślił Minister jest prawo do budynku mieszkalnego i jednego z zabudowań gospodarczych. Małż. M. twierdzą bowiem, że nabyli do nich wyłączne prawo kupując nieruchomość rolną od S. P. W związku z tym zapisem w księdze wieczystej Kw nr [...] odnośnie zabudowań w złożonym obecnie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczących przejęcia gospodarstwa M. A. (bez zabudowań) małż. M. zarzucają, że zabudowania te powinny stanowić ich własność w całości. Inne stanowisko w tej sprawie, jak podkreślił Minister, zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 1985 r., syg. akt II CR 281/85 w sprawie z powództwa M. A. przeciwko E. i T. M. o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd Najwyższy stwierdził wówczas, że w myśl art.5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.Nr 19, poz.147) rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych odnosi się tylko do stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej. Nie odnosi się więc do stanu faktycznego wpisanego w tej księdze. Wpis dokonany w dziale pierwszym Kw [...] w brzmieniu "gospodarstwo rolne z zabudowaniami" jest wpisem danych faktycznych o znaczeniu informacyjnym. Stąd wpis ten w części dotyczącej zabudowań nie rozstrzyga na rzecz małż. M., o własności całości tych zabudowań. Podlegają oni ogólnej zasadzie, według której nie mogło być na nich przeniesione więcej praw niż przysługiwało S.P.
Mając te okoliczności na względzie Minister przyjął więc, że w akcie notarialnym z dnia [...] lutego 1980 r. chodziło o zabudowania położone na działce [...] sprzedanej małż. M., a nie o zabudowania w całości.
Małżonkowie M. po otrzymaniu tej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2000 r. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc przede wszystkim jej trwałą niewykonalność, a w razie wykonania wywołanie czynu zagrożonego karą. Ponadto zarzucili organowi niewyjaśnienie okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla zajęcia stanowiska w rozumieniu art. 7,8,77 i 78 Kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, a także sprzeczność istotnych ustaleń decyzji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zaznaczyli również, iż w sprawie tej w niewyjaśnionych okolicznościach doszło do zaginięcia, z winy administracji, wielu podstawowych dokumentów. Raz jeszcze małżonkowie M. zaznaczyli, że ich zdaniem F. A. M. A. sprzedał niezabudowane grunty, a zabudowa stanowiła następnie wyłączną własność córki F. A. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].06.2000 r. utrzymująca w mocy jego kwestionowaną decyzję z dnia [...].03.2000 r. została uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 3.10.2001 r., sygn. akt IV SA 1436/01 ze względów formalnych, a mianowicie wadliwości uzasadnienia.
W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ w sposób jasny i przekonujący nie wykazał dlaczego kwestionowana decyzja z dnia [...].01.1976 r. nie jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz w wyniku jakiego postępowania sądowego wyprowadził wniosek co do omyłkowego wpisania daty i opisu mapy w akcie notarialnym z dnia [...].11.1962 r. oraz jakie ma to znaczenie w tej sprawie.
W efekcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi raz jeszcze musiał rozpoznać złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i znów utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].03.2000 r.
W jej uzasadnieniu wyjaśnił jakie znaczenie w sprawie miało ustalenie omyłkowego wpisania daty i opisu mapy w akcie notarialnym z dnia [...].11.1962 r. i uzasadnił dlaczego kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...].01.1976 r. nie jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego małżonkowie M. raz jeszcze podnieśli, iż M. A. w ogóle nie posiadał zabudowań, tylko grunty rolne, a sprzedająca im swą nieruchomość rolną S. P. była właścicielką także działki siedliskowej o nr [...] wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami, częściowo położonymi także na działce o nr [...]. Obszar powierzchni gruntu im sprzedanego obejmuje także ich zdaniem, powierzchnie zabudowań znajdujących się częściowo na działce o nr [...].
Skarżący podnieśli, że w latach 1975-1979-1982 przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w W. przeprowadzone było postępowanie związane z odnowieniem operatu ewidencji gruntów i z jego wyników wywodzą słuszność swoich roszczeń.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swe stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Obie zaskarżone decyzje wydane zostały bowiem z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
W trakcie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym okazało się, że M. A. zmarł w dniu 8.04.2002 r. i z tego względu postępowanie sądowe zostało zawieszone. T. i E. małż. M. we wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania podnieśli natomiast, że aktem notarialnym z dnia [...].06.1988 r.(repertorium [...] nr [...], PBN w Z.) M.j A. wraz z żoną A. przenieśli na rzecz S. i S. małż. A. do wspólności ustawowej udział wynoszący - części w zabudowaniach stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, położonych w Z. przy ul. [...], na działce, podczas podpisywania aktu, oznaczonej nr geodezyjnym [...] ([...]) - uprzednio [...]. W aktach sprawy znajduje się także decyzja z dnia [...].07.1989 r. wydana na wniosek S. A., stwierdzająca nabycie przez wnioskodawcę oraz jego żonę S. prawa własności gruntu zawierającego się w granicach działki nr [...] ([...])- po zmianie numeracji, o pow. 1238 m-, położonego w Z. przy ul. [...], wpisanego do KW nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji powołano przytoczony akt notarialny z dnia [...].06.1988 r.(repertorium [...]nr [...], PBN w Z.).
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż przedmiotowe postępowanie toczyło się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w czasie, gdy współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości nie byli już A. i M. małż. A., a ich syn i synowa S. i S. A.. O wszczęciu postępowania natomiast zawiadomiony został M. A., jemu też doręczone zostały obie kwestionowane w tej sprawie decyzje wydane przez Ministra, a mianowicie zarówno decyzja z dnia [...].03.2000 r., jak i zaskarżona decyzja z dnia [...].02.2002 r.
Okoliczności te świadczą o tym, że organ naczelny nie ustalił prawidłowo stron tego postępowania, przez co dopuścił do sytuacji, w której będący niewątpliwie stroną tego postępowania S. i S. A. bez własnej winy pozbawieni zostali udziału w niniejszym postępowaniu administracyjnym.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.