Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych (dalej: Minister) znak:[...] z [...] lipca 2014 wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 38 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 209 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2012 r. poz. 161 ze zm.) wydana po rozpatrzeniu wniosku pani A.V. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] czerwca 2014 r., nr [...], odmawiającej przywrócenia obywatelstwa polskiego obywatelce [...] pani A.V. (w polskich dokumentach [...]), nazwisko rodowe S., ur.[...] stycznia 1956 r. w miejscowości [...]., córki M. i M., nazwisko rodowe L. W decyzji z [...] lipca 2014 r. Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2014 r.
Stan sprawy przestawiał się następująco.
Pani A.V. w dniu [...] lutego 2014 r. wystąpiła do Ministra z wnioskiem o przywrócenie obywatelstwa polskiego. Mając na uwadze, że w sprawie o przywrócenie obywatelstwa polskiego stronie, powzięto wątpliwość, czy ww. nie posiada obywatelstwa polskiego, Minister przekazał kopię wniosku strony celem przeprowadzenia przez Wojewodę [...] (dalej: Wojewoda) z urzędu postępowania o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez ww. W dniu [..] kwietnia 2014 r. Wojewoda wszczął z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez panią A.V.. Minister w postanowieniu z [...] maja 2014 r. Nr [...] zawiesił z urzędu (na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) postępowanie w sprawie o przywrócenie obywatelstwa polskiego pani A.V..
W przedmiotowej sprawie ustalono, że wnioskodawczyni utraciła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów Konwencji w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie zawartej w 21 stycznia 1958 r. przez Rząd PRL i Rząd ZSRR (Dz. U nr 32, poz. 143).
Wojewoda ustalił, że rodzice małoletniej wówczas wnioskodawczyni, zamieszkujący w dacie wejścia w życie ww. Konwencji na terenie byłego ZSRR (obecnie terytorium [...]) nie złożyli w przewidzianym terminie oświadczenia o wyborze obywatelstwa polskiego na podstawie powyższej Konwencji. Wojewoda stwierdził, że wnioskodawczyni utraciła obywatelstwo polskie [...] maja 1959 r. na podstawie przepisów Konwencji w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie zawartej w dniu 21 stycznia 1958 r.
Wojewoda w decyzji z [...] maja 2014 r. nr [...] odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna. Wobec ustania przyczyny zawieszenia postępowania, Minister w postanowieniu z [...] czerwca 2014 r. znak: [...] podjął z urzędu postępowanie w sprawie o przywrócenie obywatelstwa polskiego pani A. V. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Minister w decyzji z [...] czerwca 2014 r., nr [...] odmówił przywrócenia obywatelstwa polskiego wnioskodawczyni. Decyzja Ministra została doręczona stronie postępowania [...] czerwca 2014 r. W dniu [...] lipca 2014 r. pani A.V. złożyła wniosek, do Ministra, o ponowne rozpatrzenie sprawy. W decyzji z [...] lipca 2014 r. Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2014 r.
W skardze skarżąca wniosła o przywrócenie jej obywatelstwa polskiego i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej sytuacja jest nietypowa i skomplikowana. Skarżąca wyjaśniła także, że jej dziadkowie byli Polakami, matki siostra jest Polką zamieszkałą w S., a matka do 1942 r. również posiadała obywatelstwo polskie.
W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z [...] stycznia 2014 r., zatytułowanym "Uzupełnienie zarzutów skargi", pełnomocnik skarżącej zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77,107 § 3 k.p.a., poprzez dokonanie ustalenia faktycznego niezgodnego z treścią ostatecznej decyzji Wojewody z [...] maja 2014r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego, polegającego na stwierdzeniu, że zgodnie z ww. decyzją rodzice skarżącej nie złożyli w terminie przewidzianym w Konwencji w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie z 21 stycznia 1958 r. oświadczenia o wyborze obywatelstwa, na skutek czego skarżąca utraciła obywatelstwo polskie, podczas gdy z uzasadnienia decyzji Wojewody nie wynika czy skarżąca kiedykolwiek posiadała obywatelstwo polskie, a jeżeli tak, czy i na jakiej podstawie i w związku z jakimi okolicznościami faktycznymi (m.in. zaniechaniem złożenia stosownego oświadczenia rodziców na podstawie przepisów Konwencji) utraciła to obywatelstwo.
Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu pisma z [...]stycznia 2014 r. podniesiono także, że wyłączną przyczyną faktyczną wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że rodzice skarżącej nie złożyli w terminie przewidzianym w Konwencji w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie z 21 stycznia 1958 r. oświadczenia o wyborze obywatelstwa. W ocenie pełnomocnika skarżącej, wnikliwa analiza treści decyzji Wojewody w żaden sposób nie prowadzi do wniosku, iż organ ten ustalił, że rodzice skarżącej nie złożyli w stosownym terminie oświadczenia na podstawie przepisów Konwencji. W uzasadnieniu decyzji Wojewody nie pojawia się jakiekolwiek stwierdzenie w tym zakresie oraz nie zostały wskazane jakiekolwiek podstawy faktyczne i dowodowe takiego ustalenia.
Według pełnomocnika skarżącej, Wojewoda nie ustalił także następujących, kluczowych zarówno dla postępowania przed Wojewodą jak i postępowania toczącego się przed Ministrem okoliczności, tj.: 1) czy skarżąca posiadała kiedykolwiek obywatelstwo polskie; jeżeli tak, na skutek jakich okoliczności i na jakiej podstawie prawnej je nabyła;
- 2) czy skarżąca kiedykolwiek utraciła obywatelstwo polskie; jeżeli tak, na skutek jakich okoliczności i na jakiej podstawie prawnej je utraciła;
- 3) czy rodzice skarżącej posiadali w chwili wejścia w życie Konwencji to samo obywatelstwo; jeżeli nie, która z norm art. 4 Konwencji znalazła zastosowanie w sprawie skarżącej;
- 4) na skutek jakich okoliczności i na jakiej podstawie prawnej skarżąca stała się obywatelką Ukrainy. Wobec powyższych, rażących braków w decyzji Wojewody, w szczególności wobec braku ustalenia czy rodzice skarżącej zaniechali terminowego złożenia oświadczenia w trybie art. 2 Konwencji, decyzja Ministra godzi w zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę wszechstronności postępowania dowodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 38 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2012 r., poz. 161). Zgodnie z tym przepisem cudzoziemcowi, który utracił obywatelstwo polskie przed dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie:
- 1) art. 11 lub 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego;
- 2) art. 11 lub 12ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim;
- 3) art. 13, 14 lub 15 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim przywraca się obywatelstwo polskie, na jego wniosek.
Z treści art. 38 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim wynika wprost, że o przywrócenie mogą się starać tylko osoby, które zostały go pozbawione na mocy przepisów ustaw o obywatelstwie polskim.
W niniejszej sprawie organ prawidłowo wskazał, że określony w art. 38 ustawy o obywatelstwie polskim katalog przepisów dotyczący utraty obywatelstwa polskiego jest katalogiem zamkniętym. Zatem cudzoziemka wnioskująca o przywrócenie obywatelstwa polskiego musiała, przed 1 stycznia 1999 r. utracić posiadane obywatelstwo polskie na podstawie któregoś z przepisów wskazanych w art. 38 ust. 1 pkt 1, 2, 3 ww. ustawy.
Jednocześnie w stosunku do cudzoziemki nie mogą zachodzić przesłanki wyłączające przywrócenie obywatelstwa polskiego, o których mowa w art. 38 ust. 2 pkt 1, 2, 3 oraz ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim.
Minister prawidłowo ustalił w oparciu o istniejącą w obiegu prawnym i obowiązującą decyzję Wojewody z [...] maja 2012 r., że skarżąca utraciła obywatelstwo polskie na podstawie przepisów Konwencji w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie zawartej [...] stycznia 1958 r. przez Rząd PRL i Rząd ZSSR (Dz. U. nr 32, poz. 143). Należy podkreślić, że przepisy tej Konwencji nie są ujęte w art. 38 ustawy o obywatelstwie polskim, jako warunkujące przywrócenie cudzoziemcowi obywatelstwa polskiego na podstawie tego przepisu.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w piśmie zatytułowanym "Uzupełnienie zarzutów skargi", należy stwierdzić, że skarżąca nie może w przedmiotowym postępowaniu skutecznie kwestionować podstawy prawnej utraty posiadanego przez nią do dnia [...] maja 1959 r. obywatelstwa polskiego, jeżeli podstawa ta wynika z ostatecznej decyzji administracyjnej. Wojewoda w przedmiotowej decyzji w sposób prawidłowy ustalił, że rodzice małoletniej wówczas skarżącej, zamieszkujący w dacie wejścia w życie ww. Konwencji na terenie ZSRR (obecnie na terytorium [...]) nie złożyli w przewidzianym terminie oświadczenia o wyborze obywatelstwa polskiego na podstawie powyższej Konwencji.
Zgodnie z zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.) decyzje, od których nie przysługuje odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc decyzje ostateczne, nie mogą być wzruszane dowolnie, lecz tylko w przypadkach i trybie określonym przez k.p.a. Ich trwałość polega więc na ograniczeniu możliwości ich wzruszania, nie jest zatem równoznaczna z jej niezmienialnością.
Decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania. Decyzja Wojewody z [...] maja 2014 r. jest dokumentem urzędowym a zatem, niezależnie od zasady jej trwałości (art. 16 k.p.a.), korzysta ona także z domniemania, przewidzianego w art. 76 k.p.a. Decyzja Wojewody jest ostateczna, co oznacza w kontrolowanym postepowaniu, rozstrzygniecie sprawy w sposób definitywny. Dopiero gdyby nastąpiła eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym ostatecznego rozstrzygnięcia, wówczas otworzyłaby się możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Każda decyzja ostateczna, zgodnie z zasadą ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.), podlega szczególnej ochronie w celu zapewnienia stabilności stosunków prawnych, co w konsekwencji stanowi ochronę praw nabytych adresatów tej decyzji.
Z tego też względu wzruszenie decyzji ostatecznej może mieć miejsce jedynie w przypadkach ściśle określonych w przepisach prawnych - bez możliwości korzystania z wykładni rozszerzającej przy interpretacji tych przepisów.
Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2014 r. wyjaśnił, że z dniem 19 stycznia 1951 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. nr 4, poz. 25). Przepis art. 2 cyt. ustawy stanowił, że z dniem wejścia w życie ustawy obywatelami polskimi są osoby, które mają obywatelstwo polskie na podstawie dotychczasowych przepisów.
Zgodnie z art. 4 pkt 2 cyt. ustawy, obywatelstwo polskie traciły osoby zamieszkałe za granicą (w tym również na byłym terytorium II RP a obecnie b. ZSRR) jeżeli były narodowości [...]. W dniu 8 maja 1958 r. zaczęła obowiązywać Konwencja między Rządem PRL i Rządem ZSRR w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie, podpisana w Warszawie 21 stycznia 1958 r. Konwencja ta ostatecznie uregulowała kwestie posiadania obywatelstwa polskiego przez osoby zamieszkałe na terytorium ZSRR, które posiadały obywatelstwo polskie w dniu 31 sierpnia 1939 r.
Osoby zamieszkujące na terytorium jednej ze stron a posiadające jednocześnie obywatelstwo polskie i radzieckie mogły na podstawie powyższej konwencji, w terminie do 8 maja 1939 r., wybrać obywatelstwo jednej ze stron przez złożenie właściwego oświadczenia przed uprawnionym organem. Osoby, które nie złożyły takiego oświadczenia w przewidzianym terminie, zachowywały obywatelstwo wyłącznie tej strony na terytorium której zamieszkiwały. W związku z powyższym skarżąca przed przyjazdem do Polski w roku 1987 posiadała wyłącznie obywatelstwo radzieckie, a następnie [...].
Wojewoda ustalił, także że w czasie pobytu w Polsce skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego i nadal posiada status cudzoziemki - obywatelki [...].
Z tych też względów zarzuty podniesione w piśmie z [...] stycznia 2014 r. stanowiącym uzupełnienie zarzutów skargi nie mogą być uznane za zasadne.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.